Connect with us

Armillaria

Bal Mantarı-Honey Fungus (Armillaria mellea)

Published

on

Bal Mantarı – Armillaria mellea

Taksonomi – Bilimsel Sınıflandırma

Alem:  Mantarlar- Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Agaricales

Aile:  Physalacriaceae

Cins: Armillaria

Tür: Armillaria mellea

Armillaria mellea, halk arasında, Bal Mantarı (Honey Fungus ) olarak tabir edilen, ismini kendine has sarı renginden almış, memleketimizde de sıkça rastlanan bir mantar türüdür.

Armillaria mellea

Şapka: Bal mantarı çok değişken bir yapıya sahiptir, taze ve yeni büyüme evresinde iken içbükey formda olup, mantar büyüdükçe dışbükeye dönüşür ve daha sonrada yassılaşır. Ortalama 3-15 santimetre çapında (17 cm kadar olanlarına rastlanılmıştır) şapkaya sahip olan Bal Mantarı, üzerinde balık puluna benzer yapılar görülür.. 

Lameller: Bal mantarında lameller, genç örneklerde ten renginde olup, sonra sarıya yakın renkler alır ve sonunda olgunluk evrelerinde koyu, pas rengi lekeler oluşur. Lamellerin hemen altında bulunan, soluk sarımsı sap halkası (saptaki yüzüğü), genellikle mantar ile birlikte büyümeye devam eder.

Gövde-Sap: Bal mantarında sap uzunluğu 6-15 cm arasında değişir. Bu mantar çeşidinin, köke yakın dip kısmı şişkin veya dar olabilir. Bal Mantarın sap kısmı beyazımsı , krem bir renge sahiptir Mantar olgunlaştıkça, bu renk kırmızımsı kahverengiye dönüşür. Sap kısmında halkası, yani yüzüğü bulunur. Yüzük, mantar olgunlaştıkça koyu lekeli beneklere sahip olur.

Armillaria mellea
Armillaria mellea

Koku: Bal mantarının (çiğ iken) kimine göre ağır bir kokusu, kimine göre ise tatlı bir kokusu vardır. Tadının biraz asidik, az acı olduğu rapor edilmiştir.

Spor Baskısı: Bal Mantarı sporlarında renk, açık krem- genellikle beyazdır.

Habitat: Bu güzel mantar, dünyanın hemen her yerine dağılmış bir mantardır. Özellikle Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerindeki ormanlarda bol miktarda bulunurlar. Parazit bir mantar olan Bal Mantarı, çoğunlukla hem ölü, hem de canlı ağaçların kütükleri, gövdeleri, kopan dalları üzerinde kümeler halinde bulunurlar. Miselleri aktif büyüme halinde iken ışıklıdır, karanlıkta mavimsi parlarlar.

Mevsim: Bal Mantarına Sonbahar ve Kış aylarında sıkça rastlanılır.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bal mantarının Çiğ hali zehirli kabul edilir. İyi kaynatılıp pişirildiğinde çok lezzetlidir. Sert olan sap kısımları atılmalı, sadece genç örneklerinin şapkaları kullanılmalıdır. Pişirme, ön  kaynatmadan (yaklaşık 25 dakika) sonra isteğe bağlı olarak yemeklerde, çorbalarda kullanılabilir. Ayrıca, tuzlanabilir veya salamura edilebilir. Kurutarak kullananlarda vardır. Ayrıca bkz Mantarların Faydaları makalemize.

Armillaria mellea
Armillaria mellea


Uyarı: Doğru şekilde kaynatılmazsa, tüm bal mantarları zehirlenmeye veya bazı karaciğer sorunlarına neden olabilir. Mide sorunları olan kişiler ve çocuklar için sakıncalı olabilir.Bazı insanlarda alerjik reaksiyonlara neden olduğu bilinmektedir. Çiğ veya az pişmiş tüketilmesi kesinlikle tavsiye edilmez. Sindirim sorunları, alerjik reaksiyonlar, hazımsızlık gibi tehlikeleri vardır. Bal mantarı (Armillaria mellea) nın sadece, genç örneklerinin şapkaları toplanmalı, haşlanıp, suyu süzülmeli ve son olarakta çok iyi pişirme yapılarak, az miktarda tüketilmelidir. İyi pişirilse de, bazı insanlarda sindirim problemlerine neden olabileceği unutulmamalıdır.

Dip not: Bal mantarına (Armillaria mellea) benzer, zehirli türler ile benzer yenilebilir türler vardır. Bal mantarı ile karıştırılan zehirli mantarlar; çürümüş ağaç kütüğü üzerinde yetişen ve kahverengi renklerde, sapı daha kısa olan Galerina marginata-Cenaze Çanı Mantarı ile şapka altı lamelleri grimsi yeşil tonlarda olan Hypholoma fasciculare – Kükürt Öbeği Mantarı’dır. Ayrıca, Haziran-Temmuz aylarında ortaya çıkan ve bir yaz mantarı olan Armillaria praecox ile ve yüksüz tür Armillaria tabescens (gövdesinde yani sapta halkası, yüzüğü bulunmaz ve genellikle meşe ağaçları ile ilişkilidir) ile de karıştırıldığı görülmüştür.

Ek bilgiler: Doğal olarak yetişebilen Bal mantarının, özel olarak yetiştiriciliği, kültürü yapılmamaktadır. Kesilmiş bir ağaç kütüğünün üzerinde bile yetişebilir. Genetik olarak benzer özellik gösteren Bal mantarı türleri, bir araya gelerek büyük koloniler oluşturabilirler. ABD’nin Oregon Bölgesi’nde bulunan Blue Mountains dağlarının, ormanlık alanlarında, oldukça fazla sayıda bulunan Bal Mantarları, bu bölgede , yaklaşık 3.8 kilometre karelik bir alana yayılmıştır. Malheur Ulusal Orman’ında bulunan ve 2200 hektarlık alanı kaplayan bal mantarı, örgü şeklinde tüm araziyi sararak, hem toprağın altını,  hem de ağaçları sarıp sarmalamaktadır. Yaklaşık 3 metre yerin altına kadar inebilen bu mantar,  dünyanın en büyük canlı kolonisi olarak kabul edilmiştir. 1998 yılında, bu ormanda yer alan ağaçların nedensiz kuruması ve yok olması üzerine yapılan araştırmalar sonucu, durumun farkına ancak o zaman varılabilmiştir! Ağaçlara parazit olarak yerleşen Bal Mantarı, ağaçların beslenmelerini önleyerek, ormanın büyük bir bölümünün telef olmasına neden olmuştur.

Bal Mantarı ve Sağlığımız

-Yüksek oranda D vitamin içeren bal mantarı kemik ve diş sağlığının gelişimi açısından oldukça önemlidir.


-Düşük kalorili bir besin olan mantar, yüksek lif içeriği sayesinde zayıflama diyetlerinin etkisini güçlendirir. Bağırsak hareketlerini hızlandırarak kabızlığı önler. Mideyi geç terk eden mantar kan şekerinin yavaş yavaş yükselmesini sağlar ve uzun süre tokluk hissi yaratır.


-Yüksek oranda B12 vitamini içerir. Sağlıklı saç ve cilt gelişimini destekleyen bal mantarı kalp hastalıkları riskine karşı vücudu korur. Sinir hücrelerinin hasar görmesini engeller ve hücre yaşlanmasının önüne geçer.


-İçeriğindeki selenyum nedeniyle antioksidan özellik gösteren Armillaria mellea mantarı, vücudun bağışıklık sistemini güçlendirerek, hastalıklara yakalanma riskini azaltır. Bağışıklık sistemindeki güçsüzlüğe bağlı olarak gelişen kanser hücresi oluşumunu engellemeye yardımcı olur ve oluşan hücrelerin çoğalmasını önler.


-Sülfür içeren ergothionein aminoasidi içeren bal mantarı, yıpranan hücrelerin onarılmasında önemli rol oynar.


-İçeriğinde yer alan CLA yani konjuge linoleik asit sayesinde vücudun yağ dokusunu kaybetme çabasına yardımcı olur. Yağsız dokuyu arttırmak isteyen sporcuların mantar tüketimini arttırmaları önerilir.-Kan basıncının düzenlenmesinde faydaları vardır. Tansiyon yüksekliği olanlarda tansiyonu düşürücü özellik gösterir. Kolesterolün düşürülmesine yardımcı olur.


-Biyoaktif içeriği yüksek bir mantar çeşidi olan bal mantarı antiviral ve anti bakteriyel özellik gösterir. Soğuk algınlığı sonucu gelişen ve bulaşıcı olan nezle, grip gibi hastalıkların önlenmesinden önemli rol oynar.


-Ticari olarak oldukça önemli olan mantarlar sahip oldukları biyokimyasal aktivite sayesinde antibiyotik, meşrubat, sikolosporin ve steroid üretiminde kullanılır. Ayrıca yüksek protein ve vitamin, mineral içeriği nedeniyle önemli bir besin kaynağıdır. Kendine özgü aroması ve lezzetiyle birçok yemeğin yanında garnitür olarak da kullanılabilen mantarlar gıda endüstrisinde fermantasyon işleminde, alkollü içecek üretiminde ve ekmek yapımında kullanılır. Mantarların faydaları saymakla bitmez, bu konu ile ilgili makalemizi ( Mantarların faydaları) okuyunuz

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri2 gün ago

Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia scutellata)

Amanita7 gün ago

Keseli Fındıkseven Mantarı (Amanita corylophila)

Basında Mantar1 hafta ago

Yeni bir Amanita türü mantar dünyaya ilk kez Türkiye’den tanıtıldı.

Bankeraceae2 hafta ago

Zarağlayan Mantarı (Hydnellum auratile)

Mantar Türleri2 hafta ago

Kestane Yılanmantarı (Melanoleuca castaneofusca)

Inocybaceae3 hafta ago

Mısırpüskülü Pseudosperma (Pseudosperma sororium)

Clitocybaceae4 hafta ago

Sünük Hunimantarı (Clitocybe vibecina)

Boletaceae1 ay ago

Süngertop Mantarı (Wakefieldia macrospora)

Aspergillaceae1 ay ago

Mavi Küf Mantarı (Penicillium italicum)

Boletaceae1 ay ago

Sahte Çörek Mantarı (Boletus huronensis)

Mantar Türleri1 ay ago

Tepeli Paraşüt Mantarı (Marasmius collinus)

Gloeophyllaceae1 ay ago

Kokulu Kütüktereği Mantarı (Gloeophyllum odoratum)

Boletaceae2 ay ago

Kuzumantarı (Neoboletus eryhtropus)

Bjerkandera2 ay ago

Kandermantarı (Bjerkandera adusta)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia armatospora)

Mantar Türleri2 ay ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora2 ay ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri2 ay ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae2 ay ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae3 ay ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum3 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis3 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae3 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri3 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae3 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces3 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus3 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus4 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus4 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae4 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus4 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri4 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia4 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae4 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae4 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae4 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus4 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula4 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri4 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe5 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri5 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri5 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae5 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)