Discina anotolica – Anadolu Dibiburuşuğu
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Ascomycota
Sınıf: Pezizomycetes
Takım: Pezizales
Aile: Discinaceae
Cins: Discina
Tür: Discina anotolica
Discina anotolica, 2026 yılında Dr Halil Güngör, Mihrican Yaratanakul Güngör, Prof Dr İbrahim Türkekul ve Prof Dr Mehmet Halil Solak tarafından Türkiye’de resmi olarak tanımlanan, Discinaceae familyasına ait bir askomiset (keseli) mantar türüdür.
Türkiye’de yapılan araştırmalar sonucunda keşfedilip bilime kazandırılan yeni tür Discina anatolica, 2026 yılı Temmuz ayında Phytotaxa dergisinde yayımlanarak dünya literatürüne girmiştir.
Henüz resmi bir Türkçe adı bulunmayan bu yeni türü sizlere, “Anadolu dibiburuşuğu” (Anatolian Wrinkled Base Mushroom) geçici Türkçe ismi ile anlatacağız.
Morfolojik (Makroskobik) Özellikleri: Pezizales takımına ait Discina cinsinin bir üyesi olan tür, epijeik yani toprak üzerinde veya yaprak döküntülerinde yaşayan, sapsız veya çok kısa saplı, disk şeklinde ya da düzensiz loblu büyük askomlara sahiptir. Sporların üretildiği tabaka şapkanın altında değil, çanak şeklinde yukarı bakan üst yüzeyindedir. Bu üst tabaka yani fertil üst yüzey (Hymenium), sarımsı kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişir ve buruşuk/bükümlü bir yapıdadır.
Şapkanın alt kısmı yani steril alt yüzey, genellikle krem-beyaz, kirli beyaz veya açık kahverengi tonlarındadır. Yüzey hafif tüylü veya neredeyse pürüzsüz bir dokuya sahiptir.
Gövde-Sap: Genellikle sap bulunmaz veya yüzeyin merkezinde (varsa) çok kısa, kalın ve beyazımsı bir yalancı sap (pseudostipe) bulunur. Yalancı sap (şayet mevcut ise) boyutları 1x 1-1.5 cm kadardır.
Koku: Discina anatolica için belirlenmiş belirgin veya baskın bir koku ve tat bulunmamaktadır; genellikle nötr, hafif topraksı veya mantarımsı bir koku ve tada sahip olduğu ifade edilir.
Spor Baskısı: Discina anatolica spor izi rengi beyaz (veya şeffaf / saydam) renktedir.
Askosporlar, uç çıkıntıları (apikul) hariç (30–)31.6–34(–34.7) × (13.8–)14.7–15.5(–15.7) μm (n = 30), apikullerle birlikte 40–45.8 μm (Lm = 43 μm, Wm = 15 μm, Q = 2.6–3, Qm = 2.8) boyutlarındadır. Geniş ellipsoid ila iğsi (fuziform), hiyalin, yeşilimsi ila soluk kahverengimsi; ortada bir büyük ve bazen kutuplarda iki daha küçük yağ damlacıklı (guttulatlı); duvarları süslü, olgunlaştığında belirgin şekilde siğilli-ağsı (verrukoz-retikülat); apikuller geniş, her iki uçta konik yapıdadır.
Askuslar 300–370 × 16–25 μm (n = 20), silindirik, tek sıralı (uniseriyat) ila düzensiz çift sıralı (biseriyat), ince duvarlı, hiyalin, 8 sporludur.
Habitat: İğne yapraklı ormanlarda, toprak üzerinde (epijeik), küme halinde (gregarious) veya dağınık olarak bulunurlar; genellikle Ladin (Picea sp.) ve Ardıç (Juniperus sp) ile ilişkilidir. Şu anda sadece Türkiye’nin Artvin ve Burdur illerinden bilinmektedir.
Mevsim: İlkbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Discina cinsi mantarlar, bünyelerinde böbrek ve karaciğer yetmezliğine yol açabilen ölümcül gyromitrin toksini barındıran Gyromitra (kuzu göbeği ebesi / beyin mantarı) türleri ile çok yakın akrabadır. Bazı Discina türlerinin de az miktarda bu toksini içerebildiği veya sindirim sistemini ciddi şekilde bozabileceği bilinmektedir. Bu mantar, hem içerdiği potansiyel riskler hem de ölümcül zehirli türlere çok benzemesi sebebiyle kesinlikle toplanmamalı ve yenmemelidir.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır; Ascomycota şubesindeki çanak ve tabak formundaki diğer mantarlarla, özellikle kendi cinsdaşları ve yakından ilişkili Gyromitra türleriyle büyük görsel benzerlik gösterir.
En çok karıştırıldığı ve benzediği türler şunlardır: Discina ancilis (syn. Discina perlata / Gyromitra ancilis): Discina anatolica ile neredeyse birebir aynı tabak/çanak formuna ve kahverengi tonlarına sahiptir. Dış görünüşle ayırt edilmeleri son derece zordur; kesin ayrım mikroskop altında spor yapılarının ve apikülasyon (spor uçlarındaki uzantılar) detaylarının incelenmesiyle yapılır.Yakın akrabaları Gyromitra ve Peziza cinsinin bazı türleri ile de benzerlikler gösterir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
