Pholiota adiposa – Kıvrık Pulbaş Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Strophariaceae
Cins: Pholiota
Tür: Pholiota adiposa
Pholiota adiposa, genellikle kayın ağaçları ile ilişkili , pullu, sümüksü, sarı ve kahverengi tonlarda bir mantardır. Türkiye mantarları listesindeki Türkçe ismi Kıvrık Pulbaş Mantarıdır. Çilli Kestane Mantarı, Kestane Mantarı (Chestnut mushroom, Golden Scalycap) türün bilinen diğer isimleridir.
Tür, ilk olarak 1786 yılında Alman doğa bilimci August Batsch tarafından, bir Agaricus türü olarak tanımlanmıştır. Mantar, 1871 yılında Paul Kummer tarafından Pholiota cinsine aktarılmıştır. Tür ismi “adiposa” , şapkasının sümüksü ve kaygan görünümüne bir atıftır.
Sinonimleri arasında Agaricus adiposus (1786), Dryophila adiposa (1886) ve Hipodendrum adipozum (1932) bulunur.
Şapka: 2.5-12 cm çapındaki şapkası önce dışbükey, olgunlaştıkça geniş dışbükey, sonunda geniş çan şeklinde veya neredeyse düz hale gelir. Mantar genç ve tazeyken yapışkanımsı, kaygan veya sümüksüdür. Renk sarı, turuncumsu sarı veya kahverengimsi sarıdır. Şapka yüzeyi kolayca silinen ve genellikle jelatinleşen, kaybolan veya olgunlukla belirsiz hale gelen küçük, kahverengimsi ila kırmızımsı kahverengi pullarla süslenmiştir.
Lameller: Sık ve adnat lamelleri gençken soluk sarı renktedir ve sporlar geliştikçe kırmızı-kahverengiye döner.
Gövde-Sap: Sap, silindirik, 5 – 10 mm çapında ve 2.5 – 6 cm boyundadır. Sarı rengi olan sap tabana doğru pas kahverengisi hale gelir. Sap yüzeyi genellikle yukarı dönük kahverengi pullarla (üniversal peçenin parçaları) seyrek bir şekilde kaplanır. Saplar genellikle alt tabakaya bağlandıkları yerde birleşir. Sap üzerinde belli belirsiz bir yüzük (halka) izi bulunur.
Koku: Ayırt edici değildir.
Spor Baskısı: Spor baskısı rengi kahverengidir. Sporlar oval ila elipsoid ve pürüzsüzdür. Kahverengi sporlar yaklaşık 7.5–9.5 x 5–6.3 μm boyutlarındadır. Basidia Basidia 25 x 6 µm boyutlarında, subklavat ve 4 sporludur.
Habitat: Çoğunlukla kayın ağacı türlerinde parazitik veya saprotrofik olarak büyürler (Ağaçların canlı gövdelerinde parazitik olarak veya ölü odun üzerinde saprotrof). Kayından başka Meşe, Kavak ve Söğüt gibi sert ağaçlarda da büyürler.
Pholiota adliposa yani Kıvrık Pulbaş Mantarının Türkiye’de resmi kaydı yapılmış olan yerler; Çatalca-Kocaeli Bölümü, Batı ve Orta Karadeniz Bölümleri, Yukarı Sakarya ve Konya Bölümleri, Yukarı Fırat Bölümü ve Adana Bölümü olarak Türkiye Mantarları Listesi kitabında belirtilmiştir.
Mevsim: Yaz sonu ve Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Pholiota adiposa lezzetli yenilebilir bir mantardır, Japonya’da yüzyıllardır tüketilmektedir. Kültürü yani yetiştiriciliği dünyada giderek yaygınlaşan bir mantardır. İyi pişirilmesi gerekir ve benzer ama zehirli türlerden doğru ayırt edilmelidir.
Ek bilgiler: P. adiposa ve yakından ilişkili benzer türler arasında aynı cinsin üyelerinden P. aurivella, P. limonella P.alnicola ve P. squarrosoides bulunur. Ayrıca Armillaria mellea ve Kuehneromyces mutabilis ile de benzer yönleri vardır.
Pholiota squarrosa genellikle çok daha büyük şapkası vardır ve sap üzerindeki pulları ile daha soluktur.
Pholiota alnicola daha az pulludur ve çok daha büyük sporları vardır. Artı, Kızılağaç gövdelerinde büyür.
Pholiota aurivella’nın soluk gövdeleri ve belirgin germ gözenekleri olan çok daha büyük sporları vardır.
Armillaria mellea’nın bazı formları, Pholiota adiposa gibi pulludur, ancak spor izleri kahverengi yerine beyazdır ve lamelleri olgunlukta önemli ölçüde kararmaz.
Kuehneromyces mutabilis, şapkası genellikle iki tonlu olmasına rağmen çok benzer olabilir. Ayrıca daha belirgin bir işaret bölgesi ve halka bölgesinin altında koyu ten rengi bir sapa sahiptir, lamelleri gençken sarımsı-kahverengidir, olgunlaştığında ise tarçın rengi olur.
Pholiota squarrosoides genç örnekleri de P. adiposa‘ya benzer.
İbrahim Burak Örs mantar sohbeti
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel fotoğraflarını kullanmamıza izin verdiği için “Balmantar” kurucusu ve sahibi İbrahim Burak Örs kardeşimize çok teşekkür ederiz.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
