Amanita vidua – Dul Gelin Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Amanitaceae
Cins: Amanita
Tür: Amanita vidua
Amanita vidua, ilk Türkiye kaydı Prof Dr Ilgaz AKATA ve arkadaşları (Eda KUMRU, Ergin ŞAHİN, İsmail ACAR ve Ertuğrul KAYA) tarafından 2024 yılında yapılmış, Amanita cinsinin Amatoksin (Amanitin) içeren ölümcül bir üyesidir. Bu mantar kaynaklı Dünyada ilk ölüm kaydı da Türkiye’den bildirilmiştir.
Türkiye’de henüz bilinen resmi bir adı olmayan Amanita vidua türünü sizlere, “vidua” Latince’de “dul” anlamına geldiğinden “Dul Gelin Mantarı” Türkçe ismi ile anlatacağız.
Şapka: 50 -120 mm çapında, başlangıçta küresel ya da yarı küresel, daha sonra dışbükey (konveks) veya düzleşmiş, ortasında küçük bir umbo yani tepecik bulunur. Şapka yüzeyi rengi beyazımsıdan krem rengine kadar değişir, merkezde de zaman zaman sarımsı veya okra-pembemsi tonlar görülebilir. Yüzey düzgün ve parlaktır, üzerinde zar, örtü (universal veil) kalıntıları bulunmaz. Şapka kenarları çizgili değildir, başlangıçta içe kıvrıkken zamanla düzleşir ve sonunda yukarı doğru döner.
Lameller: Lameller sık veya çok sıktır, saptan bağımsız yani serbest olan lamelleri beyazdan krem beyazına renklerde olabilir. Lameller düzgün, bazen ince tüylü ya da hafif tırtıklı olabilir. Lamellulea adı verilen ara lameller aynı renkte ve yuvarlaktır.
Gövde-Sap: Ortalama 90–130 × 14–19 mm boyutlarında olan sap, beyazımsı, silindirik, tabana doğru hafif genişleyen yapıdadır. Sap yüzeyi yüzüğün üst tarafında düzgün pürüzsüz, alt tarafında düzgünden hafif pudramsı-flokoz yapıya kadar değişir. Sap içi mantar gençken doludur, olgunlaştıkça içi boş olabilir.
Yüzük iyi gelişmiş olup, beyaz ve zarsıdır. Bazen birkaç milimetre aşağıda eğimli bir bant bulunması nedeniyle çift yüzüklü gibi görünebilir. Volvası oldukça belirgin, kese şeklinde, zarsı ve beyazdır.
Eti yani dokusu ince, beyazımsı-kremdir.
Koku: Belirgin, ayırt edici bir kokusu yoktur.
Spor Baskısı: Spor baskısı rengi beyazdır. Bazidyosporlar Ortalama 9.7-12.3 x 7.8-9.4 µm boyutlarında olup, subglobozdan geniş elipsoide kadar, düzgün yüzeyli, hiyalin ve amiloiddir.
Bazidyumlar 42–64 × 13–18 µm boyutlarında olup, silindirikten klavat (topuzumsu) yapıya kadar olabilir, dört sporludur ve klemp bağlantısı içermez.
Habitat: Amanita vidua genellikle ilkbahar aylarında, Nisan’dan Haziran başına kadar ortaya çıkar. Akdeniz’e özgü meşe türleriyle (Quercus ithaburensis, Q. ilex, Q. pyrenaica ve Q. suber gibi ) simbiyotik bir ilişki kurduğu ve bu türlerle ektotrofik mikorizalar oluşturduğu düşünülmektedir. Zaman zaman Castanea, Fagus ve Pinus gibi diğer ağaçlarla da ilişkili olabilir. Tür, başlıca Akdeniz bölgesinde asidik topraklarda gözlenir; Asya’da Lübnan’da ve Avrupa’da Fransa, İtalya ve İspanya gibi bazı ülkelerde yayılış gösterir. Ayrıca Fas’ta da rapor edilmiştir (Alvarado ve ark. 2022).
İlkTürkiye kaydı için toplanan örnekler, Haziran 2023’te, Uşak ilimizin Yeşildere köyünde, bir Quercus ithaburensis yani Palamut meşesi ağacı altındaki kalkerli (kireçli )topraklarda bulunmuştur.
Mevsim: İlkbahar – Yaz
Yenilebilirlik ve Toksisite: Ölümcül zehirli Amatoksinler (Amanitin) içerir. Dünyada bu mantar kaynaklı ilk ölüm kaydı 2025 yılında Türkiye’den bilirilmiş ve kayıtlara geçmiştir. Mantarı Meşe Mantarı (Amanita vaginata) sanarak yanlışlıkla tüketen 72 yaşındaki bir vatandaşımız 73 saat sonra hayatını yitirmiştir!
Ek bilgiler: Benzer türler vardır. Amanita vidua beyazımsı renkli ve volvalı yapısı nedeniyle özellikle “beyaz Amanita grubu” içindeki bazı türlerle kolayca karıştırılabilir. Bu grubun önemli kısmı ciddi derecede zehirli ve bazıları ise ölümcül zehirlidir. Bu yüzden doğru teşhis kritik önem arz etmektedir.
Benzer türlerden Ölümcül derecede zehirli olanlar ; Köygöçüren mantarı – Amanita phalloides, Ölüm Meleği Mantarı-Amanita virosa ve Beyaz Ölüm Mantarı-Amanita verna olarak sıralanabilir. Diğer benzerler ise aynı cinsin türlerinden Meşe Mantarı-Amanita vaginata, Patateskesesi Mantarı-Amanita citrina, Sakallı Mantar-Amanita ovoidea ve Karyağdı Mantarı-Amanita strobiliformis‘dir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Makalenin yazılmasında mantarın ilk resmi kaydının olduğu resmi makaleden yararlanılmıştır. Bu vesile ile Prof Dr Ilgaz Akata ve arkadaşlarına çok teşekkür ederiz. İlgili makalenin orijinali için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
