Phellinus igniarius – Karatoynak Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Hymenochaetales
Aile: Hymenochaetaceae
Cins: Phellinus
Tür: Phellinus igniarius
Phellinus igniarius, “Yalancı Kav Mantarı” olarak da bilinen bu ağaç poliporu Türkiye Mantarları Listesinde “Karatoynak” ismi ile geçmektedir. Hymenochaetaceae familyasına mensup, sert yapılı, odun tahripçisi ve çok yıllık bir parazit/saprofit mantardır.
Phellinus trivialis sinonim ismi ile de tanınan mantar, dünyada “The willow bracket, fire sponge, false tinder polypore, punk ash polypore, false tinder conk” gibi ingilizce isimler ile de bilinir.
Morfolojik (Makroskobik) Özellikler Basidiokarp yani mantarın gövdesi, çok yıllık (perennial), odunsu ve oldukça serttir. Toynaksı yani at tırnağı şeklinde veya konsol biçiminde gelişir. Genişliği 5-20 cm (max 40 cm), kalınlığı ise 2-12 cm (max 20 cm) arasında değişir.
Mantarın üst yüzeyi, kadifemsi ve koyu kahverengidir; yaşlandıkça gri-siyah veya tamamen siyah renge dönüşür. Yüzey konsantrik halkalı, derin çatlaklı ve sert bir kabukla kaplıdır. Büyüme mevsiminde kenarlar yuvarlatılmış, kadifemsi ve taze taba/tarçın kahverengisi tondadır.
Mantarın dokusu olarak tabir edilen etli kısım, çok sert, odunsu-kıkırdaksı ve pas kahverengisi ile koyu kestane rengi arasındadır.
Gözenekler ve Tüpler: Hymenophore olarak bilinen tüp tabakası katmanlı yapıdadır; her yıl yeni bir tüp tabakası eklenir. Mantarın küçük, grimsi kahverengi gözenekleri vardır, milimetre kare başına yaklaşık 4-6 gözenek düşer. Tüpleri yaklaşık 2–7 mm uzunluğa sahiptir. Mantar her sene eski katmanlara bindirilmiş yeni bir tüp tabakası oluşturur. Salınmamış eski sporlar genellikle kendilerini, tüpleri tıkayan daha sonraki büyüme ile mühürlenmiş olarak bulurlar ve enine kesitte kahverengi lekeler olarak görünürler.
Gövde-Sap: Mantarın belirgin bir sapı yoktur. Sapsız (Sessile) mantarlardandır. Mantar konakçısı olduğu ağaca direk gövdeden genişçe bağlanır. Çok genç aşamalarında nodül veya küçük bir sap benzeri çıkıntı oluştursa da büyüdükçe bu alan kaybolur ve odunsu konsol biçimini alır.
Koku: Yoğun bir toprak, ağaç kabuğu ve nemli orman kokusuna sahiptir. Kurutulduğunda veya kaynatıldığında hafif odunsu ve derimsi bir aroma yayar. Belirgin şekilde acı ve odunsu bir tadı vardır. İçerdiği yüksek tanen ve odunsu bileşikler nedeniyle damağı kurutan buruk bir tadının olduğu bildirilmiştir .
Spor Baskısı: Spor izi rengi beyazımsıdır. Sporlar (Bazidyosporlar) küremsi ila geniş subgloboz (yarı küresel) yapıdadır. Boyutları genelllke 5–7 x 4.5–6 µm ölçülerindedir. Şeffaf (hiyalin) ila soluk sarımsı renktedir; belirgin şekilde kalın duvarlı ve düzgündür (pürüzsüz).Spor keseleri (Bazidyumlar) klavat (sopamsı) biçiminde olup 4 sporludur (tetrasporik). Kelepçesiz tabana sahiptir.
Melzer reaktifi ile dekstrinoid değildir ve amiloid reaksiyon vermez. Kalın duvarları nedeniyle belirgin derecede cyanophilous (Pamuk Mavisi boyasını emen) özellik gösterir.
Habitat: Phellinus igniarius, yaşayan geniş yapraklı ağaçlarda parazit olarak görülürler, ağaç öldükten sonra da saprofit yani çürükçül olarak yaşamına devam eden yıkıcı bir braket mantarıdır. En sık kavak, söğüt, kızılağaç ve huş ağaçlarında, zaman zamanda meşe, akçaağaç, kayın ve dişbudakta rastlanır. İğne yapraklı ağaçlarda nerdeyse hiç görülmezler. Bulundukları habitatlarda beyaz çürüklüğe neden olurlar.
Mevsim: P. igniarius çok yıllık yani perennial bir ağaç mantarı türü olduğu için belirli bir mevsimi yoktur. Bu sebepten yılın 365 günü ağaç gövdelerinde görülebilir ve toplanabilir. odunsu yapısı sayesinde kış soğuklarına ve yaz sıcaklarına dayanıklıdır. Ancak aktif büyüme ve spor salınımı genellikle Yaz sonu ve Sonbahar aylarında gerçekleşir. Her yıl mevcut kütlesinin üzerine yeni bir halka ekleyerek yıllarca yaşamaya devam eder.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Bir ağaç kabuğu gibi aşırı sert ve odunsu bir yapısının olmasından dolayı direk tüketilmez; Ancak, Çin ve Kore geleneksel tıbbında (ve Çarlık Rusyası’nda) kurutulup öğütüldükten sonra çay veya tentür (ekstre) şeklinde demlenerek tüketildiği bilinmektedir.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır; Phellinus igniarius (Yalancı Kav Mantarı) ve Fomitopsis fomentarius (Gerçek Kav Mantarı), ağaç gövdelerinde parazit veya saprofit olarak yetişen ve birbirine dış görünüş olarak benzediği için sıkça karıştırılan iki odunsu polipor mantar türüdür.
Diğer benzer türler arasında P. arctostaphyli, P. pomaceoides, P. tremulae, Fulvifomes robiniae ve Fomitiporia türleri bulunmaktadır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.