Connect with us

Clitocybe

Dumanlı Mantar-Kara Balkadın (Clitocybe nebularis)

Published

on

Clitocybe nebularis- Dumanlı Mantar

Taksonomi- Bilimsel Sınıflandırma

Alem: Mantarlar- Fungi

Bölüm: Basidiomycota 

Sınıf: Agaricomycetes 

Takım: Agaricales 

Aile: Tricholomataceae

Cins: Clitocybe

Türler: Clitocybe nebularis

Clitocybe nebularis- Kara balkadın (malgadın), Bulutlu huni mantarı, Dünya’da bazı ülkelerde ve Türkiye’nin birçok bölgesinde hala toplanıp, tüketilmesine rağmen, sürekli tüketim için zehirli bir mantardır. Bilenen yöresel isimleri Kara balkadın, Kara malgadın, Dumanlı mantardır. Genellikle iğne yapraklı ormanlarda guruplar halinde halkalar oluşturarak büyürler.

 İlk olarak 1789’da Agaricus nebularis adını veren August Johann Georg Batsch tarafından tanımlandı. 1871’de ünlü alman mikolog Paul Kimmer tarafından Clitocybe cinsine aktarıldı.

Clitocybe nebularis- Kara balkadın mantarının sinonimleri ( Eş anlamlıları) Agaricus nebularis, Gymnopus nebularis, Omphalia neburlaris (Batsch) ve Lepista nebularis’tir.

Şapka:  Kara balkadın mantarında, başlangıçta dışbükey veya konik olan şapkanın tamamen genişlemesi 1 ayı bulur. Sonra düzleşir ve aşağıya doğru dönmüş dalgalı kenar boşluğu ile huni şeklini alırlar. Dumanlı mantar’ın 6- 20 cm arasında değişen şapkası merkeze doğru bulut benzeri desenleri ile gri renktedir.

Clitocybe nebularis
Clitocybe nebularis

Lameller: İlk başlarda kirli beyaz iken yaşlandıkça krem haline gelir. Clitocybe nebularis’in ( kara balkadın) lamelleri sık , düzgün olup gözdeye doğru hafifçe azalabilir.

Clitocybe nebularis
Clitocybe nebularis

Gövde-Sap:  2-3 cm çapında bir tabana sahip olan Dumanlı mantarın sapı 6-13 cm uzunluğunda ve düzgündür. Şapkaya göre daha açık renklidir. Clitocybe geotrapa kadar esnek bir sapa sahip değildir.

Clitocybe nebularis
Clitocybe nebularis

Koku:  Tatlı meyvemsi, hoş kokuludur. Genelde çok güzel kokuyordu diye tabir edilir. Ayırt edici bir tada sahip değildir.

Spor Baskısı: Kremsi beyaz veya çok açık deve tüyü. Sporlar Düz, 6.5-8.5 x 3.5-4.5 μm.

                                            

Habitat: Çok yaygın olarak hemen hemen her yerde bulunan Kara balkadın sonbahardan ilk kış donlarına kadar, özellikle iğne yapraklı ve geniş yapraklı ormanlarda, çürüyen bitki kalıntılarında büyük kümeler halinde, çizi şeklinde veya cadı halkalarında yetişir.

Mevsim: Ağustos ayından Aralık başına kadar görünür.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Türkiye’nin ve dünyanın bir çok bölgesinde hâlâ tüketilmesine rağmen, Clitocybe nebularis sürekli tüketim için zehirli sınıfında bir mantardır. İçerdiği toksinler vücudumuzda birikerek gastrointestinal ve nörolojik zehirlenmelere neden olur. Buharı solunduğunda şiddetli baş ağrıları oluşabilir. Sadece bu mantarın pişirildiği ortam da olmak bile bazen zehirlenmelere neden olabilir.

  1. Yukarıda bahsedilen şiddetli baş ağrısından sorumlu ön kaynatma ile giderilebilen toksinler içerir.
  2. Ön kaynatma suyunun atılmasıyla giderilebilen suda çözünür toksinler içerir.
  3. Uzun süre pişirildikten sonra bile devam eden , birikim nedeniyle zehirlenmeye neden olan termostabil toksinler içerir (muskarin vb ).

                                           

Dip not: Yıllardır türkiye’de toplanan ve pazarlanan mantarlar arasındadır. Ancak toksisitesi kesin olarak gösterilmiş ve pazarlanabilir mantarlar sınıfından silinmiştir. Ne yazık ki, toplama ve tüketme riski belli olsa bile bazı kişiler tarafından hala daha toplanıp tüketilmektedir.

Ek bilgiler: Infundibulicybe ( Clitocybe ) geotrapa , Balkadın, Pırnal melkisi ismi ile tanınan mantar ile sık karıştırılır. Ayrıca, zehirli Entoloma lividum ile karıştırılabilir. Ana fark lamellerde bulunur: Lameller Kara Balkadında sarımsı krem, Entolama lividum’da koyu pembedir. Kara Balkadında ki güçlü ve karakteristik kokuya ek olarak, Entoloma lividum’da taze un kokusu vardır. Clitocybe alexandri ve daha zehirli olan Clitocybe clavipes ile karıştırılma ihtimali vardır.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

4 Comments

4 Comments

  1. Reşit Şahin

    Aralık 11, 2022 at 7:52 pm

    Bilgiler için teşekkür ederim. Çok zamandır terettütle. Baktığım bir mantar iyiki varsınız şimdi artık alıcı gözü ile bakmam

    • İsmail Dönmez

      Aralık 11, 2022 at 9:22 pm

      Faydalı olabildiysek ne mutlu bizlere. Teşekkürler.

  2. Hüseyin Sezer

    Aralık 28, 2022 at 9:24 am

    Teşekkür ederim

    • İsmail Dönmez

      Aralık 28, 2022 at 4:48 pm

      Biz teşekkür ederiz Hüseyin kardeş. Saygılar

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri18 saat ago

Altınpelte Mantarı (Tremella aurantia)

Mantar Türleri2 gün ago

Yaş Ağulumantar (Omphalotus olivascens)

Mantar Türleri5 gün ago

Maral Kirmit (Russula sardonia)

Agaricaceae6 gün ago

Kahve Pullu (Lepiota castanea)

Clavariadelphaceae7 gün ago

Haşmetli Topuzmantarı (Clavariadelphus pistillaris)

Mantar Türleri1 hafta ago

Göl Süngermantarı (Suillus lakei)

Anthracobia2 hafta ago

Zennezili Mantarı (Anthracobia melaloma)

Mantar Türleri2 hafta ago

Gavur Süngermantarı (Suillus bellinii)

Agaricaceae3 hafta ago

Ağulu Kum Pullusu (Lepiota brunneolilacea)

Amanita3 hafta ago

Zarlıçanak Mantarı (Amanita submembranacea)

Hydnaceae3 hafta ago

Royal Sığır Dili Mantarı (Hydnum reginae)

Mantar Türleri3 hafta ago

Parlak Kirmit Mantarı (Russula graveolens)

Bolbitiaceae3 hafta ago

Dönşapka Mantarı (Panaeolina foenisecii) 

Mantar Türleri4 hafta ago

Ecel Kirmiti (Russula subnigricans)

Agaricaceae4 hafta ago

Deli Pullu Mantar (Lepiota subincarnata)

Mantar Türleri4 hafta ago

Alagöz Kirmiti (Russula integra)

Gerronema1 ay ago

Takah Mantarı (Gerronema nemorale)

Mantar Türleri1 ay ago

Pullukarakız (Tricholoma atrosquamosum)

Mantar Türleri1 ay ago

Başlı Kukulcuk Mantarı (Mycena leptocephala)

Leucocoprinus1 ay ago

Sarı Şalvarlı Mantar (Leucocoprinus birnbaumii)

Lactarius1 ay ago

Melez Sütlüce Mantarı (Lactarius chelidonium)

Mantar Türleri1 ay ago

Vellinga Çıtkırdısı (Pluteus vellingae)

Agaricaceae2 ay ago

Şiş Poslak Mantarı (Lycoperdon umbrinum)

Agaricaceae2 ay ago

Chlorophyllum hortense – Sapıkızaran Şemsiye Mantarı

Mantar Türleri2 ay ago

Russula mustelina – Russet Kirmit

Mantar Türleri2 ay ago

Defne Mantarı (Pluteus lauracearum)

Lactarius2 ay ago

Acısütlüce Mantarı (Lactarius acris)

Mantar Türleri2 ay ago

Diri Pulcuklu Mantar (Psathyrella piluliformis)

Amanita2 ay ago

Karyağdı Mantarı (Amanita strobiliformis)

Mantar Türleri2 ay ago

Kırk Sevelen Mantarı (Parasola conopilea)

Amanita2 ay ago

Dertveren Mantarı (Amanita spadicea)

Mantar Türleri2 ay ago

Engin Yerkulak Mantarı (Otidea onotica)

Mantar Türleri2 ay ago

Güdük Ölüparmak (Xylaria hypoxylon)

Hypocreaceae2 ay ago

Kızıl Çinçomağı (Podostroma cornu-damae)

Hygrophoraceae2 ay ago

Mor Yosunmantarı (Arrhenia lilacinicolor)

Hericiaceae2 ay ago

Dişli Dedesakalı Mantarı (Hericium cirrhatum)

Cantharellaceae2 ay ago

Kokulu Siyah Trompet Mantarı (Craterellus foetidus)

Fomitopsidaceae2 ay ago

Gevrek Postiya Mantarı (Postia stiptica)

Craterellus fallax3 ay ago

Siyah Trompet Mantarı (Craterellus fallax)

Inocybaceae3 ay ago

Adalıkümbet Mantarı (Inocybe kusadasiensis)

Armillaria3 ay ago

Şiş Balmantarı (Armillaria gallica)

Basında Mantar3 ay ago

Yeni bir mantar türü keşfedildi

Inocybaceae3 ay ago

Kaygankümbet Mantarı (Inocybe viscida)

Hygrophoraceae3 ay ago

Baba Gaypaşuk Mantarı (Hygrophorus yadigarii)