Polyozellus multiplex – Mavi Borazan
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Thelephorales
Aile: Thelephoraceae
Cins: Polyozellus
Tür: Polyozellus multiplex
Polyozellus multiplex, yaygın olarak kullanılan İngilizce adı ile The Blue Chanterelle yani Mavi Şönterel (Biz Mavi Borazan olarak adlandırdık) Thelephoraceae familyasına ait, son derece nadir bulunan ve karakteristik özellikleri ile öne çıkan, farklı ve renkli bir mantar türüdür. İlk olarak 1899 yılında Chanterellus multiplex olarak tanımlanmış olan tür, mavi chanterelle, mor chanterelle veya Alaska’da ise siyah chanterelle olarak bilinir. Ancak, bu mantar gerçek chanterelles ile yakından ilişkili değildir. Bu tür gövdesinin, alt tarafında sapın uzunluğu boyunca inen damarlı kırışıklıklar olan, mavi ila mor renkli vazo veya kaşık şeklindeki şapka kümeleridir.
Sinonim yani eş anlamlı diğer isimleri arasında, Cantharellus multiplex (1899), Phyllocarbon yasudai (1921), Craterellus multiplex (1938) veThelephora multiplex (1954) bulunmaktadır.
Şapka: Koyu mavi, menekşe-mor veya siyaha yakın renklerde huni benzeri kümeleşmiş şapkaları ile karakterizedir. Genellikle tek bir tabandan çıkan çok sayıda yelpaze veya kürek şeklinde şapkadan oluşur (multiplex ismi bu çoklu yapısından gelir).
Lameller: Gerçek yaprak benzeri lameller yoktur. Bunun yerine, şapkanın alt yüzeyinden sapa doğru inen sığ, damarsı, ağsı (retiküle) veya çatallanan kıvrımlar/buruşukluklar bulunur.
Koyu menekşe, mavi-gri veya gümüşümsü mor renktedir. Üzerinde spor tozu biriktiğinde beyazımsı veya açık gri bir pus oluşur.
Gövde-Sap: Sap 1.5-5 cm uzunluğunda, 0.5-2 cm kalınlığındadır. İğ şeklindedir (aşağıya doğru daralır). Çoğunlukla birden fazla sap tabanda birleşerek kalın, tek bir odunsu/eti kütle oluşturur. Şapkası ile aynı, koyu mavi-siyah renktedir. Sap yüzeyi pürüzsüz olup, dolgun ve sert bir yapısı vardır.
Koku: Tür, hafif aromatik ve hoş bir mantar kokusuna sahiptir; keskin veya rahatsız edici bir kokusu yoktur. Tadı ise hafif fındıksı, topraksı ve tatlımsı zengin bir aromaya sahiptir. Pişirildiğinde dokusu etli ve hoş kalır.
Spor Baskısı: Polyozellus multiplex mantarının spor izi rengi beyaz ile soluk kremdir; Koyu mavi, mor veya siyaha yakın renkteki şapka ve hymenium (üretken yüzey) yapısının aksine, ürettiği sporlar mikroskop altında renksiz (hyalin) ve siğilli/dikenli bir yapıya sahiptir; toplu halde bir kağıda döküldüğünde ise beyaz/açık renkli bir iz bırakır.
Bazidyosporlar (Basidiospor) ortalama 6-8.5 x 5.5-7 μm büyüklüğündedir. Küremsi (subglobose) veya geniş elipsoiddir. Yüzeyleri belirgin şekilde nodüllü, küçük yumrulu veya dikensidir (tuberculate / verrucose). Bu pürüzlü spor yapısı Thelephoraceae familyasının karakteristik özelliğidir. Mikroskop altında renksizdir (hyalin). Melzer ayracına karşı non-amiloiddir yani mavi/siyah reaksiyon vermez.
Bazidyumlar (Basidia) ise 35-55 x 6-8 μm boyutlarındadır. Kulemsi/klavat biçimindedir. Genellikle tetrasporik yani 4 sporludur.
Habitat: İğne yapraklı eski ormanlarda özellikle Köknar ve Ladin ağaçları ile mikorizal olarak yaşar. Yosunlu zeminleri ve yüksek rakımlı, el değmemiş orman ekosistemlerini tercih eder.
Mevsim: Genellikle Yaz sonu ile Sonbahar başı (Ağustos – Kasım ayları arası) kendilerini gösterirler..
Yenilebilirlik ve Toksisite: Yenilebilir bir mantardır ve gastronomi dünyasında lezzetli kabul edilir. Kore, Japonya ve Çin gibi uzak doğu ülkelerinde pazarlarda satıldığı, toplanıp tüketildiği bilinmektedir.
2003 yılında yapılan araştırmalar, P. multiplex özütlerinin mide kanseri üzerinde baskılayıcı etkilere sahip olabileceğini düşündürmektedir. Çalışma, düşük konsantrasyonda (%0,5 veya %1) mantar özütüyle beslemenin glutatyon S-transferaz ve süperoksit dismutaz enzimlerinin aktivitelerini artırdığını ve glutatyon molekülünün miktarını çoğalttığını göstermiştir. Özüt ayrıca p53 proteininin salgılanmasını (ifadesini) da güçlendirmiştir. Tüm bu maddeler insan organizmasını kansere karşı korumaktadır. 2004 ve 2006 yıllarında bildirilen ek çalışmalar, polyozellin maddesine anti-tümör özellikleri atfetmektedir.
Ek bilgiler: Polyozellus multiplex (Mavi Borazan), belirgin mavimsi-mor rengi, huni/yelpaze şeklindeki kümelenmiş yapısı ve sapın altındaki damarlı/buruşuk yüzeyi sayesinde kolayca ayırt edilir. Ancak, form, renk ve yapısı bakımından benzerlik gösteren bazı mantarlarla karıştırılma olasılığı her zaman vardır. Polyozellus multiplex mantarı ile birebir aynı olan, ölümcül bir ikizi yoktur. En büyük risk, sadece mor renginden dolayı, ölümcül olabilen bazı mor Cortinarius türleriyle karıştırılmasıdır. Şapka altındaki lamelli yapı ve kümeleşmeyen klasik mantar formu dikkatle incelendiğinde bu ayrım kolayca yapılır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.