Discina ancilis – Dibiburuşuk Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Pezizomycetes
Takım: Pezizales
Aile: Discinaceae
Cins: Discina
Tür: Discina ancilis
Discina ancilis, yaygın olarak “Pig’s ear” yani Domuz kulağı İngilizce ismi ile tanınan, kahverengi ila bronz renklerde, buruşuk, fincan veya kulak görünümlü çok kısa, ama sağlam saplı bir mantardır.
D. ancilis’in sporları Gyromitra cinsine mensup türlere oldukça benzer, bu nedenle bazı mikologlar bunu orada sınıflandırmıştır. Bu, birçok sinonim yani eş anlamlı isminin (Peziza ancilis, Helvella ancilis, Gyromitra ancilis, Gyromitra perlata ve Peziza perlata gibi) olmasının da temel sebeplerinden biridir.
Makroskobik (Morfolojik) Özellikleri: Keseli mantarlarda olan D.ancilis – Dibiburuşuk mantarının genel görüntüsü, genç örneklerde çanak, kupa veya fincan şeklinde başlar, olgunlaştıkça düzleşerek tabak, disk veya kırışık bir kase şeklini alır. Çapı genellikle 3-15 cm arasındadır. Kenarları dalgalı, kıvrımlı veya düzensiz yarıkları olan bir yapıya bürünebilir.
Üst Yüzey (Himenyum) sporların üretildiği kısımdır. Çanağın iç kısmı yani üst yüzey düzgün ile hafif dalgalı veya kırışıktır. Renk koyu kahverengi, kızıl-kahve, kestane rengi veya taba tonlarındadır.
Steril yüzey yani alt kısım, üst yüzeye göre daha soluk renklidir (krem, beyazımsı, soluk pembe-kahve). Üzerinde belirgin damarlanmalar veya kısa kaburgamsı çıkıntılar bulunur.
Gövde-Sap: Mantarın sapı oldukça kısa, kalın ve genellikle toprağa veya çürümekte olan ağaca/oduna gömülüdür. Bazen neredeyse sapsız görünür. Alt yüzeydeki damarlar sapa doğru uzanır.
Eti yani dokusu ince-orta kalınlıkta olup, gevrektir ve kolayca kırılır. Beyazımsı veya soluk kahverengimsi renktedir.
Koku: Belirgin bir kokusu veya tadı yoktur.
Spor Baskısı: Discina ancilis – Dibiburuşuk mantarı spor izi rengi beyazdır (veya çok hafif krem/şeffaf-renksizdir). Askosporlar yaklaşık 25-35 x 10-14 µm boyutlarındadır. İğ şeklinde (fusiform) veya elipsoiddir. Sporların her iki ucunda konik, sivri uzantılar (apiculus) yer alır. Bu uzantılar türün tespitinde anahtar rol oynar. Genellikle merkezde bir büyük veya birkaç küçük yağ damlacığı bulunur. Olgun sporların yüzeyi ince ağsı veya siğilli bir desene sahiptir.
Askuslar yani sporları taşıyan keseler, silindirik yapıdadır, genellikle 8 adet spor içerir (sporlar tek sıra halinde dizilir). İyot çözeltisinde (Melzer reaktifi) apikal reaksiyon vermez (İnamiloid / amyloid negatiftir).
Parafizler yani askusların arasında yer alan steril ipliksi yapılar, ince, silindirik ve uç kısımlarına doğru hafifçe genişleyen (klavat) veya topuzlaşan bir yapı sergiler. İçlerinde kahverengimsi pigment damlacıkları taşırlar.
Habitat: D. ancilis saprotrof (çürükçül) bir askomiset (ascomycete) mantarıdır. Çoğunlukla kozalaklı (iğne yapraklı) ormanları tercih eder. Özellikle çam (Pinus), göknar (Abies), ladin (Picea) ve melez (Larix) ormanlarında yaygındır. Nadiren de olsa meşe (quercus) veya kayın (fagus) gibi geniş yapraklı ağaçların olduğu ormanlardaki çürümüş ağaç kalıntılarında da rastlanabilir. Temel olarak çürümekte olan odun ve ağaç kalıntıları üzerinde yetişir. Yosunla kaplanmış kütükler, yarı gömülü çürük odun parçaları, talaş birikintileri, çam kozalağı artıkları ve ağaç kabuklarının üstü başlıca büyüme alanlarıdır. Mantarın gövdesi doğrudan odundan çıkabileceği gibi, toprağın altına gömülü odun parçalarından köklenerek doğrudan topraktan çıkıyormuş gibi de görünebilir.
Dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de oldukça yaygın dağılımı olan Discina ancilis – Dibiburuşuk mantarına ülkemizin Güney Marmara Bölümünde, Orta ve Batı Karadeniz Bölümlerinde, Ege Bölgesinde, Orta Kızılırmak Ve Konya Bölümlerinde, Erzurum ve Kars Bölümü ile Akdeniz Bölgesinde rastlanmıştır.
Mevsim: Bir İlkbahar mantarıdır; Genellikle kar erimelerinden hemen sonra, mart ayının sonlarından haziran başına kadar olan dönemde habitatlarında görmek mümkündür..
Yenilebilirlik ve Toksisite: Discina ancilis, zehirli kuzu göbeği ebesi – Gyromitra esculenta ile ve diğer Gyromitra türleri ile yakın akrabadır. İçerdiği olası gyromitrin/toksin riskleri nedeniyle yenilebilir bir tür olarak kabul edilmez ve toplanması da tavsiye edilmez.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır; Disciotis venosa ile benzer, ama Disciotis venosa mantarı daha derin damarlıdır ve pürüzsüz sporlara sahiptir. Ek olarak tipik olarak yaprak döken ağaçlarda bulunur. Diğer benzer Discina türleri mikroskobik olarak ayırt edilmelidir. Peziza repanda, D. leucoxantha ve D. olympiana ve Gyromitra melaleucoides ile de benzer özellikleri vardır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.