Connect with us

Mantarların Tarihçesi

Mantarların (Fungi) tarihçesi : Günümüzde Makro Mantarlar olarak bilinen, şapkalı mantarların tarihçesinin  Roma dönemlerine dayandığı, hatta  daha da eskilere giderek, yüzyıllar önce Orta ve Güney Amerika’da (Şili) tüketiliyor olduğu bilinmektedir. Evrenin esrarengiz, özel ve gizemli canlıları olarak kabul edildiler  ve genellikle asırlık ritüellerde, dini ayinlerde vs kullanıldılar.

Mantarlar alemi ilgili ilk bilimsel sistematik çalışmalar, 250 yıllık bir geçmişe dayansa da, bazı mantarlar ve özellikleri yüzyıllardır bilinmektedir. Ekmek hamurunun kabartılmasında, bira üretiminde, şarap yapımında vb insanlığın en büyük yardımcıları okumuşlardır, insanoğlu tarafından hep kullanılmışlardır. Güney Amerika ülkelerinden Guetemala ve Meksika halklarınca halkları bazı kafa yapan, uyuşturan halüsinojik, sihirli mantarlar- magic mushrooms (Amanita muscaria vb) dinî ve mitolojik törenlerde her zaman kullanmışlardır. 

Şapkalı Mantarlara bir örnek

Bazı mantarların Kızılderililer (Kuzey Amerika Yerli Halkı)  ve Çinliler tarafından tıbbî amaçla kullanıldığı günümüzde bilinmektedir. Şapkalı mantarların ilk olarak 4.5 milyar yıl kadar evvel Proterozoik Devirde ortaya çıktıkları düşünülmektedir. Ama, insanoğlunun mantarları (makro mantarlar-şapkalı mantarlar) ilk kullanmaya başlaması Paleolitik Devire yani yontma taş devrine rastlar.

Tarihsel kayıtlar göstermiştir ki, insanoğlu şapkalı mantarları pek de, iyi niyetler için olmayan amaçlar için kullanmamışlar, kötü emellerine alet etmişlerdir; Rivayetlere göre,  Roma imparatoru Sezar (II.Claudius) ve Papa (VII. Clement) düşmanları tarafından öldürücü zehirli bir mantar türü olan Amanita palloides ile ortadan kaldırılmıştır. Başka bir efsaneye göre de Buda (Buddha) bir köylünün kendine ikram ettiği, toprak altında yetişen bir mantarı yediği için ölmüştür.

Mantarların tarihçesi  - Amanita muscaria-Sinek Mantarı
Amanita muscaria-Sinek Mantarı

“MANTAR”, Fransızca mantar ve küf kelimesinden türemiştir.  1650’li yıllarda bir gün, Paris yakınlarındaki bir kavun yetiştiricisi, tarlasında kullanacağı gübresi üzerinde büyüyen mantarları gördü. Bu keşfini değerlendirmeye, bu yeni ve lezzetli ürünü, ticari olarak yetiştirmeye ve onu  Paris’teki restoranlarda tanıtmaya karar verdi. O günlerde bu mantara “Paris mantarı” adı verildi.  Daha sonra, Fransız bahçıvan Chambry, civardaki mağaraların, mantar yetiştirmek için doğru habitata, serin ve nemli ortama sahip olduğunu keşfetti ve Paris çevresindeki mağaralarda büyük ölçekli bir mantar yetiştiriciliği başlatıp, geliştirdi.

Mantarlar büyük olasılıkla Asya’da 600 lü yıllarda ilk kez yetiştirildi. Avrupa’da, ilk kültürü yapılmış mantar 17. yüzyıla rastlar. 19. yüzyılda Hollanda mantarın kültür faaliyetlerine yöneldi. 1900’lü yılların başlarında ise Limburg’daki Marn madenlerinde büyük ölçekte, ciddi manada yetiştirilmeye başlandı. 

Amanita palloides- Köygöçüren
Amanita palloides- Köygöçüren

Yetiştiriciliğinin İlk yıllarında mantar  çok özeldi ve sadece seçkinler ve zenginler için mevcuttu. Ancak, o zamandan günümüze daha iyi ve daha etkili yöntemler geliştirildi ve mantar yetiştiriciliğinde büyük bir artış oldu.  

1950’den sonra Hollandalı tüketiciler mantara aşina oldu ve bu arada, Hollanda’da mantar yetiştiriciliğinde uzmanlaşmıştı, mantar yetiştiriciliği ciddi bir sektör haline geldi. Hollanda mantar yetiştiriciliği ile ve de özellikle mantar yetiştiriciliği üzerindeki sıkı kontrolleri ile bilinir oldu.

Son 50 yılda Hollanda, yıllık 270 milyon kg üretim ve 10.000’den fazla istihdamla Avrupa Birliği’nin en büyük mantar üretim ülkesi haline geldi. 

Günümüzde Hollanda, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nin yanı sıra dünya mantar pazarında 3. sırada yer alıyor. Çin, dünya üretiminin% 70’i ile ilk sırada yer alırken bunu ABD takip etmektedir. Türkiye’de de bu sektör yeni yeni canlanmaktadır. Her yıl dünya çapında milyonlarca ton mantar yetiştirildiğini bilmek Mantarın ülkeler ekonomisindeki yerini bize anlatmaya yeter de artar bile..

Agaricus bisporus
Agaricus bisporus
Agaricus bisporus
Agaricus bisporus

Kısa kısa…Mantar Kronolojisi

Mantarların (Fungi) tarihçesi – 1600 lü yıllardan günümüze kısa kısa göz atacak olursak;

 -1651 Kavun mahsullerinden gelen atıkları olgun mantarlardan gelen sızıntı suyu ile serpiştirerek Fransa’nın Paris yakınlarında bir bölgede ilk mantarın keşfi.

 -1707 Sebze bahçesinde ilk kontrollü “yenilebilir mantar” yetiştiriciliği.

 -1800 İklimin sürekli mantar yetiştiriciliği için ideal olduğu nemli rutubetli yer altı taş ocaklarında mantar yetiştiriciliği.

 -1825 Mantarlar, Haarlem yakınlarındaki bir kırsal arazide yetiştirilir.

 -1900 Valkenburg’daki fluweelgrotten’de (Kadife Mağaraları) ve Maastricht yakınlarındaki St. Pietersberg mağaralarında mantar yetiştiriciliği.

 -1934 Hollanda Naaldwijk Araştırma İstasyonunda mantar kültürü üzerine ilk bilimsel çalışma.

 -1946 Büyük mantar öncüleri Bay Bels, M Sc ve eşi Dr. Bels-Koning’in rehberliğinde Houthem St.Gerlach’ta (Güney Limburg) mantar kültürü laboratuvarı kuruldu.

 -1950 Çeşitli ekim alanları olan ilk modern yer üstü mantar fidanlıklarının inşası( Betondan tepsiler yapılmıştır) gerçekleşti.

 -1953 Mook’ta Hollanda Kooperatif Mantar Yetiştiricileri Birliği CNC’nin kuruluşu.  Bu dernek, 1957’de Horst’ta Mantar Kültürü Araştırma İstasyonunun kuruluşunu başlattı.

 -1955 Bir tepside ahşap kutularda yetiştirme.

 -1960 Metal tepsiler üzerinde ahşap yataklarda yetiştirme.

 -1975 Mantar kompostunun yerleştirilmesi ve çıkarılması mekanizasyonu ile tamamen metal tepsilerde yetiştirme.

İstiridye Mantarı - Pleurotus ostreatus
İstiridye Mantarı – Pleurotus ostreatus
İstiridye Mantarı - Pleurotus ostreatus
İstiridye Mantarı – Pleurotus ostreatus

Dip not: Mantarların ( Fungi) tarihçesi ; Buz adam Ötzi olarak tarih kitaplarında yerini alan, 5300 yIllık mumya Ötzi’nin, 1991 yılı Eylül ayında Avusturya ve İtalya sınırı alplerinde ( Ötzi den esinlenerek bu bölgeye Ötztal Alpleri adı verilmiştir) bulunmasıyla mantarların tarihçesi yeniden yazılmak zorunda kalındı. Mumya Ötzi’nin eşyaları arasında bizim ilgimizi çeken bir avuç mantar oldu. 2 türe ait olduğu anlaşılan mantarlardan ilki, muhtemelen tıbbi amaçlar ( bir nevi ilk yardım malzemesi) için kullanılmak üzere yanına aldığı Polipor mantarıdır (Birch polypore – Piptoporus betulinus). İkinci mantar ise, büyük ihtimalle ateş yakmak için yanında taşıdığı varsayılan Fomes fomentarius – Kav Mantarı’dır. Buz Adam-Mumya Ötzi’nin özel eşyalarının biz günümüz insanlarına verdiği mesaj açık ve nettir. Mantarlar insanoğlunun vazgeçilmezlerdendir. Yerinde ve doğru kullanıldığında faydaları saymakla bitmez.

Mantarların tarihçesi - Kav Mantarı
Fomes fomentarius
Mantarların tarihçesi  - Piptoporus betulinus
Piptoporus betulinus
Mantarların tarihçesi
Mantarların tarihçesi

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Hymenochaetaceae2 gün ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae6 gün ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces6 gün ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus1 hafta ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus1 hafta ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus2 hafta ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae2 hafta ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus2 hafta ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri2 hafta ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia3 hafta ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae3 hafta ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae4 hafta ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae1 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus1 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula1 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri1 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe1 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri1 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri1 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae1 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina2 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe2 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista2 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri2 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri2 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe2 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri2 ay ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae2 ay ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma2 ay ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia2 ay ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri2 ay ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista2 ay ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri2 ay ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina2 ay ago

Benli Galerina (Galerina graminea)

Inocybaceae3 ay ago

Yıldızkümbet Mantarı (Inocybe asterospora)

Mantar Türleri3 ay ago

Huş Kirmiti (Russula betularum)

Clitopilus3 ay ago

Çukur Unmantarı (Clitopilus cystidiatus)

Infundibulicybe3 ay ago

Akdeniz Ebişkesi (Infundibulicybe mediterranea)

Lentinus3 ay ago

Saçaklı Kaplanmantarı (Lentinus crinitus)

Cortinariaceae3 ay ago

Tüy Örümcekmantarı (Cortinarius glaucopus)

Auriculariaceae3 ay ago

Kıvrık Karabeyin Mantarı (Exidia glandulosa)

Agaricaceae3 ay ago

Sarı Kirpik Mantarı (Floccularia luteovirens)