Connect with us

Lepista

Mor cincile mantarı (Lepista nuda)

Published

on

Lepista nuda – Mor cincile mantarı


Bilimsel Sınıflandırma- Taksonomi

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm: Basidiomycota 

Sınıf: Agaricomycetes 

Takım: Agaricales

Aile: Tricholomataceae

Cins: Lepista

Tür: Lepista nuda

Lepista nuda (Clitocybe nuda) – Mor cincile mantarı – Mor oğlan mantarı – Mor mantar 

 
Lepista nuda, dünyada yaygın olarak Wood Blewit olarak bilinir ve Avrupa ve Kuzey Amerika’ya özgü yenilebilir bir mantardır. İlk kez 1790 yılında Pierre Bulliard tarafından tanımlanmıştır, uzun yıllar Tricholoma nudum olarak da anılmıştır. Hem iğne yapraklı, hem de yaprak döken ormanlık alanlarda bulunur.  Yenilebilirlik konusunda bazı uyarılar (alerjik) olsa da, yaygın olarak yenen oldukça güzel bir mantardır. 
                                              
Latince ismi Lepista nuda ( Clitocybe nuda olarak da bilinir) olan bu hoş, çiçek kokulu güzel mantar memleketimizde de çok yaygın olarak mevcut olup, mavi cincile, mor cincile, mor oğlan, mor mantar gibi yöresel isimlerle bilinmektedir. Biz bu güzel Lepista türünü, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitaptaki ismi ile yani “Mavi cincile” olarak inceleyeceğiz.

Lepista nuda
Lepista nuda- Clitocybe nuda

Şapka: Şapkası leylak veya menekşe renginde olabilir. Genç mor cincilelerin mor renkli şapka ve lamelleri, tıknaz yapısıyla birlikte onu diğer mor veya leylak renkli mantarlardan ayırır. Genellikle karışık ormanlık alanlarda peri halkalarında büyüyen şapkalar, 6 ila 15 cm çapa kadar büyürler ve menekşe rengi kaybolana ve yüzey orta kahverengi merkezlerle parıldayana kadar hafifçe içe doğru kıvrılmış bir marjı korurlar. Yaşlı ve olgun örnekler bazen dalgalı kenar boşlukları geliştirirler.

Lameller: Lameller gri menekşe, soluk leylak, açık kahverengi renklerde olabilir. Dalgalı ve ve sık olan lameller, sapa çentik şeklinde girinti yaparak bağlanırlar. Lameller gençken güzel bir leylak rengine sahiptir, mantar olgunlaştıkça devetüyü ve ardından kahverengiye döner.

Gövde-Sap: Sapı 15 ila 25 mm çapında ve 5 ila 10 cm boyunda, sivrilmeyen uç sağlamdır ve genellikle şişmiş (klavat) bir tabana sahiptir. Sap (gövde) mantar gençken koyu tonlarda olup sonra renk açılır. Sap boyuna liflidir.

Koku: Çiçek kokusu gibi hoş bir kokusu vardır. Bazı kaynaklarda hafif anoson kokusu olduğu da bildirilmiştir. Hoş bir tadı vardır.

Lepista nuda
Lepista nuda- Clitocybe nuda

Spor Baskısı: Clitocybe (Lepista) nuda spor baskısı rengi açık pembedir. Sporlar elipsoidal, 6-8 – 4-5µm boyutlarında olup küçük dikenlerle süslenmiştir.                                              

Habitat: Saprotrofik (Saprotrophic) yani çürükcül bir mantar türüdür. Köknar ağaçları ve iğne yapraklı ağaçlarla mikrozal bağlantısı vardır. Diğer çürükçül mantarlarda olduğu gibi mor cincile mantarları da öbekler halinde peri halkalarında (sıralı) bulunurlar.

Mevsim: Yoğun olarak Ağustos’tan Aralık’a kadar, ancak bazen Mavi cincile mantarları yılın herhangi bir zamanında da ortaya çıkabilirler.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Kuru havada toplanmalıdır. İyi ve lezzetli bir mantardır. Usulüne uygun pişirilmesi lazımdır. Çiğ tüketilmemesi tavsiye edilir, çünkü pişmemiş hali hafif toksiktir. Çayır mantarları ve Kazayağı Mantarları ve diğer birçok popüler yenilebilir mantar ortadan kalktıktan çok sonra, Wood Blewits hala bol miktarda bulunmaktadır. İyi pişirilirlerse yenilebilirler, ancak bazı insanlarla aynı fikirde olmadıkları bilindiği için ilk başta çok küçük bir porsiyon denemek akıllıca bir önlemdir. Birçok ülkede Sonbahar ve Kış aylarının çoğunda süpermarketlerde bulunur ve özellikle Fransa, İspanya ve Portekiz’de popülerdir. Genç örnekler en iyisidir ve daha kolay tanımlamaya yardımcı olarak mavimsi renklerini koruma avantajına sahiptirler.

Clitocybe nuda

Dip not: Bolu bölgesinde “Mavi cincile”, Karaman civarında ise “Mor mantar” olarak adlandırılır. Yetiştiği ortama çok güzel bir koku salarlar.

Ek bilgiler: Kahve-gri şapka ve menekşe sapı olan zehirsiz Lepista personata -Mor Bacak (zehirsiz) ile karıştırılabilir. Aynı zamanda, ona en yakın ikinci tür Lepista sordida – Sahte Mor Cincile ile de karıştırılabilir. Benzer iki tür de yenilebilir, ama mutfak değerleri düşüktür. Lepista sordida daha küçük ve daha soluk rankli olup , parklarda ve bahçelerde gruplar halinde çok görülür. Mor Cincile mantarı Lepista glaucocana (zehirli ) ile de karıştırılabilir. Lepista glaucocana (zehirli) solgun menekşe renkli, daha zayıf ve çok daha az hoş kokuludur. Lepista saeva (Field Blewit), daha az yaygın bir türdür;  çok benzer, ancak şapkadaki menekşe renginden yoksundur. Ayrıca, benzer ama çok zehirli  Cortinarius violaceus ile ve diğer Cortinarıus türleri ile de karıştırılma ihtimali yüksektir. Benzer yapı ve benzer renklere sahip olan Cortinarus türlerinden , Cortinarius türlerinin kendine has kahverengi paslı bir renk alan lameller ve kahverengimsi izler olan sap, lameller altında örümcek ağı gibi  kalıntılar olması sebebiyle kolayca ayırt edilebilirler.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri18 saat ago

Altınpelte Mantarı (Tremella aurantia)

Mantar Türleri2 gün ago

Yaş Ağulumantar (Omphalotus olivascens)

Mantar Türleri5 gün ago

Maral Kirmit (Russula sardonia)

Agaricaceae6 gün ago

Kahve Pullu (Lepiota castanea)

Clavariadelphaceae7 gün ago

Haşmetli Topuzmantarı (Clavariadelphus pistillaris)

Mantar Türleri1 hafta ago

Göl Süngermantarı (Suillus lakei)

Anthracobia2 hafta ago

Zennezili Mantarı (Anthracobia melaloma)

Mantar Türleri2 hafta ago

Gavur Süngermantarı (Suillus bellinii)

Agaricaceae3 hafta ago

Ağulu Kum Pullusu (Lepiota brunneolilacea)

Amanita3 hafta ago

Zarlıçanak Mantarı (Amanita submembranacea)

Hydnaceae3 hafta ago

Royal Sığır Dili Mantarı (Hydnum reginae)

Mantar Türleri3 hafta ago

Parlak Kirmit Mantarı (Russula graveolens)

Bolbitiaceae3 hafta ago

Dönşapka Mantarı (Panaeolina foenisecii) 

Mantar Türleri4 hafta ago

Ecel Kirmiti (Russula subnigricans)

Agaricaceae4 hafta ago

Deli Pullu Mantar (Lepiota subincarnata)

Mantar Türleri4 hafta ago

Alagöz Kirmiti (Russula integra)

Gerronema1 ay ago

Takah Mantarı (Gerronema nemorale)

Mantar Türleri1 ay ago

Pullukarakız (Tricholoma atrosquamosum)

Mantar Türleri1 ay ago

Başlı Kukulcuk Mantarı (Mycena leptocephala)

Leucocoprinus1 ay ago

Sarı Şalvarlı Mantar (Leucocoprinus birnbaumii)

Lactarius1 ay ago

Melez Sütlüce Mantarı (Lactarius chelidonium)

Mantar Türleri1 ay ago

Vellinga Çıtkırdısı (Pluteus vellingae)

Agaricaceae2 ay ago

Şiş Poslak Mantarı (Lycoperdon umbrinum)

Agaricaceae2 ay ago

Chlorophyllum hortense – Sapıkızaran Şemsiye Mantarı

Mantar Türleri2 ay ago

Russula mustelina – Russet Kirmit

Mantar Türleri2 ay ago

Defne Mantarı (Pluteus lauracearum)

Lactarius2 ay ago

Acısütlüce Mantarı (Lactarius acris)

Mantar Türleri2 ay ago

Diri Pulcuklu Mantar (Psathyrella piluliformis)

Amanita2 ay ago

Karyağdı Mantarı (Amanita strobiliformis)

Mantar Türleri2 ay ago

Kırk Sevelen Mantarı (Parasola conopilea)

Amanita2 ay ago

Dertveren Mantarı (Amanita spadicea)

Mantar Türleri2 ay ago

Engin Yerkulak Mantarı (Otidea onotica)

Mantar Türleri2 ay ago

Güdük Ölüparmak (Xylaria hypoxylon)

Hypocreaceae2 ay ago

Kızıl Çinçomağı (Podostroma cornu-damae)

Hygrophoraceae2 ay ago

Mor Yosunmantarı (Arrhenia lilacinicolor)

Hericiaceae2 ay ago

Dişli Dedesakalı Mantarı (Hericium cirrhatum)

Cantharellaceae2 ay ago

Kokulu Siyah Trompet Mantarı (Craterellus foetidus)

Fomitopsidaceae2 ay ago

Gevrek Postiya Mantarı (Postia stiptica)

Craterellus fallax3 ay ago

Siyah Trompet Mantarı (Craterellus fallax)

Inocybaceae3 ay ago

Adalıkümbet Mantarı (Inocybe kusadasiensis)

Armillaria3 ay ago

Şiş Balmantarı (Armillaria gallica)

Basında Mantar3 ay ago

Yeni bir mantar türü keşfedildi

Inocybaceae3 ay ago

Kaygankümbet Mantarı (Inocybe viscida)

Hygrophoraceae3 ay ago

Baba Gaypaşuk Mantarı (Hygrophorus yadigarii)