Connect with us

Fomitopsidaceae

Kızılağlayanı Mantarı (Fomitopsis betulina)

Fomitopsis betulina

Published

on

Fomitopsis betulina

Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Polyporales

Aile: Fomitopsidaceae

Cins: Fomitopsis

Tür: Fomitopsis betulina

Fomitopsis betulina (eski ismi ile Piptoporus betulinus), yaygın olarak huş poliporu (birch polypore),  huş ağacı braketi (birch bracket) ve jilet mantarı (razor strop) olarak bilinir. Çok sık rastlanılan, yaygın bir ağaç poliporu (braket) mantarıdır. İsminden de de anlaşılacağı gibi, neredeyse yalnızca huş ağaçlarında yetişir. Braketler ağaç kabuğundan dışarı patlamış gibi bir görüntü verirler. Ayrıca bu mantarlar bir yıldan fazla hayatta kalabilirler.

Bu büyük polipor mantarı, ölü veya yaşayan huş ağaçlarının yan tarafındaki küçük beyaz küresel bir şişlikten gelişirler. Eskiden Berberler, jiletlerini bu poliporların yüzeylerinden kesilen sert, kösele şeritler üzerinde “kaydırırak keskinleştirdiklerinden, Razor Strop Fungus olarak bilinir hale geldiler.

1753’te Carl Linnaeus bu mantarı tanımladı ve Boletus suberosus olarak adlandırdı ve daha sonra Fransız mikolog Jean Baptiste Francois (Pierre) Bulliard, spesifik sıfatını betulinus olarak değiştirdi – üzerinde oluştuğu huş ağaçlarına (Betula spp.) atıfta bulundu. 1821’de bu çok yaygın ve yaygın poliporu Polyporus cinsine aktaran da Buliard’dı ve burada altmış yıl kadar kaldı. Daha sonra, 1881’de Finli mikolog Petter Adolf Karsten (1834 – 1917), Birch Polypore’u kendi yarattığı ve burada, her ikisi de nadir bulunan, iki türle birlikte bulunduğu yeni bir cins olan Piptoporus’a taşıdı. Son yıllarda yapılan moleküler filogenetik çalışmalar, türün Piptoporus’tan çok Fomitopsis ile daha yakından ilişkili olduğunu ve mantarın 2016’da Fomitopsis olarak yeniden sınıflandırıldığını bildirmektedir.

Şapka: Mantar gövdeleri (basidiocarps) pürüzsüz grimsi-kahverengi bir üst yüzeye sahip ve solgundur. Bu çok yaygın polipor, ilk başta gri-kahverengidir ve neredeyse küreseldir, olgunlaştıkça düzleşir ve üstte kahverengi, altta beyazlaşır. Çapı 10 ila 25 cm ve kalınlığı 2 ila 6 cm olan tamamen olgunlaştıklarında, mantar veren gövdeler tek tek ortaya çıkar, ancak genellikle aynı ana ağaçta birkaç tane bulunur, böylece uzaktan bir dizi basamak gibi görünürler.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Gözenekler ve Tüpler: Şapka altı kremsi beyaz renkte olup, sporları içeren yüzlerce gözenek bulundurmaktadır.  Meyve gövdesi lastiksi bir dokuya sahiptir ve yaşla birlikte mantarlaşır. Küçük beyaz tüpler, mm başına 3 veya 4 yoğunlukta olabilirler. 1,5 ila 5 mm derinliktedirler ve yaşlandıkça parlayan beyaz gözeneklerde son bulurlar.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Gövde-Sap: Mantar tarafından çürüyen ahşap ve miselyum kültürleri genellikle belirgin bir şekilde yeşil elma kokar.

Fomitopsis betulina
Fomitopsis betulina

Koku: Acı bir tadı vardır. Bu poliporlar kesildiğinde hafif ama hoş olmayan bir “mantarsı” koku yayarlar.

Spor Baskısı: Sporlar silindirik ila elipsoid şeklinde, pürüzsüz ve 3–6 x 1.5–2 μm boyutlarındadır.

Habitat: Fomitopsis betulina, kahverengi çürüklük mantarlarının en yaygın türlerinden biridir. Piptoporus betulinus neredeyse yalnızca ölü veya ölmekte olan huş ağaçlarıyla ( Betula pendula, B. pubescens, B. papyrifera ve B. obscura dahil olmak üzere) sınırlıdır. Bu Huş Poliporu canlı ağaçlarda parazittir, ancak ağaç öldükten sonra saprobik olarak da yaşayabilir ve böylece sonraki yıllarda gövde çürüyene kadar mantar verebilirler.

F. betulina’nın coğrafi dağılımı, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya dahil olmak üzere Kuzey Yarımküre ile sınırlı görünmektedir. Türkiye’de kaydı yapılan bölgemiz Batı Karadeniz bölgesidir.

Mevsim: Bu braket mantarlarının yıl boyunca devam ettiğini görülebilmektedir. Genellikle yaz sonu ve sonbaharda sporlarını bırakırlar.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bu sert ve acı bir mantardır. Genç örneklerin yenilebilir olduğu söylense de kalitesizdir ve toplanmaya değmez. Bu sebeplerden dolayı yenilmez olarak kabul edilirler. Fomitopsis betulina, geleneksel ilaçlarda yaygın olarak kullanılmaktadır ve fitokimyası ve farmakolojik aktivitesi için kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Fitokimyasallar arasında fenolik asitler, indol bileşikleri, steroller ve triterpenler bulunur.

Ek bilgiler: Zayıflamış huşlarda nekrotrofik bir parazittir ve ölü huşlarda görülen en yaygın mantarlardan biri olan kahverengi çürümeye ve sonunda ölüme neden olur. Huş ağacı mantarının küçük yaralarda ve kırılmış dallarda yerleşmesi ve yıllarca uykuda kalması, ağacın kendi savunma mekanizmaları tarafından küçük bir alana bölünmesi, ağacı zayıflatacak bir şey oluşuncaya kadar beklemeleri muhtemeldir. Yangın, kuraklık ve diğer ağaçların bastırması bu tür stresin yaygın nedenleridir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Discina15 saat ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe3 gün ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista4 gün ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri1 hafta ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri1 hafta ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe1 hafta ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri2 hafta ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae2 hafta ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae2 hafta ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae3 hafta ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma3 hafta ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia3 hafta ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri4 hafta ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista4 hafta ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri4 hafta ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina4 hafta ago

Benli Galerina (Galerina graminea)

Inocybaceae1 ay ago

Yıldızkümbet Mantarı (Inocybe asterospora)

Mantar Türleri1 ay ago

Huş Kirmiti (Russula betularum)

Clitopilus1 ay ago

Çukur Unmantarı (Clitopilus cystidiatus)

Infundibulicybe1 ay ago

Akdeniz Ebişkesi (Infundibulicybe mediterranea)

Lentinus1 ay ago

Saçaklı Kaplanmantarı (Lentinus crinitus)

Cortinariaceae1 ay ago

Tüy Örümcekmantarı (Cortinarius glaucopus)

Auriculariaceae1 ay ago

Kıvrık Karabeyin Mantarı (Exidia glandulosa)

Agaricaceae1 ay ago

Sarı Kirpik Mantarı (Floccularia luteovirens)

Fomitiporia1 ay ago

Robust Braket Mantarı (Fomitiporia robusta) 

Mantar Türleri1 ay ago

Yoz Cüceyelpaze Mantarı (Sarcomyxa serotina)

Boletaceae2 ay ago

Biberlibolet (Chalciporus piperatus)

Amanitaceae2 ay ago

Ak Sümüklükafa Mantarı (Zhuliangomyces illinitus)

Camillea2 ay ago

Sigara İzmariti Mantarı (Camillea leprieurii)

Mantar Türleri2 ay ago

İçikınalı Mantar (Melastiza chateri)

Crepidotaceae2 ay ago

Acur Ayaksız Mantarı (Crepidotus mollis)

Lyophyllaceae2 ay ago

Sütperisi Mantarı (Ossicaulis lignatilis)

Mantar Türleri2 ay ago

Yersakalı Mantarı (Pterula multifida)

Lenzites2 ay ago

Lamelli Huş Poliporu (Lenzites betulinus)

Armillaria2 ay ago

Hardal Balmantarı (Armillaria sinapina)

Entolomataceae2 ay ago

Öz Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asyae)

Bankeraceae2 ay ago

Kabukağlayan Mantarı (Hydnellum concrescens)

Entolomataceae3 ay ago

Has Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asanii)

Albatrellaceae3 ay ago

Gönmantarı (Scutiger pes-caprae)

Mantar Türleri3 ay ago

Peslivan Mantarı (Pseudoclitocybe cyathiformis)

Agaricaceae3 ay ago

Çakalosuruğu Mantarı (Lycoperdon excipuliforme)

Mantar Türleri3 ay ago

Akkarakız Mantarı (Tricholoma album)

Amanita3 ay ago

İrisiğilli Kese Mantarı (Amanita magniverrucata)

Amanitaceae3 ay ago

Başlı Duvakluca Mantarı (Saproamanita codinae)