Connect with us

Mantar Türleri

Zehirli Pax Mantarı (Paxillus involutus)

Published

on

Zehirli Pax Mantarı -Paxillus involutus

Taksonomi – Bilimsel Sınıflandırma

Alem:  Mantarlar- Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Boletales

Aile: Paxillaceae

Cins: Paxillus

Tür: Paxillus involutus

Dünyada Poison pax, Brown rollrim ve Common rollrim olarak bilinen Paxillus involutus, Kuzey Yarımküre boyunca yaygın olarak dağılan bir basidiomycete mantarıdır. Avustralya, Yeni Zelanda, Güney Afrika ve Güney Amerika’ya yayılması istemsiz olarak, muhtemelen dikim için götürülen ağaçların (Avrupaya özgü) toprağında taşınmasıyla gerçekleştiği sanılmaktadır. Biz Mantarlı Yaşam ailesi olarak,  bu ölümcül zehirli mantarı “Zehirli Pax ” diye işleyeceğiz.

Paxillus involutus Sinonimleri (Eş anlamlılar);  Agaricus contiguus, Agaricus involutus, Agaricus adscendibus, Omphalia involuta, Paxillus involutus Var. excentricus ve Rhymovis involuta’dır.

Paxillus involutus-Poison Pax-Zehirli Pax
Paxillus involutus- Poison Pax- Zehirli Pax
Paxillus involutus- Zehirli Pax şapkası kahverengi, pürüzsüz ve parlak hali.
Poison Pax şapka görüntüsü


Şapka: 
Genç evrelerinde dışbükey ve koyu sarı olan Zehirli Pax şapkası bir süre sonra , orta kısmı içeri çökmeye başlar ve farkedilecek şekilde merkezde bir umbo oluşturur. Yavaş yavaş kahverengi ve kestane rengini alır. Kenarlar içe dönük olarak kalır. Poison Pax mantarının kenarları yivlidir. Kurak zamanlarda hafif tüylü olan şapka yüzeyi ıslak iken viskozludur. Olgunluk dönemlerinde şapka çapı 5-12 cm olabilir. Genç örneklerinde şapka üzeri tüylüdür. Daha ileri safhalarda, yani mantarın en olgun olduğu dönemlerde bu tüyler tamamen kaybolur ve şapka pürüzsüz bir hal alır.

Paxillus involutus mantarı olgun örneklerde lameller paslı bir görünümde olur.
Zehirli Pax Mantarı paslı lameller

Lameller: İlk zamanlarda soluk toprak rengi (solgun koyu sarı) olan lameller, mantar olgunlaştıkça kahverengiye, kestane rengine döner. Zamanla lamellerde paslı lekeler oluşur. Lamelleri oldukça sıktır.   

Gövde-Sap: Zehirli Pax sapı (gövde ) ortalama 8 ila 12 mm çapında ve tipik olarak 6 ila 12 cm uzunluğunda (ancak neredeyse her zaman kavisli), gövde az çok paralel kenarlıdır ve ilk başta daha soluk koyu sarı olan lamelleri, tam olgunlaştığında veya çürüdüğünde kestane kahverengisine dönüşür.

Paxillus involutus spor baskısı

Koku: Ayırt edici özellik değildir. Asidik bir tadı olduğu söylenir.

Spor Baskısı: Sporlar elipsoidal, pürüzsüz ve 7.5-9 x 5-6 µm boyutlarda ve spor izi kızıl-kahverengidir.

Habitat: Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlık alanlarda, genellikle huş ağaçları ile mikorizal ilişkili, hem parazit hem de zehirli bir mantar türüdür. Islak veya bataklık zeminleri tercih eder.  Çimenlik alanlarda, fundalıklarda ve otlaklarda da bulunabilir. Mikorizal, asitli toprakları sever.. Paxillus involutus  birlikte yaşadığı ağaç köklerini bir ağ gibi sararak köklere nüfus eden bir asalak mantardır.

Mevsim:Yaz- Sonbahar

Poison Pax zehirli ve
Öldürücü Zehirli bir mantardır. Paxillus sendromuna sebep olan 2 türden birisidir.
Poison Pax zehirli
Öldürücü Zehirli bir mantardır

Yenilebilirlik ve ToksisitePaxillus involutus -Poison Pax masum görünüşüne karşın zehirli bir mantardır bazen  ölümcül zehirli olabilmektedir.1970’li yıllardan önce basılan mikolojik literatürlerde,  Paxillus involutus yenilebilir ve lezzetli bir mantar olarak gösteriliyordu. Gastrointestinal semptomlarla toksisiteden kaçınmak için sadece 20 dakikadan daha uzun süre pişirilerek sıcağa dayanıklı toksinlerin imha edilmesi gerektiği sanılıyordu. 1944 yılında Alman mikolog Julius Schäffer’ın bu mantarla yapılan yemeği yemesi ve ardından ölmesiyle, mantarın bazı durumlarda öldürücü zehirli olabileceği değerlendirildi. Bir Mikoloğun mantar zehirlenmesinden ölmesi yabana atılabilecek bir konu değildir! 1940 ve 1960 yılları arasında yapılan gözlemlerde yeterince uzun süre pişirilmesine karşın,  bu mantarın neden olduğu zehirlenme sayısının arttığı gözlendi. Paxillus involutus’u yemenin toksik etkilerinin kümülatif olduğu sanılmaktadır. Başta, Doğu Avrupa ülkeleri olmak üzere, daha birçok ülkede bu mantarı tüketmeleri nedeniyle öldükleri sanılan, birçok teşhis edilemeyen vaka olduğu sanılmaktadır. Çiğ veya yetersiz pişirilmiş olarak az miktarda tüketildiğinde ise mide rahatsızlıklarına neden olabilir. Ayrıca, Paxillus involutus alerjen olabilir! Bu mantarın tüketilmesinden sonra, birkaç ay süresince veya hatta yıllar boyunca hiç bir belirti göstermemiş bazı insanların, aniden aşırı alerjik reaksiyon gösterdikleri ve hemolitik aneminin (kırmızı kan hücrelerinin anormal bir şekilde parçalanmasına) ölümcül etkilerini gösterdiklerine dair kanıtlar vardır.

Paxillus involutus
Paxillus involutus

Paxillus Sendromu: Paxillus involutus ve Paxillus rubicundulus mantarlarının tüketilmesi ile ortaya çıkan bir sendromdur. Yapısı tam olarak aydınlatılamamış olan bir antijenin, vücutta meydana getirdiği bir alerjik reaksiyon olarak bilinir. Zehirlenme belirtileri kusma, kollaps, kramp tarzı kolik karın ağrıları, böbreklerde sancı, sırt ağrıları, ishal. Ayrıca çabuk etkilenen hassas bünyelerde hemolitik anemiye neden olabilecek antijenleri bulunduran çok tehlikeli bir mantardır.

Ek bilgiler: Paxillus involutus bazı diğer mantar türleriyle karıştırılabilir.Bunlar;

1-Paxillus rubicundulus (syn. Paxillus filamentosus) makroskopik karakterlerde çok benzerdir ancak daha küçük sporlara sahiptir (5.5-8.5 x 4-5μm); Kızılağaç- Alders ( Alnus türleri) ile mikorizaldir.

2-Tapinella atrotomentosa ( Paxillus atrotomentosus), genellikle kadifemsi bir şapka ve koyu kahverengi kuş tüyü ile kaplı, kalın kısa gövdeli, biraz daha büyük bir türdür. Kozalaklı kütüklerin üzerinde ve yakınında görünür.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur!

GALERİ

Paxillus involutus
Paxillus involutus

Galerideki fotoğrafların birçoğu Türkiye’nin Mantar Avcıları Facebook sitesinden alınmıştır. Emeği geçen herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri14 saat ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri2 gün ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe2 gün ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri4 gün ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae5 gün ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae1 hafta ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae2 hafta ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma2 hafta ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia2 hafta ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri3 hafta ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista3 hafta ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri3 hafta ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina3 hafta ago

Benli Galerina (Galerina graminea)

Inocybaceae3 hafta ago

Yıldızkümbet Mantarı (Inocybe asterospora)

Mantar Türleri3 hafta ago

Huş Kirmiti (Russula betularum)

Clitopilus4 hafta ago

Çukur Unmantarı (Clitopilus cystidiatus)

Infundibulicybe4 hafta ago

Akdeniz Ebişkesi (Infundibulicybe mediterranea)

Lentinus1 ay ago

Saçaklı Kaplanmantarı (Lentinus crinitus)

Cortinariaceae1 ay ago

Tüy Örümcekmantarı (Cortinarius glaucopus)

Auriculariaceae1 ay ago

Kıvrık Karabeyin Mantarı (Exidia glandulosa)

Agaricaceae1 ay ago

Sarı Kirpik Mantarı (Floccularia luteovirens)

Fomitiporia1 ay ago

Robust Braket Mantarı (Fomitiporia robusta) 

Mantar Türleri1 ay ago

Yoz Cüceyelpaze Mantarı (Sarcomyxa serotina)

Boletaceae1 ay ago

Biberlibolet (Chalciporus piperatus)

Amanitaceae1 ay ago

Ak Sümüklükafa Mantarı (Zhuliangomyces illinitus)

Camillea2 ay ago

Sigara İzmariti Mantarı (Camillea leprieurii)

Mantar Türleri2 ay ago

İçikınalı Mantar (Melastiza chateri)

Crepidotaceae2 ay ago

Acur Ayaksız Mantarı (Crepidotus mollis)

Lyophyllaceae2 ay ago

Sütperisi Mantarı (Ossicaulis lignatilis)

Mantar Türleri2 ay ago

Yersakalı Mantarı (Pterula multifida)

Lenzites2 ay ago

Lamelli Huş Poliporu (Lenzites betulinus)

Armillaria2 ay ago

Hardal Balmantarı (Armillaria sinapina)

Entolomataceae2 ay ago

Öz Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asyae)

Bankeraceae2 ay ago

Kabukağlayan Mantarı (Hydnellum concrescens)

Entolomataceae2 ay ago

Has Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asanii)

Albatrellaceae2 ay ago

Gönmantarı (Scutiger pes-caprae)

Mantar Türleri2 ay ago

Peslivan Mantarı (Pseudoclitocybe cyathiformis)

Agaricaceae3 ay ago

Çakalosuruğu Mantarı (Lycoperdon excipuliforme)

Mantar Türleri3 ay ago

Akkarakız Mantarı (Tricholoma album)

Amanita3 ay ago

İrisiğilli Kese Mantarı (Amanita magniverrucata)

Amanitaceae3 ay ago

Başlı Duvakluca Mantarı (Saproamanita codinae)

Cortinariaceae3 ay ago

Vişne Örümcekmantarı (Cortinarius violaceus)

Mutinus3 ay ago

Kızıl Kokarboynuz Mantarı (Mutinus ravenelii)

Amanita3 ay ago

Şampanyakese Mantarı (Amanita crenulata)