Connect with us

Lepista

Mor Cincile Mantarı (Lepista nuda)

Published

on

Lepista nuda – Mor Cincile Mantarı


Bilimsel Sınıflandırma- Taksonomi

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm: Basidiomycota 

Sınıf: Agaricomycetes 

Takım: Agaricales

Aile: Tricholomataceae

Cins: Lepista

Tür: Lepista nuda

Lepista nuda (Clitocybe nuda) – Mor cincile mantarı – Mor oğlan mantarı – Mor mantar 

 
Lepista nuda, dünyada yaygın olarak Wood Blewit olarak bilinir ve Avrupa ve Kuzey Amerika’ya özgü yenilebilir bir mantardır. İlk kez 1790 yılında Pierre Bulliard tarafından tanımlanmıştır, uzun yıllar Tricholoma nudum olarak da anılmıştır. Hem iğne yapraklı, hem de yaprak döken ormanlık alanlarda bulunur.  Yenilebilirlik konusunda bazı uyarılar (alerjik) olsa da, yaygın olarak yenen oldukça güzel bir mantardır. 
                                              
Latince ismi Lepista nuda ( Clitocybe nuda olarak da bilinir) olan bu hoş, çiçek kokulu güzel mantar memleketimizde de çok yaygın olarak mevcut olup, mavi cincile, mor cincile, mor oğlan, mor mantar gibi yöresel isimlerle bilinmektedir. Biz bu güzel Lepista türünü, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitaptaki ismi ile yani “Mavi cincile” olarak inceleyeceğiz.

Lepista nuda

Şapka: Şapkası leylak veya menekşe renginde olabilir. Genç mor cincilelerin mor renkli şapka ve lamelleri, tıknaz yapısıyla birlikte onu diğer mor veya leylak renkli mantarlardan ayırır. Genellikle karışık ormanlık alanlarda peri halkalarında büyüyen şapkalar, 6 ila 15 cm çapa kadar büyürler ve menekşe rengi kaybolana ve yüzey orta kahverengi merkezlerle parıldayana kadar hafifçe içe doğru kıvrılmış bir marjı korurlar. Yaşlı ve olgun örnekler bazen dalgalı kenar boşlukları geliştirirler.

Lameller: Lameller gri menekşe, soluk leylak, açık kahverengi renklerde olabilir. Dalgalı ve ve sık olan lameller, sapa çentik şeklinde girinti yaparak bağlanırlar. Lameller gençken güzel bir leylak rengine sahiptir, mantar olgunlaştıkça devetüyü ve ardından kahverengiye döner.

Lepista nuda

Gövde-Sap: Sapı 15 ila 25 mm çapında ve 5 ila 10 cm boyunda, sivrilmeyen uç sağlamdır ve genellikle şişmiş (klavat) bir tabana sahiptir. Sap (gövde) mantar gençken koyu tonlarda olup sonra renk açılır. Sap boyuna liflidir.

Lepista nuda

Koku: Çiçek kokusu gibi hoş bir kokusu vardır. Bazı kaynaklarda hafif anoson kokusu olduğu da bildirilmiştir. Hoş bir tadı vardır.

Spor Baskısı: Clitocybe (Lepista) nuda spor baskısı rengi açık pembedir. Sporlar elipsoidal, 6-8 – 4-5µm boyutlarında olup küçük dikenlerle süslenmiştir.                                              

Habitat: Saprotrofik (Saprotrophic) yani çürükcül bir mantar türüdür. Köknar ağaçları ve iğne yapraklı ağaçlarla mikrozal bağlantısı vardır. Diğer çürükçül mantarlarda olduğu gibi mor cincile mantarları da öbekler halinde peri halkalarında (sıralı) bulunurlar.

Mevsim: Yoğun olarak Ağustos’tan Aralık’a kadar, ancak bazen Mavi cincile mantarları yılın herhangi bir zamanında da ortaya çıkabilirler.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Kuru havada toplanmalıdır. İyi ve lezzetli bir mantardır. Usulüne uygun pişirilmesi lazımdır. Çiğ tüketilmemesi tavsiye edilir, çünkü pişmemiş hali hafif toksiktir. Çayır mantarları ve Kazayağı Mantarları ve diğer birçok popüler yenilebilir mantar ortadan kalktıktan çok sonra, Wood Blewits hala bol miktarda bulunmaktadır. İyi pişirilirlerse yenilebilirler, ancak bazı insanlarla aynı fikirde olmadıkları bilindiği için ilk başta çok küçük bir porsiyon denemek akıllıca bir önlemdir. Birçok ülkede Sonbahar ve Kış aylarının çoğunda süpermarketlerde bulunur ve özellikle Fransa, İspanya ve Portekiz’de popülerdir. Genç örnekler en iyisidir ve daha kolay tanımlamaya yardımcı olarak mavimsi renklerini koruma avantajına sahiptirler.

Dip not: Bolu bölgesinde “Mavi cincile”, Karaman civarında ise “Mor mantar” olarak adlandırılır. Yetiştiği ortama çok güzel bir koku salarlar.

Ek bilgiler: Kahve-gri şapka ve menekşe sapı olan zehirsiz Lepista personata -Mor Bacak (zehirsiz) ile karıştırılabilir. Aynı zamanda, ona en yakın ikinci tür Lepista sordida – Sahte Mor Cincile ile de karıştırılabilir. Benzer iki tür de yenilebilir, ama mutfak değerleri düşüktür. Lepista sordida daha küçük ve daha soluk rankli olup , parklarda ve bahçelerde gruplar halinde çok görülür. Mor Cincile mantarı Lepista glaucocana (zehirli ) ile de karıştırılabilir. Lepista glaucocana (zehirli) solgun menekşe renkli, daha zayıf ve çok daha az hoş kokuludur. Lepista saeva (Field Blewit), daha az yaygın bir türdür;  çok benzer, ancak şapkadaki menekşe renginden yoksundur. Ayrıca, benzer ama çok zehirli  Cortinarius violaceus ile ve diğer Cortinarıus türleri ile de ( mesela Mor Örümcekmantarı – Cortinarius purpurascens) karıştırılma ihtimali yüksektir. Benzer yapı ve benzer renklere sahip olan Cortinarus türlerinden , Cortinarius türlerinin kendine has kahverengi paslı bir renk alan lameller ve kahverengimsi izler olan sap, lameller altında örümcek ağı gibi  kalıntılar olması sebebiyle kolayca ayırt edilebilirler.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri14 saat ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri2 gün ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe2 gün ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri4 gün ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae5 gün ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae1 hafta ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae2 hafta ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma2 hafta ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia2 hafta ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri3 hafta ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista3 hafta ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri3 hafta ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina3 hafta ago

Benli Galerina (Galerina graminea)

Inocybaceae3 hafta ago

Yıldızkümbet Mantarı (Inocybe asterospora)

Mantar Türleri3 hafta ago

Huş Kirmiti (Russula betularum)

Clitopilus4 hafta ago

Çukur Unmantarı (Clitopilus cystidiatus)

Infundibulicybe4 hafta ago

Akdeniz Ebişkesi (Infundibulicybe mediterranea)

Lentinus1 ay ago

Saçaklı Kaplanmantarı (Lentinus crinitus)

Cortinariaceae1 ay ago

Tüy Örümcekmantarı (Cortinarius glaucopus)

Auriculariaceae1 ay ago

Kıvrık Karabeyin Mantarı (Exidia glandulosa)

Agaricaceae1 ay ago

Sarı Kirpik Mantarı (Floccularia luteovirens)

Fomitiporia1 ay ago

Robust Braket Mantarı (Fomitiporia robusta) 

Mantar Türleri1 ay ago

Yoz Cüceyelpaze Mantarı (Sarcomyxa serotina)

Boletaceae1 ay ago

Biberlibolet (Chalciporus piperatus)

Amanitaceae1 ay ago

Ak Sümüklükafa Mantarı (Zhuliangomyces illinitus)

Camillea2 ay ago

Sigara İzmariti Mantarı (Camillea leprieurii)

Mantar Türleri2 ay ago

İçikınalı Mantar (Melastiza chateri)

Crepidotaceae2 ay ago

Acur Ayaksız Mantarı (Crepidotus mollis)

Lyophyllaceae2 ay ago

Sütperisi Mantarı (Ossicaulis lignatilis)

Mantar Türleri2 ay ago

Yersakalı Mantarı (Pterula multifida)

Lenzites2 ay ago

Lamelli Huş Poliporu (Lenzites betulinus)

Armillaria2 ay ago

Hardal Balmantarı (Armillaria sinapina)

Entolomataceae2 ay ago

Öz Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asyae)

Bankeraceae2 ay ago

Kabukağlayan Mantarı (Hydnellum concrescens)

Entolomataceae2 ay ago

Has Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asanii)

Albatrellaceae2 ay ago

Gönmantarı (Scutiger pes-caprae)

Mantar Türleri2 ay ago

Peslivan Mantarı (Pseudoclitocybe cyathiformis)

Agaricaceae3 ay ago

Çakalosuruğu Mantarı (Lycoperdon excipuliforme)

Mantar Türleri3 ay ago

Akkarakız Mantarı (Tricholoma album)

Amanita3 ay ago

İrisiğilli Kese Mantarı (Amanita magniverrucata)

Amanitaceae3 ay ago

Başlı Duvakluca Mantarı (Saproamanita codinae)

Cortinariaceae3 ay ago

Vişne Örümcekmantarı (Cortinarius violaceus)

Mutinus3 ay ago

Kızıl Kokarboynuz Mantarı (Mutinus ravenelii)

Amanita3 ay ago

Şampanyakese Mantarı (Amanita crenulata)