Buz Saçı Mucizesi ve bir mantar konulu bu yazımızda sizlere, ilk keşfi 1918 yılından 2015 yılına kadar sırrı tam olarak çözülememiş bir doğa olayını ve olayda büyük payı olan bir mantarı anlatacağız;
Literatürlere “Hair ice” yani “Buz saçı” olarak girmiş olan bu doğa olayını anlatmaya Buz saçı (Hair ice) nedir? sorusunu yanıtlayarak başlayalım;
Buz Saçı (Hair Ice), nemli ve soğuk havalarda (0 °C civarı), çürümüş geniş yapraklı ağaç dallarının üzerinde oluşan, saç teli gibi ince ve uzun buz kristalleridir. Bir mantar değildir!
Lakin bu ilginç şeklin oluşmasının nedeni, çoğunlukla Exidiopsis effusa adlı bir mantarın varlığıdır (Diğer bazı mantarlarında Buz Saçı benzeri oluşumlara neden olduğu bilinmektedir).
Mantar, odunun iç yapısını değiştirerek suyun çok ince kanallardan dışarı çıkmasını sağlar.
Dışarı çıkan su donarken mikroskobik ve ipeksi buz lifleri oluşur; bu yüzden “saç” gibi görünür.
Mantar, buzun şeklini koruyan maddeler (buzun yeniden kristalleşmesini engelleyen antifriz görevi yapan bileşikler) üretir.
Özetle, buz saçının oluşmasını sağlayan ve kontrol eden bir mantardır; buzun kendisi değil, arkasındaki biyolojik etkendir.
Buz yünü veya Don sakalı olarak da bilinen “Hair ice yani Buz saçı“, düşmüş ölü dallar üzerinde oluşan ve ince, ipeksi saç şeklini alan bir buz türüdür. Bu doğa harikası olay, oldukça nadirdir ve geniş yapraklı ormanlarda çoğunlukla 45 ila 55 °N arası enlemlerden bildirilmiştir. Meteoroloji uzmanı Alfred Wegener, ilk kez 1918 yılında ıslak ölü bir dal üzerinde Buz saçını tanımlamıştır. 2005 yılında Gerhart Wagner ve Christian Mätzler tarafından doğrulanan bir teori olarak, bazı spesifik mantarların katalizör olduğu varsayılmıştır. 2015 yılında ise, Exidiopsis effusa mantarı Buz Saçı (Hair ice) oluşumunun anahtarı olarak tanımlanmıştır.
Buz Saçı (Hair ice) oluşumu için bazı koşulların sağlanmış olması şarttır . Bu koşullardan biri olmadığı zaman Buz saçı oluşumu gerçekleşmez. Bu koşullar;
1-Hava sıcaklığı 0 °C civarında, ortam çok nemli olmalıdır.
2- Meşe ve Kayın gibi geniş yapraklı ağaçlara ait çürümüş dallar gerekir.
3- Dalın içinde yaşayan Exidiopsis effusa mantarının varlığı ve de bu mantarın odunu mikroskobik kanallar hâline getirmesi gerekir.
4- Ağaçtaki su, bu kanallardan çok yavaş ve eşit şekilde dışarı çıkmalıdır..
5- Daldan çıkan su donarken tek tek kalınlaşmak yerine, saç teli gibi ultra ince buz lifleri oluşturur.
Normal şartlarda buz kristalleri birleşip kalınlaşır. Bu mantar, ürettiği organik maddelerle buz kristallerinin birleşmesini engeller.
Her biri yaklaşık 0.01mm (max 0.02mm) kalınlığında ve 5–10 cm (max 20 cm) boyunda olan bu Buz saçları son derece kırılgan ve ipeksi görünümlüdür. Dokunulduğunda hemen çöker, erir veya buharlaşır.
Bu hayret verici doğa harikası olayda büyük katkısı olan mantarın ismi Exidiopsis effusa’dır. 2015 yılında Alman ve İsviçreli bilim insanları, Exidiopsis effusa mantarını Buz Saçı oluşumunun anahtarı olarak tanımladılar. Mantar, araştırmacılar tarafından incelenen her Buz Saçı örneğinde bulunmuştur. Ayrıca, Buz Saçının meydana geldiği yere düşmüş ölü dallardaki işlevi de önemlidir.
Dip not: Bu makalede kullandığım fotoğraflar, 15 Ocak 2026 tarihinde İskoçya’nın Perthshire bölgesinde çekilmiştir.
Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
