Gyromitra longipes – Uzun Göbekebesi Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Ascomycota
Sınıf: Pezizomycetes
Takım: Pezizales
Aile: Discinaceae
Cins: Gyromitra
Tür: Gyromitra longipes
Gyromitra longipes, göze çarpan derecede uzun bir sapa sahip nadir bulunan bir Gyromitra türüdür. Türkiye’de Asıl Ege Bölümünde (TML-Aralık 2020) resmi kaydı bulunan bu mantara “Uzun Göbekebesi” ismi verilmiştir (TML- Aralık 2020).
Makroskobik (Morfolojik) Özellikleri: Apothecium olarak bilinen ve şapkası diye tabir edebileceğimiz tepe kısmı, genellikle 3-8 cm genişliğinde, loblu, eğerimsi (saddle-shaped) ya da düzensiz, beyin gibi kıvrımlara sahiptir. Rengi koyu kızıl-kahverengi, kestane rengi veya morumsu-kahverengidir.
Eti yani dokusu ince, gevrek ve oldukça kırılgandır.
Gövde-Sap: Mantarın tür ismindeki longipes (“uzun bacaklı”) ifadesinden de anlaşılacağı üzere, gövdeye oranla belirgin şekilde daha uzundur. 5-10 cm (bazen daha uzun) yüksekliğe ulaşabilir. Silindirik, tabana doğru hafifçe kalınlaşan sap, kremsi-beyaz veya açık pembe tonlarındadır. Genellikle içi kovan gibi boştur.
Koku: Belirgin ayırt edici bir kokusu veya tadı yoktur.
Spor Baskısı: Askosporlar Elipsoid ila mekik (fusoid) formdadır. Spor boyutları tipik olarak 22-30 × 7.5-10 µm civarındadır. İki ucunda belirgin küçük apikül yani çıkıntı/eklenti bulunur ve olgun sporlar genellikle 2 veya 3 adet yağ damlacığı içerir. Spor yüzeyi pürüzsüzdür.
Askuslar (Asci) ise silindirik yapıda, 8 sporlu ve inoperkülat/operkülat özellik gösterir. Melzer ayracında amiloid reaksiyon vermez.
Parafizler ince, silindirik, uç kısımları hafifçe genişlemiş (klavat) ve içerisindeki kahverengimsi pigmentler nedeniyle şapkanın dış rengini oluşturan steril hücrelerdir.
Habitat: Çoğunlukla iğne yapraklı (çam, göknar ve ladin gibi) ağaçların olduğu ormanlarda yetişir. Bazen geniş yapraklı ağaçların bulunduğu karışık ormanlarda da görülebilir. Çürümekte olan odun atıklarının, devrilmiş ağaç kütüklerinin etrafında, humusça zengin orman tabanında ve yosunlu bölgelerde çıkar. Karların yeni eridiği patika kenarları, orman içi açıklıklar, yol kenarlarındaki bozulmuş toprak alanlar ve yanmış orman arazileri en sık rastlandığı habitatlardır.
Mevsim: Bir ilkbahar mantarıdır (Mart, Nisan ve Mayıs).
Yenilebilirlik ve Toksisite: Gyromitra cinsine ait mantarlar ölümcül olabilen jiromitrin (gyromitrin) toksini içerir. Isıl işlemle bu toksinler azaltılsa da tamamen yok edilemez. Bu sebepten iyi pişirilse dahi tüketilmesi ciddi karaciğer ve böbrek hasarına yol açabilir. Mantarlı Yaşam olarak Gyromitra longipes ve tüm Gyromitra türlerinden uzak durulması ve kesinlikle tüketilmemesini öneriyoruz.
Ek bilgiler: Gyromitra longipes, belirgin uzun sapı ve loblu,kıvrımlı şapkasıyla ayırt edilse de, doğada benzer habitatları ve mevsimi paylaşan diğer Gyromitra ve Morchella (kuzu göbeği) türleriyle kolayca karıştırılabilir. En çok karıltırılan türler;
1. Gyromitra esculenta (Kuzu Göbeği Ebesi); Rengi ve şapka dokusu çok benzerdir. Her ikisi de İlkbaharda ve iğne yapraklı ormanlarda yetişir.
G. esculanta’nın şapkası bir beyni andıracak şekilde çok daha yoğun ve karmaşık kıvrımlıdır. Sapı G. longipes’e kıyasla oldukça kısa ve kalındır. G. longipes ise daha belirgin şekilde uzun bir sapa ve eyer/lob şeklinde açılmış bir şapkaya sahiptir.
2. Paragyromitra infula – Gyromitra infula (Taraklıgöbekebesi Mantarı); Şapka yapısı G. longipes gibi eyer şeklindedir (2-4 loblu) ve sapı görece uzundur. En büyük fark mevsimdir. G. infula tipik bir sonbahar mantarıyken, G. longipes bir ilkbahar mantarıdır. Ayrıca mikroskobik olarak spor yapılarındaki apikül farklarıyla ayrılırlar.
3. Paragyromitra ambigua – Gyromitra ambigua; Morfolojik olarak G. longipes ile neredeyse birebir aynı görünür; renk, sap uzunluğu ve şapka formu çok yakındır. Makroskobik olarak ayırt etmek neredeyse imkansızdır. Kesin ayrım mikroskop altında spor boyutları ve spor uçlarındaki apiküllerin (çıkıntıların) yapısı incelenerek yapılır.
4. Morchella Türleri (Gerçek Kuzu Göbekleri): İlkbahar aylarında aynı ortamlarda yetişirler ve genel renk tonları benzeyebilir. Morchella türleri lezzetli ve yenilebilir bir mantarken, Gyromitra türleri ölümcül zehirlidir.
Morchella türlerinin şapkası bal peteği gibi derin odacıklı/gözeneklidir. Gyromitra türlerinin şapkası ise beyinsi veya eyer şeklinde dalgalı kıvrımlara sahiptir, gözenek bulunmaz.
Uzunlamasına kesildiğinde Morchella’nın içi şapkadan sapın tabanına kadar tamamen tek bir boşluktur. Gyromitra türlerinin içi ise kovan gibi çoklu boşluklu, katmanlı veya süngerimsi dokuludur.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
