Paxillus ammoniavirescens – İztutan Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Boletales
Aile: Paxillaceae
Cins: Paxillus
Tür: Paxillus ammoniavirescens
Paxillus ammoniavirescens, üzerine amonyak damlatıldığında yeşil ve yeşilin tonlarında renk veren, Paxillaceae familyasına mensup zehirli bir mantardır.
Şapka: Genellikle 5–15 cm çapındadır; elverişli koşullarda 18 cm’ye kadar ulaşabilir.Genç dönemde konveks (dışbükey) ve belirgin şekilde içe kıvrık kenarlıdır (involute). Yaşlandıkça merkezde hafif bir çöküntü oluşarak huni veya huni-tabak şeklini alır. Şapka yüzeyi mantar gençken kadifemsi/keçemsi bir dokuya sahiptir; yaşlandıkça pürüzsüzleşir veya hafif yapışkan bir hal alabilir. Zeytin-kahverengi, fındık kahvesi veya pas sarısı-kahverengi tonlarındadır. Yaşlandıkça renk koyulaşır ve merkeze doğru bronz-zeytuni tonlar belirginleşir. Şapka uçları yani kenarlar, uzun süre içeriye doğru sıkıca kıvrık kalır ve genellikle dalgalı veya hafif oluklu bir yapı sergiler.
Lameller: Decurrent (sap üzerinde belirgin şekilde aşağıya doğru uzanır) lamelleri oldukça sıktır. Tabana doğru birbiriyle birleşerek (anastomoz) ağsı/gözenekli bir görünüm oluşturup, çatal biçimli kollara ayrılır. Lamelleri mantar genç iken soluk sarı veya krem-sarı renktedir; sporlar olgunlaştıkça pas kahverengisine veya tarçın kahvesine döner. Lameller dokunulduğunda, ezildiğinde veya çizildiğinde hızla koyu kahverengi-kırmızımsı kahverengi lekelenir.
Gövde-Sap: Sapı, 4–8 cm uzunluğunda, 1–2,5 cm kalınlığındadır.Genellikle silindirik veya tabana doğru hafifçe daralan (pürüzsüz) bir yapıdadır. Şapka ile benzer renkte veya biraz daha soluktur (sarımsı-kahve). Yüzeyi lifli/pürüzsüzdür. Zedelendiğinde sap yüzeyi de kahverengi lekelenir.
Koku: Ayırt edici değildir.
Spor Baskısı: Kahverengi veya pas kahverengisi spor izi bırakır. Bazidyosporlar eliptik, yuvarlağımsı (subfusiform), damlalı, sarımsı kahverengi ve ortalama 7-9 × 4-6 µm boyutlarındadır. Bazidyumlar 4 sporlu (Tetrasporik) olup, çomak görünümlüdür. Ortalama 25-35 x 7-8 µm boyutlarındadır.
Habitat: Hem geniş yapraklı, hem de iğne yapraklı (kozalaklı) ağaçların olduğu ormanlarda, özellikle Kızılağaçlar altında bulunurlar. Tek tek veya birkaçı bir arada grup olarak görülebilirler. Türkiye’de de resmi kaydı bulunan bu zehirli mantara 2015 yılında Doğu Karadeniz Bölgesinde rastlanmıştır
Mevsim: Yaz ve Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Zehirli bir mantardır. Paxillus sendromuna neden olur; Bu bağışıklık sistemi kaynaklı (immünohemolitik) ağır bir zehirlenme türüdür. Klasik mantar zehirlenmelerinden farklı olarak, doğrudan organsal bir toksin etkisinden ziyade, vücudun kendi alyuvarlarını (kırmızı kan hücrelerini) imha ettiği bir otoimmün reaksiyondur. Paxillus involutus, Paxillus rubicundulus ve Paxillus ammoniavirescens gibi Paxillus türü bazı mantarların tüketilmesi ile ortaya çıkan bu sendrom, yapısı tam olarak aydınlatılamamış olan bir antijenin, vücutta meydana getirdiği bir alerjik reaksiyon olarak bilinir. Zehirlenme belirtileri kusma, kollaps, kramp tarzı kolik karın ağrıları, böbreklerde sancı, sırt ağrıları, ishal. Ayrıca çabuk etkilenen hassas bünyelerde hemolitik anemiye neden olabilecek antijenleri bulunduran çok tehlikeli bir mantardır
Ek bilgiler: Tür, adını (ammoniavirescens) amonyak çözeltisiyle verdiği tipik reaksiyondan alır: Şapka yüzeyine veya etli kısmına bir damla amonyak damlatıldığında belirgin bir yeşil, mavi-yeşil veya zeytin yeşili renk değişimi gözlenir. Bu özellik, onu kompleksin diğer üyelerinden (Paxillus involutus, Paxillus rubicundulus vb.) makroskobik olarak ayırmadaki en önemli saha testidir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.