Amanita muscaria – Sinek Mantarı
TAKSONOMİ- SINIFLANDIRMA
Alem: Mantarlar-Fungi
Bölüm : Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Amanitaceae
Cins: Amanita
Tür: Amanita muscaria
Amanita muscaria, Amanita cinsine mensup birçok türden yalnızca biri olan, Sinek mantarı, halüsinojik özellikleriyle meşhur, zehirli bir mantardır. Göze çok hoş gelen, al benisi olan görünümü, kırmızı şapkaları üzerinde beyaz noktalar şeklindeki siğilleri vardır. Bu güzel görüntüsü nedeniyle ülkemizde “Gelin mantarı” olarak bilinir. Zaten bu mantarın, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) referans kitabımızdaki ismi de “Gelin Mantarı” olarak geçmektedir.
Şapka: Genç örneklerde ilk önce yarım küre görünümünde olup, olgun örneklerin son evresinde plaka benzeri veya düz bir görünüm kazanır. Şapka tam büyüdüğünde, şapkanın çapı genellikle yaklaşık 8–20 cm olabilir. Mantarın şapkasındaki parlak kırmızı renk, yağmurdan sonra ve yaşlanmış,çok olgun örneklede solma yapabilir, şapka üstü genç örneklerde çok sayıda, küçük beyazdan sarıya piramit şeklindeki siğillerle (evrensel perdenin kalıntıları) kaplıdır.
Lameller: Seyrek ve beyaz renklidir.
Gövde – Sap: Sap, 5–20 cm yüksekliğinde, 1–2 cm kalınlığında, hafif kırılgan, lifli bir dokuya sahiptir. Sap tabanındaki soğanımsı şişkinlik ampulü andırır, iki ila dört farklı halka veya kırışık şeklinde evrensel peçe kalıntıları taşır.
Koku: Hafif toprak kokması dışında ilişkili koku yoktur.
Spor baskısı: Beyaz.
Habitat: Kuzey Yarımküre’nin ılıman ve kuzey bölgelerinde kendine yaşam alanı bulan Fly Agaric Akdeniz ve Orta Amerika gibi bölgelerde daha sıcak enlemlerin yüksek rakamları dahil olmak üzere, kozalaklı ve yaprak döken ağaçlık alanlarda ve ormanlarda büyürler. Çoğunlukla peri halkaları şeklinde görünebilirler. Daha çok çam, ladin, köknar, huş ağacı ve sedir olmak üzere, çok çeşitli ağaçlarla simbiyotik (Mikorizal) ilişki kurarlar.
Mevsim: Genellikle Sonbaharda sıkça görülen bir mantardır. Bu zehirli mantarın sezonu farklı iklimlerde değişiklik gösterebilir; Misal, Kuzey Amerika’nın büyük bir bölümünde yaz ve sonbaharda görülür iken, Pasifik kıyılarında Sonbahar sonları ve Kış ayı başlarında kendilerini gösterirler.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Sinek Mantarı (Fly agaric), Psikoaktif bileşenlerden musimol (muscimol) ve ibotenik asit (ibotenic acid) içerir. Zehirli bir mantardır. Halüsinejik etkileri olduğu ve ciddi sağlık sorunları yaratabileceği bilinmektedir. Tüketilmesi halinde Pantherina sendromu olarak bilinen zehirleme hasıl olur. Psilocybin mushroom yani Psilosibin içeren sihirli (magic) mantarlardan değildir.
Dip not: Sinek Mantarının olgunlaşmamış çok küçük düğme formları, puffballs yani toz mantarları ile karıştırılabilir. Genç ve olgun Amanita muscaria– Sinek mantarlarının kırmızı şapkalarındaki siğil benzeri beyaz noktalar, şiddetli yağmurlarla yıkandığında kaybolabilir ve bu hali ile yenilebilir Amanita caesarea – Sezar mantarı ile de karıştırılabilir.
Ek bilgiler: Fly Agaric-Sinek Mantarı aşağıda sıralanmış alt türlere sahiptir;
- Amanita muscaria var. alba ; Beyazdır ve Kuzey Amerika’ya hastır.
- Amanita muscaria var. americana; Sarı ve sarı-turuncu arası renktedir.
- Amanita muscaria var. formosa ; Avrupa’ya hastır, rengi sarı ve turuncudur.
- Amanita muscaria var. guessowii; Kuzey Amerika’nın kuzey bölümünde bulunur, şapkasının ortası kırmızımsı turuncu kenarları sarıdır.
- Amanita muscaria var. persicina ; Pembe ve kavuniçi renktedir.
- Amanita muscaria var. regalis ; Koyu kahverengidir. Artık farklı bir tür olarak değerlendirilmektedir (Amanita regalis).
Referans ve Kaynaklar:
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Güzel A.muscaria – Sinek Mantarı fotoları için Recep Çavuşoğlu kardeşimize ve Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.