Connect with us

Boletaceae

Pestifal Mantarı (Tylopilus felleus)

Published

on

Tylopilus felleus – Pestifal


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm: Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Boletales

Aile: Boletaceae

Cins: Tylopilus

Tür: Tylopilus felleus

Tylopilus felleus, Türkiye Mantarları Listesi referans kitabımızda “Pestifal” ismi ile yer alan Boletaceae familyasına mensup, çok acı olduğu için tüketilmeyen, ama zehirli de olmayan bir mantardır.

Tür ilk kez 1788 yılında Fransız mikolog Pierre Bulliard tarafından Boletus felleus olarak tanımlanmıştır (yeni Tylopilus cinsine aktarılmadan önce). 1881’de ise Petter Adolf Karsten (1834 – 1917), Tylopilus felleus – Bitter Bolete – Pestifal mantarını bugünkü Tylopilus cinsine aktarmıştır.

Tylopilus’un tip türü olup, cinsin Avrupa’da bulunan tek üyesidir. Tylopilus felleus, antitümör ve antibiyotik özellikleri açısından test edilmiş biyoaktif bileşiklerin araştırılmasına konu olmuştur.

Tylopilus felleus’un eşanlamlıları (sinonim) arasında Boletus felleus, Boletus alutarius ve Tylopilus alutarius bulunur.

Şapka: Pestifal Mnatarı şapkasının çapı 15 cm’e kadar büyüyebilir. Bazen çapı ise 30 cm kadar ulaşanlarına da rastlanılmıştır. Şapka rengi gri-sarı ila uçuk veya ceviz-kahverengi olup, ilk başta biraz tüylüdür ve daha sonra mat bir parlaklık ile pürüzsüz hale gelir. Olgunlukla düzleşmeden önce başlangıçta dışbükeydir. Şapka katikülü (zarı) etten soyulmaz. Şapka ve sap eti beyazdır.

Tylopilus felleus

Gözenekler ve Tüpler: Şapka altındaki gözenekler başlangıçta beyazdır ve olgunlaştıkça pembemsi bir renk alır. Sapa bitişiktirler ve mantar yaşlandıkça aşağı doğru şişerler. Gözenekler kırmızımsı veya kahverengimsidir, genellikle yaşla birlikte paslı-kahverengi lekeler görülebilir ve sayıları milimetrede yaklaşık bir veya ikidir. Tüpler, şapka boyutuna göre uzundur ve şapkasının orta kısmında 2–3 cm derinliktedir. Dokunulduğunda ve morardığında, hassas gözenekler yavaş yavaş kahverengiye döner.

Tylopilus felleus

Gövde-Sap: Sap başlangıçta soğanlı olup, üst kısımda gerilip incelir; sapın alt kısmı şişkin kalır, bazen alt tabakaya bağlandığı yerde büzülür. 7–10 cm nadiren 20 cm boyunda ve 2–3 cm genişliğindedir ve tabanda 6 cm’ye kadar şişebilir. Şapkasından daha açık renklidir ve görünüş olarak file çoraplara benzetilen kaba kahverengi işaretlerle kaplıdır. Görünüşü “çok iştah açıcı” olarak tanımlanan et, beyaz veya kremsi ve şapka kütikülünün altında pembedir; et ayrıca kesildiği yerde pembemsi tonlar geliştirebilir.

Eti diğer çörek mantarlarından daha yumuşaktır ve mantar olgunlaştıkça daha da süngerimsi olma eğilimindedir. Böcekler bu türü nadiren de istila ederler.

Tylopilus felleus

Koku: Hoş, ve hafif derecede nahoş olarak tanımlanan hafif bir kokusu vardır ama koku ayırt edici değildir. Tadı ise oldukça acıdır.

Spor Baskısı: Spor baskısı rengi pembe, kırmızımsı veya pembe tonlarla kahverengimsidir. Sporlar biraz fitil şeklindedir, pürüzsüzdür ve 11–17 x 3–5 µm boyutlarındadır. Basidia (spor taşıyan hücreler) sopa şeklindedir, dört sporludur ve 18–25,6 x 7,0–10,2 µm boyutlarındadır. Tüplerin duvarlarındaki sistidyumlar (pleurocystidia), merkezi bir şişlik ile sigorta şeklindedir, ince duvarlıdır ve granüler içeriklere sahiptir. Keskin ila konik uçlara sahiptirler ve genel boyutları 36–44 x 8,0–11,0 µm’dir. Gözenek kenarlarında, cheilocystidia, 24.8–44.0 x 7.3–11.0 µm ölçülerinde, pleurocystidia’ya benzer şekildedir.  

Habitat: Tüm Tylopilus türleri gibi, T. felleus da mikorhizal bir mantardır. Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlık alanlarda, genellikle kayın ve meşe ağaçları altında, iyi drene edilmiş, kumlu, çakıllı ve asit topraklarda bulunur. Kireçli toprakta karşılaşılırsa, suyla dolmuş ve bol yaprak çöpü olan nemli alanlarda olacaktır. Meyve gövdeleri tek başına veya küçük gruplar halinde ve bazen iki veya üçünün gövdenin tabanında birleştiği küçük kümeler halinde büyür. Meyve gövdeleri aynı zamanda yaşlı ağaçların oyuklarında, eski kozalaklı ağaç kütüklerinde veya gömülü çürümüş ağaç dallarında da büyümektedir. Mantar, nitrojen gereksinimlerinin çoğunu proteinlerin parçalanmasından türetilen amino asitlerden elde eder, ancak daha az bir miktar amino şeker glukozaminden (mantar hücre duvarlarının ana bileşeni olan kitinin parçalanma ürünü) elde edilir. Mikorizal bitki partneri, mantarın genellikle orman zemininde bol miktarda bulunan bu nitrojen formlarını kullanma yeteneğinden yararlanır. Türkiye’de de kaydı bulunulan türün Avrupa’daki dağılımı yaygındır. Ayrıca, ABD, Pakistan, Çin ve Kore’den de bildirilmiştir.

Mevsim: Yaz – Sonbahar.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Teknik olarak yenilebilir bir mantar olsa da, çok acı tadı sebebiyle tüketilmeyen türler arasında gösterilmiştir.Yaygın adından da anlaşılacağı gibi, zehirli olmasa da son derece acıdır. Bu acılık pişirilerek giderilmeye çalışılırsa, daha da kötüleştirilir.Bir mantar dahi, mantarla hazırlanmış koca bir yemeğin tadını bozabilir. Buna rağmen Meksika’daki pazarlarda (tianguis) satılmaktadır. Fransa, Romanya ve Doğu Almanya’dan yerel bir tarif, onu yağsız sütte haşlamayı gerektirir, ardından yenebilir veya toz haline getirilebilir ve tatlandırmak için kullanılabilir. Bazı ülkelerde bu bolet kurutulur ve biber yerine kullanılır. Mantarın acı tadından sorumlu etken maddenin ne olduğu tespit edilememiştir.

Ek bilgiler: Benzer türler vardır; Tylopilus rubrobrunneus, görünüş olarak T. felleus’a benzer ancak morumsu ila mor-kahverengi bir şapkası vardır. Ayrıca, acı tadı nedeniyle yenmez. İtalyan aşçı ve yazar Antonio Carluccio, bunun yenilebilir bir türle karıştırıldığı için teşhis etmesi için kendisine getirilen en yaygın mantarlardan biri olduğunu söylemiştir. Genç örnekler birçok yenilebilir çörekle karıştırılabilir, ancak gözenekler daha pembe hale geldikçe türlerin tanımlanması daha kolay hale gelir. Bazı kılavuz kitaplar, en küçük parçası çok acı olacak eti tatmayı savunur. Boletus edulis benzer ağsı bir sapa sahiptir ancak gözenekleri mercan pembesi renginde değildir. Saptaki ışık üzerine koyu ağ yapısı belirgindir ve Boletus edulis’in sapı üzerindeki rengin zıttıdır. T. felleus, B. badius ile aynı habitatta bulunur, ancak B. badius’un sarı tüpleri ve mavi bereli eti, bu çok farklı türleri kolayca ayırt eder. B. subtomentosus benzer renkli bir başlığa sahip olabilir ancak sarı gözenekleri ve ince sapı tanımlamaya yardımcı olur. Başka bir kardeş tür T. variobrunneus’un şapkası kırmızımsı kahverengiden kestane-kahverengiye değişir, genç evrelerde zeytuni tonlardadır. T. felleus’tan daha kısa sporlara sahiptir ve tipik olarak 9–13 x 3–4,5 μm boyutlarındadır. Tarlada, hafif ila hafif acı tadıyla ikinci türden ayırt edilir. T. rhoadsiae, çapı 9 cm’ye kadar ulaşan daha küçük, daha açık renkli bir şapkaya sahiptir. Yenilebilir T. indecisus ve T. ferrugineus, T. felleus ile karıştırılabilir ancak daha az retiküle saplara sahiptirler. Diğer bir tür T. brevisporus’un sporlarının boyutları 9,2 ila 10,5 x 3,5 ila 3,9 μm arasında değişmektedir. Dağıtımı Çin, Yeni Gine, Japonya ve Tayvan’ın yaprak döken ormanlarıyla sınırlı olan T. neofelleus, makroskopik olarak sarmaşık-kahverengi şapkası ve pembemsi-kahverengi ila sarmaşık sapıyla ve mikroskobik olarak daha küçük sporlarıyla T. felleus’tan ayırt edilebilir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Clitocybaceae18 saat ago

Sünük Hunimantarı (Clitocybe vibecina)

Boletaceae3 gün ago

Süngertop Mantarı (Wakefieldia macrospora)

Aspergillaceae5 gün ago

Mavi Küf Mantarı (Penicillium italicum)

Boletaceae6 gün ago

Sahte Çörek Mantarı (Boletus huronensis)

Mantar Türleri1 hafta ago

Tepeli Paraşüt Mantarı (Marasmius collinus)

Gloeophyllaceae2 hafta ago

Kokulu Kütüktereği Mantarı (Gloeophyllum odoratum)

Boletaceae3 hafta ago

Kuzumantarı (Neoboletus eryhtropus)

Bjerkandera3 hafta ago

Kandermantarı (Bjerkandera adusta)

Mantar Türleri3 hafta ago

Ak Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia armatospora)

Mantar Türleri4 hafta ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora1 ay ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri1 ay ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae1 ay ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae2 ay ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum2 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis2 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae2 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae2 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces2 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus3 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus3 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus3 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae3 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus3 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri3 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia3 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae3 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae3 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae3 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus3 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula3 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri4 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe4 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri4 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri4 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae4 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina4 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe4 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista4 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe4 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)