Connect with us

Fomitopsidaceae

Kızılağlayanı Mantarı (Fomitopsis betulina)

Fomitopsis betulina

Published

on

Fomitopsis betulina

Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Polyporales

Aile: Fomitopsidaceae

Cins: Fomitopsis

Tür: Fomitopsis betulina

Fomitopsis betulina (eski ismi ile Piptoporus betulinus), yaygın olarak huş poliporu (birch polypore),  huş ağacı braketi (birch bracket) ve jilet mantarı (razor strop) olarak bilinir. Çok sık rastlanılan, yaygın bir ağaç poliporu (braket) mantarıdır. İsminden de de anlaşılacağı gibi, neredeyse yalnızca huş ağaçlarında yetişir. Braketler ağaç kabuğundan dışarı patlamış gibi bir görüntü verirler. Ayrıca bu mantarlar bir yıldan fazla hayatta kalabilirler.

Bu büyük polipor mantarı, ölü veya yaşayan huş ağaçlarının yan tarafındaki küçük beyaz küresel bir şişlikten gelişirler. Eskiden Berberler, jiletlerini bu poliporların yüzeylerinden kesilen sert, kösele şeritler üzerinde “kaydırırak keskinleştirdiklerinden, Razor Strop Fungus olarak bilinir hale geldiler.

1753’te Carl Linnaeus bu mantarı tanımladı ve Boletus suberosus olarak adlandırdı ve daha sonra Fransız mikolog Jean Baptiste Francois (Pierre) Bulliard, spesifik sıfatını betulinus olarak değiştirdi – üzerinde oluştuğu huş ağaçlarına (Betula spp.) atıfta bulundu. 1821’de bu çok yaygın ve yaygın poliporu Polyporus cinsine aktaran da Buliard’dı ve burada altmış yıl kadar kaldı. Daha sonra, 1881’de Finli mikolog Petter Adolf Karsten (1834 – 1917), Birch Polypore’u kendi yarattığı ve burada, her ikisi de nadir bulunan, iki türle birlikte bulunduğu yeni bir cins olan Piptoporus’a taşıdı. Son yıllarda yapılan moleküler filogenetik çalışmalar, türün Piptoporus’tan çok Fomitopsis ile daha yakından ilişkili olduğunu ve mantarın 2016’da Fomitopsis olarak yeniden sınıflandırıldığını bildirmektedir.

Şapka: Mantar gövdeleri (basidiocarps) pürüzsüz grimsi-kahverengi bir üst yüzeye sahip ve solgundur. Bu çok yaygın polipor, ilk başta gri-kahverengidir ve neredeyse küreseldir, olgunlaştıkça düzleşir ve üstte kahverengi, altta beyazlaşır. Çapı 10 ila 25 cm ve kalınlığı 2 ila 6 cm olan tamamen olgunlaştıklarında, mantar veren gövdeler tek tek ortaya çıkar, ancak genellikle aynı ana ağaçta birkaç tane bulunur, böylece uzaktan bir dizi basamak gibi görünürler.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Gözenekler ve Tüpler: Şapka altı kremsi beyaz renkte olup, sporları içeren yüzlerce gözenek bulundurmaktadır.  Meyve gövdesi lastiksi bir dokuya sahiptir ve yaşla birlikte mantarlaşır. Küçük beyaz tüpler, mm başına 3 veya 4 yoğunlukta olabilirler. 1,5 ila 5 mm derinliktedirler ve yaşlandıkça parlayan beyaz gözeneklerde son bulurlar.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Gövde-Sap: Mantar tarafından çürüyen ahşap ve miselyum kültürleri genellikle belirgin bir şekilde yeşil elma kokar.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Koku: Acı bir tadı vardır. Bu poliporlar kesildiğinde hafif ama hoş olmayan bir “mantarsı” koku yayarlar.

Spor Baskısı: Sporlar silindirik ila elipsoid şeklinde, pürüzsüz ve 3–6 x 1.5–2 μm boyutlarındadır.

Habitat: Fomitopsis betulina, kahverengi çürüklük mantarlarının en yaygın türlerinden biridir. Piptoporus betulinus neredeyse yalnızca ölü veya ölmekte olan huş ağaçlarıyla ( Betula pendula, B. pubescens, B. papyrifera ve B. obscura dahil olmak üzere) sınırlıdır. Bu Huş Poliporu canlı ağaçlarda parazittir, ancak ağaç öldükten sonra saprobik olarak da yaşayabilir ve böylece sonraki yıllarda gövde çürüyene kadar mantar verebilirler.

F. betulina’nın coğrafi dağılımı, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya dahil olmak üzere Kuzey Yarımküre ile sınırlı görünmektedir. Türkiye’de kaydı yapılan bölgemiz Batı Karadeniz bölgesidir.

Mevsim: Bu braket mantarlarının yıl boyunca devam ettiğini görülebilmektedir. Genellikle yaz sonu ve sonbaharda sporlarını bırakırlar.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bu sert ve acı bir mantardır. Genç örneklerin yenilebilir olduğu söylense de kalitesizdir ve toplanmaya değmez. Bu sebeplerden dolayı yenilmez olarak kabul edilirler. Fomitopsis betulina, geleneksel ilaçlarda yaygın olarak kullanılmaktadır ve fitokimyası ve farmakolojik aktivitesi için kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Fitokimyasallar arasında fenolik asitler, indol bileşikleri, steroller ve triterpenler bulunur.

Ek bilgiler: Zayıflamış huşlarda nekrotrofik bir parazittir ve ölü huşlarda görülen en yaygın mantarlardan biri olan kahverengi çürümeye ve sonunda ölüme neden olur. Huş ağacı mantarının küçük yaralarda ve kırılmış dallarda yerleşmesi ve yıllarca uykuda kalması, ağacın kendi savunma mekanizmaları tarafından küçük bir alana bölünmesi, ağacı zayıflatacak bir şey oluşuncaya kadar beklemeleri muhtemeldir. Yangın, kuraklık ve diğer ağaçların bastırması bu tür stresin yaygın nedenleridir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Clitocybaceae2 gün ago

Sünük Hunimantarı (Clitocybe vibecina)

Boletaceae4 gün ago

Süngertop Mantarı (Wakefieldia macrospora)

Aspergillaceae6 gün ago

Mavi Küf Mantarı (Penicillium italicum)

Boletaceae1 hafta ago

Sahte Çörek Mantarı (Boletus huronensis)

Mantar Türleri2 hafta ago

Tepeli Paraşüt Mantarı (Marasmius collinus)

Gloeophyllaceae2 hafta ago

Kokulu Kütüktereği Mantarı (Gloeophyllum odoratum)

Boletaceae3 hafta ago

Kuzumantarı (Neoboletus eryhtropus)

Bjerkandera3 hafta ago

Kandermantarı (Bjerkandera adusta)

Mantar Türleri3 hafta ago

Ak Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia armatospora)

Mantar Türleri4 hafta ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora1 ay ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri1 ay ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae1 ay ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae2 ay ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum2 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis2 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae2 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae3 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces3 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus3 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus3 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus3 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae3 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus3 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri3 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia3 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae3 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae3 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae3 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus3 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula3 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri4 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe4 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri4 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri4 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae4 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina4 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe4 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista4 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe4 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)