Auriscalpium vulgare – Sarkıkdiş Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Russulales
Aile: Auriscalpiaceae
Cins: Auriscalpium
Tür: Auriscalpium vulgare
Auriscalpium vulgare, the pinecone mushroom, the cone tooth ve the ear-pick fungus gibi ingilizce isimlerle tanınır. Bu mantar için, Türkiye Mantarları Listesinde, akademisyenlerimizin uygun gördüğü Türkçe isim ise “Sarkıkdiş” mantarıdır. Bizde bu kozalak üzerinde büyüyen enteresan türü sizlere Sarkıkdiş mantarı ismi ile anlatacağız.
Bu tür ilk olarak 1753′ yılında modern taksonominin kurucusu ve babası olarak bilinen İsveçli bilim insanı Carl Linnaeus tarafından tanımlanmıştır. C. Linnaeus, şapka altının dişli, kirpi sırtı gibi dikenli yapısı nedeniyle bu mantarı ilk olarak Hydnum cinsine yerleştirmiştir. 1821’de İngiliz mikolog Samuel Frederick Gray (1766 – 1828) mantarın farklı bir cins (Auriscalpium) olduğunu keşfetmiş ve bugünkü bilinen ismini vermiştir.
Auriscalpium vulgare’nin eş anlamlıları arasında Hydnum auriscalpium, Scutiger auriscalpium , Pleurodon auriscalpium , Leptodon auriscalpium, , Hydnum atrotomentosum, ,Auriscalpium auriscalpium, , Hydnum fechtneri, Pleurodon fechtneri ve Auriscalpium fechtneri bulunur.
Şapka: Şapka eti iki farklı katmandan oluşur: ince, kompakt, siyah-kahverengi ve tüylü bir üst katman ve kabaca paralel bir şekilde düzenlenmiş ince, iplik benzeri filamentlerden yapılmış kalın, yumuşak, beyaz ila açık kahverengi bir alt katman bulunur. 1-3 cm çapında olan şapkası, genellikle böbrek veya kulak şeklinde olup, ince kıllarla kaplıdır. Mantar gençken soluk kahverengi ve esnek, yaşla birlikte sertleşir ve koyu kahverengiye döner.
Lameller: Lamellerin yerinde Hydnum repandum – Beyaz Sığır Dili Mantarındaki gibi dişler, kirpi dikenleri bulunur. Oldukça sık ve yoğun olarak şapka altını kaplayan bu dikenler, 0.5 mm çapında ve 2 – 3 mm uzunluğundadır. Dikenler, ilk başta beyazımsı olup, yaşla birlikte kahverengi bir görünüm kazanır.
Gövde-Sap: Eksantrik (yani şapkaya kenardan bağlı) yapıda olan sap 1.5-2 mm çapında ve 6 cm’e kadar boyda olabilir. Sapı, sert ve şapkası ile aynı renkte kısa ince tüylerle kaplıdır. Mantarın yüzeyine uygulanan bir damla potasyum hidroksit, mantarı anında siyaha lekeler.
Koku: Ayırt edici değildir.
Spor Baskısı: Spor baskısı rengi beyazdır. Sporlar küçük siğil benzeri yumrularla kaplıdır, hiyalin (yarı saydam) görünümlü 5–6 × 3–4 µm boyutlarında küresel veya neredeyse öyledir. Genellikle 4 sporlu olup, bazen 2 sporlu olanlarına da rastlanır.
Habitat: Çam ormanlarında, genellikle Çam (Pinus) ağaçlarının dökülmüş kozalakları üzerinde yaşarlar. Toprakta değil, doğrudan çam kozalakları üzerinde, özellikle kısmen gömülü ya da çürümekte olan kozalaklar üzerinde büyürler.
Türkiye’de 2020 Aralık kayıtlarına göre, Karadeniz Bölgesinde ve Güney Marmara Bölümünde resmi kaydı vardır. Fotoğrafların birçoğu Tokat Topçam yaylasındaki çam ormanlarında, Ali Çağlar kardeşimiz tarafından çekilmiştir. Kendisine Mantarlı Yaşam ailesi olarak çok teşekkür ediyoruz.
Mevsim: Yaz sonu ve Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Kozalakta büyüyen bu küçük mantarlar zehirli yada yanilebilir değildir. Besin olarak tüketilmezler, meraklı mantar avcıları için görseli, şahane bir fotoğraf karesi olabilir.
Ek bilgiler: Şapka altının kirpi dikeni gibi dişli yapısı Hydnum türlerini akla getirse de, kozalakta büyümeleri onları Hydnum türlerinden ayırt etmeye yeter. Benzer türler arasında, Douglas köknarı kozalakları üzerinde de büyüyen Strobilurius trullisatus bulunur; Ayrıca kozalak üzerinde yaşayan diğer türlerden, Baeospora myosura türü ladin kozalakları üzerinde ve Mycena purpureofusca çam kozalakları üzerinde.büyürler.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel fotoları ile makalemizin yazılmasına katkı sağlayan Tokat’tan Ali Çağlar ile Azerbeycan’dan Elgün Mustafabey kardeşlerimize çok teşekkür ederiz. Harika mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
