Karnivor Makromantarlar, etobur makromantarlar yada etçil makromantarlar olarak da bilinirlerler. Et yiyen makromantarlar olduğu gibi, yuvarlak solucanlar olarak tabir edilen nematodlar ile beslenen birçok etçil mikromantar türü de mevcuttur. Dünya genelinde toplam 200’den fazla karnivor yani etçil makromantar ve mikromantar türü olduğu bilinmektedir.
Nematofag (veya nematofaj); Doğadaki mikroskobik solucanları yani nematodları (yuvarlak solucanları) yakalayıp besin maddesi olarak tüketen, öldüren veya onların üzerinde parazit olarak yaşayan mantarları ifade eden biyolojik bir terimdir.
Nematod yiyen makrofunguslar (nematofag mantarlar), büyük şapkalar oluşturan (makrofungus) fakat toprak altındaki misel ağlarıyla mikroskobik solucanları (nematodları) avlayan etobur mantar türleridir.
Mutfaklarımızda sıklıkla tüketilen bazı, lezzetli türler ve kültür mantarları da Karnivor makromantarlar grubuna dahildir.
Karnivor makromantarlar; Çıplak gözle görülebilen, şapkalı veya odunsu büyük meyve gövdeleri (mantarlar) oluşturan ancak toprak altında veya odun dokusunda mikroskobik avlanma mekanizmalarını kullanarak beslenen, etçil mantarlardır. Doğadaki etçil mantarların büyük kısmını mikroskobik küfler oluşturur ; ancak Basidiomycota şubesinde yer alan bazı büyük ve şapkalı mantar cinsleri de bu gruptadır.
Bilinen ve bilimsel olarak etçil (nematofag=nematofaj/solucan avcısı) olduğu kanıtlanmış makromantar türlerinden bazıları şunlardır:
1. Pleurotus (İstiridye) Cinsi Mantarlar: Bu cins, makromantarlar arasında en gelişmiş, etçil savunma ve avlanma mekanizmasına sahiptir. Ürettikleri 3-oktanon veya türevi toksinlerle nematodları saniyeler içinde felç ederler. Nematodlar yani yuvarlak solucanlar, silindirik, iğ şeklinde ve halkasız gövdelere sahip mikroskobik veya gözle görülebilir canlı grubudur. Dünyadaki en yaygın hayvan gruplarından biridir ve suda, toprakta, bitkilerde , hatta insan/hayvan vücudunda yaşayabilirler.
- Pleurotus ostreatus (İstiridye Mantarı): Doğada yaygın olarak bulunan ve severek tüketilen istiridye mantarı aslında bir karnivordur. Miselleriyle salgıladığı taksikist olarak bilinen özel bir toksin (sinir gazı benzeri etki) sayesinde nematodları felç eder ve onları besin olarak tüketir.
- Pleurotus eryngii (Kral İstiridye / Kulak Mantarı): Toprak altı miselleriyle nematod avlayan çok zeki bir solucan avcısıdır.
- Pleurotus pulmonarius (Akciğer İstiridye Mantarı): Çürüyen odunlarda azot ihtiyacını solucanlardan karşılayan etçil bir mantardır.
- Pleurotus citrinopileatus (Altın İstiridye Mantarı): Sarımsı şapkasıyla bilinen bu makromantar da etçil yani karnivordur.
- Pleurotus dryinus (Meşe İstiridye Mantarı): Meşe ağaçları gövdelerinde büyürken solucan avlayarak hayatlarını sürdürürler..
- Pleurotus populinus (Kavak İstiridye Mantarı): Kavak ağaçlarında yaşar, nematod yani yuvarlak solucan düşmanıdır.
- Pleurotus tuber-regium (Sklerotlu İstiridye Mantarı): Yumru kök benzeri yapılardan büyüyen tropikal bir etçil türdür.
- Pleurotus nebrodensis: Nadir bulunan ve etçil özellikleri tescillenmiş bir diğer şapkalı makro mantar da P. nebrodensis türüdür.
- Pleurotus purpureo-olivaceus: Morumsu-zeytin yeşili tonlarındaki bu yabani istiridye türü de karnivordur.
2. Hohenbuehelia Cinsi Mantarlar: İstiridye mantarlarına çok yakın akrabadır. Bu cinsin neredeyse tüm türleri etçildir. Misellerinin üzerinde mikroskobik, yapışkan kum tanelerine benzeyen “saat camı” şeklinde düğmeler üretirler. Nematodlar bu düğmelere yapışır ve mantar tarafından sindirilir.
- Hohenbuehelia petaloides (Kulakımsı Hohenbuehelia): Toprakta organik atıklar üzerinde büyüyen büyük bir makromantardır.
- Hohenbuehelia grisea: Gri şapkalı, ağaçlarda büyüyen solucan avcısı.
- Hohenbuehelia mastrucata: Etçil (nemotofag) mantarlar türüne iyi bir örnektir. Odun dokularında azot oranı çok düşük olduğu için mantar, ihtiyaç duyduğu azotu toprakta ve çürüyen odunda yaşayan nematodları (yuvarlak solucanları) avlayarak karşılar.
3. Coprinus Cinsi Mantarları: Çayırlarda ve gübreli topraklarda büyüyen bu hızlı büyüyen makromantarlar, nematodları öldürmek için özel biyokimyasal silahlar kullanır.
Coprinus comatus (Söğüt Mantarı / Püsküllü Mürekkep Mantarı): Çayırlarda sıkça görülen bu popüler şapkalı makromantar, nematotoksik bileşikler salgılar. “Dikenli küre” benzeri mikroskobik misel yapılarıyla nematodları mekanik ve kimyasal olarak hasara uğratıp felç eder.
4. Stropharia Cinsi Mantarlar: Bu gruptaki bazı makromantarlar, misel iplikçiklerinin üzerinde acanthocyte (dikenli hücre) adı verilen yıldız şeklinde, keskin kristal yapılar taşır.
Stropharia rugosoannulata (Şarap Kırmızısı Şapkalı Mantar): Bahçelerde ve malç üzerinde büyüyen bu büyük, gösterişli mantar, misellerindeki keskin hücreler yardımıyla nematodların derisini fiziksel olarak yırtar, hücre sıvısını akıtır ve ardından canlının içine sızarak onu besin olarak tüketir.
Avlanma Mekanizması
Mantarın avlanma süreci gözle görülmeyen mikroskobik ağ yapılarında yani miselyumda gerçekleşir:
1. Yapışkan Hücrelerin Oluşumu: Mantarın miselyum ağlarında saat camı (hourglass) biçiminde özel yapışkan hücreler bulunur. Bu hücrelerin ucunda güçlü bir yapışkan sıvı damlacığı yer alır.
2. Tuzağa Yakalanma: Nematod mantar lifleri arasında hareket ederken bu yapışkan topçuklara temas eder ve yapışıp kalır.
3. Toksin ve Felç: Temas anında mantar, nematodu hareketsiz kılacak hızlı etkili toksinler salgılar. Solucan birkaç dakika içinde felç geçirmiş gibi hareketsiz kalır.
4. Sindirim (İstilacı Hifler): Mantar, nematodun kutikula (dış deri) tabakasından içeriye uzanan penetrasyon hifleri geliştirir. Nematodun iç organlarını enzimlerle sindirerek besin maddelerini emer.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.