Amanita lividopallescens – Kasketkesesi Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Amanitaceae
Cins: Amanita
Tür: Amanita lividopallescens
Amanita lividopallescens Amanitacea familyasından özellikle Akdeniz iklim kuşağında, meşe, kayın ve kestane ormanlarında sıkça rastlanan, yüzüksüz bir Amanita türüdür. Türkiye Mantarları Listesi referans kitabımızdaki Türkçe ismi “Kasketkesesi” mantarıdır. Doğu Karadeniz Bölümünde resmi kaydı vardır (TML-Aralık 2020).
Amanita lividopallescens, mikoloji dünyasında Amanita cinsinin Vaginatae (yüzüksüz amanitalar) grubuna ait, oldukça iri ve heybetli bir mantar türüdür. İsmi Latince “lividus” (kurşuni/morumsu gri) ve “pallescens” (solgunlaşan) kelimelerinden gelir; bu da mantarın şapka rengine doğrudan bir atıftır.
Şapka: 8 -15 cm (max 20cm) genişliğinde olan şapkası, başlangıçta yarım küre veya çan şeklinde olup, mantar olgunlaştıkça dışbükey (konveks) ve düz ve hafif basık görünüme bürünür. Şapka rengi oldukça değişken olabilir; ancak her zaman soluk tonlardadır. Krem-beyaz, kurşuni gri, grimsi soluk sarı veya soluk oker renklerinde olabilir. Şapkanın merkez bölgesi genellikle kenarlara göre daha koyu tonlardadır. Şapka kenarları Vaginatae grubunun tipik bir özelliği olarak, şapkanın kenarları belirgin bir şekilde çizgili bir yapıya sahiptir. Şapka yüzeyi pürüzsüz ve çıplaktır. Nadiren gençlik evresinden kalan beyaz evrensel zar (velum universale) kalıntıları (büyük beyaz yamalar) barındırabilir.
Lameller: Oldukça sık ve serbest (sapa bağlanmayan) lamelleri beyaz renklidir. Lamel kenarları bazen hafif pürüzlü veya unsu bir görünüme sahip olabilir. Aralarda daha kısa lamelcikler (lamellulae) bulunur.
Gövde-Sap: Ortalama 9-15 cm uzunluğunda ve 1.5-3 cm kalınlığında olan sap, sağlam, silindirik ve yukarıya doğru hafifçe daralan bir yapıya sahiptir. Sap beyaz renklidir, ancak yaşlandıkça şapka rengine yakın soluk, pulsu veya lifli desenlerle kaplanabilir. Yüzüğü yoktur. Bu özelliği sayesinde ölümcül olan Amanita phalloides (Köygöçüren mantarı) gibi ölümcül zehirli yüzüklü türlerden ayrılır. Sapın tabanında, toprağın hemen altında veya sınırında yer alan, büyük, serbest, torba şeklinde volva olarak tabir edilen membranöz bir örtü kılıfı bulunur. Genellikle beyaz renklidir ancak zamanla soluk oker lekeleri alabilir. Kolayca yırtılabilen, kırılgan bir yapısı vardır.
Mantarın dokusu (eti) kalın, beyaz ve serttir; kesildiğinde rengi değişmez (sabit beyaz kalır).
Koku: Ayırt edici değildir. Hafif toprak veya klasik mantar kokusuna sahip olduğu bildirilmiştir..
Spor Baskısı: Mantarın spor izi rengi (spore print) beyazdır (veya çok hafif kremsi beyaz). Zaten Amanita cinsine ait mantarların neredeyse tamamı beyaz veya beyaza çok yakın tonlarda spor izine sahiptir. Bu özellik, doğada bu mantarı koyu renkli (kahverengi, siyah veya pembe) spor izi veren diğer benzer mantar gruplarından ayırmak için ilk ve en basit adımdır. Sporları genellikle subglobos (küremsiye yakın) ila geniş eliptik (ovale yakın) şekildedir. Ortalama spor boyutları genellikle 9-13 µm civarındadır.Sporları inamyloiddir. Yani Melzer reaktifine (iyot çözeltisi) maruz kaldığında mavi-siyah bir renk değişimi göstermez, soluk/şeffaf kalır. Spor yapısı düz çeperli (smooth) ve ince duvarlıdır. Genellikle içlerinde belirgin bir yağ damlacığı (guttule) taşırlar. Sporların üzerinde geliştiği basidiyum hücreleri genellikle 4 sporludur (tetrasporik) ve İri, tepesi genişlemiş (klavat/topuz benzeri) yapıdadır ve tabanlarında genellikle klamp bağlantısı (clamp connection) bulundurmazlar.
Habitat: Mikorizal bir mantardır. Genellikle meşe, kestane ve kayın gibi geniş yapraklı, sert ağaçların altında bulunurlar. Ağaç kökleriyle mikorizal (ortak yaşam) bir bağ kurar.
Mevsim: Yaz sonu ve Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Amanita lividopallescens her ne kadar iyi pişirildiğinde içindeki bazı toksik maddelerin (hemolizinler) yok olması nedeniyle bazı kaynaklarda “yenilebilir” olarak geçse de, ölümcül derecede zehirli Amanita türleriyle (Başta Köygöçüren Mantarı – Amanita phalloides) karıştırılma riski çok yüksektir. Konunun uzmanı değilseniz, doğadaki beyaz/soluk Amanita türlerinden kesinlikle uzak durmalısınız.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır;
Amanita separata, makroskobik olarak bu türe tamamen benzese de mikroskop altında belirgin şekilde daha eliptik spor yapısıyla ayırt edilir.
Amanita lividopallescens‘in soluk renkli formları, özellikle genç evredeki Amanita phalloides ve Amanita verna gibi ölümcül beyaz Amanita türleri ile kolayca karıştırılabilir.
Karıştırılması diğer türler, yine Amanlta cinsinin üyeleri olan Amanita vaginata, Amanita fraudolenta, Amanita beckeri ve Amanita malleta olarak sıralanabilir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.