Connect with us

Lactarius

Biberli Mantar (Lactifluus piperatus)

Published

on

Biberli mantar-Lactifluus piperatus

Taksonomi- Bilimsel sınıflandırma

Alem: Mantarlar-Fungi

Bölüm : Basidiomycota 

Sınıf:   Agariccomycetes

Takım: Russulales 

Aile: Russulaceae 

Cins: Lactifluus

Tür: Lactifluus piperatus

Yaygın olarak Acı sütlü mantar olarak bilinen Lactifluus piperatus ( Lactarius piperatus ), Lactifluus cinsinin yarı yenebilir bir basidiomycete mantarıdır. Dilburan, Biberli süt şapkası, Biberli mantar, Beyaz Biber mantarı gibi isimler ile de tanınır.

Biberli mantar, ilk olarak 1773 yılında Carl Linnaeus tarafından Agaricus piperatus olarak tanımlanmıştır. Daha sonra Christiaan Hendrik Persoon 1797 yılında Lactarius cinsine transfer etmiştir. Şu anda kabul edilen bilimsel ismi Lactifluus (Lactarius) piperatus’tur.

Eş anlamlıları; Lactarius pergamenus, Agaricus piperatus  ve Agaricus lactifluus var . piperatus’tur.

Lactifluus piperatus  Lactarius cinsinin orijinal türüydü. Ancak, Lactarius’un aslında birden fazla cinsi temsil ettiği bulgusundan sonra , Lactarius torminosus türü bu cins için tür olarak korunmuştur. Bu nedenle, Lactarius piperatus, şu anda Lactifluus’un Lactarius’tan ayrılan türüdür. 

 Peppery Milkcap’in jenerik adı ”süt üretmek” (emziren) anlamına gelir . Kesildiklerinde lamellerinden sızan sütlü latekse atfen bu isim verilmiştir. Latince bir sıfat olan piperatus ”biberli” anlamına gelmektedir.

Fotoğraf: Ahmet Selam KÜÇÜK

Şapka : Dilburan, 10 ila 16 cm çapında olup, içe kıvrılmış kenarlı dışbükey ve daha sonra basık veya huni şeklindedir. Kremsi beyaz şapkaları mat bir yüzeye sahiptir. Yaşlı örneklerde genellikle kırmızımsı lekeler oluşur.

Biberli’nin şapka eti beyaz, kalın ve kırılgandır.

Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus

Lameller: Gövdeye tutunmuş veya hafifçe gövdeye doğru aşağı inmiştir. Çok kalabalıktır, sık sık çatallanma gözlemlenir. Beyaz veya soluk krem renktedir fakat yaşlandıkça kahverengiye dönüşür.

Hasar aldığında veya kesildiğinde beyaz süt salgılar, bir iki saat içinde, bu süt soluk yeşil renge döner.

Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus

Gövde-sap : 2 ila 3 cm çapında ve 4 ila 8 cm boyunda olan gövde oldukça pürüzsüzdür. Tabana doğru hafifçe sivrilir. Yaşlandıkça içi boş hale gelir.

Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus

Koku: Koku ayırt edici değildir, buruk bir tada sahiptir.

Spor Baskısı: Birkaç küçük siğil ile süslenmiş, elipsoidal, 8-9 x 6-7  µm. Spor baskısı beyazdır.  

Habitat : Geniş yapraklı ve karışık ormanlık alanlarda, yaygın olarak meşe, kayın ağaçlarının altında gözlemlenir. Türkiye, Avrupa,Asya ve Kuzey Amerika’da hatta Avustralya’da bile yaygındır. Tek başına veya çoklu gruplar halinde bulunur. Fakat benzer türü Lactarius vellereus kadar yaygın değildir.

Mevsim : Türkiye’de Haziran- Kasım arası.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bu konuyu iki aşamalı olarak ele almak istiyoruz. Acı sütlü mantar, Türkiye’de çok sevilen, yaygın olarak tüketilen, hatta turşusu bile yapılan bir türdür. Çoğu Batı Avrupa ülkesinde damak için fazlasıyla acıdır. Oysa Hindistan’da ve bazı doğu Avrupa ülkelerinde oldukça popülerdir.

Bazı mikologlar tarafından yenmez  ve hatta zehirli  olarak tanımlanmasına rağmen , Lactifluus piperatus genellikle yenilebilir olarak kabul edilir. Ancak tatsızlığı nedeniyle bazıları tarafından tavsiye edilmez. Çiğ yenildiğinde sindirimi zordur. Ancak kurutulduğunda baharat olarak kullanılır veya tadı kaçmasına rağmen kaynatıldıktan sonra taze olarak yenir. Eğer çiğ olarak tüketilirse, dudaklarda ve dilde geçici tahrişe neden olur.

Benzer türler: Lactarius vellereus; yumuşak bir şapkası vardır ve gövdesi nispeten kısadır. Lactarius pubescens; şapkasında ve solungaçlarında pembe izler vardır.

Fotoğraf: Ahmet Selam KÜÇÜK

Ek Bilgiler: Lactifluus piperatus , istakoz mantarı ( Hypomyces lactifluorum) tarafından parazitlenen birkaç türden biri olan, Kuzey Amerika’da alışılmadık ve oldukça saygın bir yemeğin parçasıdır. Parazit tarafından kolonize edildiğinde, mantarın yüzeyinde turuncu-kırmızı bir kabuk oluşur ve parazit, ev sahibinin dokularına sızdıkça tadı lezzetli hale gelir. Aynı zamanda kırmızı sincaplar arasında ortak bir besin kaynağıdır. 

Biberli mantarı nem, yağ, proteinler, kül ve karbonhidratlar gibi bileşenler için analiz eden Barros ve ark . , meyve veren vücut olgunluk aşamasıyla protein ve doymamış yağ asidi seviyelerinin artarken, karbonhidrat ve doymuş yağ asidi içeriğinin azaldığını göstermiştir. Mantar aşamasının olgunluğunun tek tek şeker bileşimi üzerinde çok az etkisi olmuştur.

 Peppery Milkcap’ten elde edilen metanol ekstreleri, antimikrobiyal aktivite açısından incelenmiştir. Agar disk difüzyon deneylerini kullanarak, Lactifluus piperatus’un, Escherichia coli, Proteus vulgaris ve Mycobacterium smegmatis bakterilerine karşı antimikrobiyal etkisinin olduğunu kanıtlamıştır (Dulgar ve diğerleri 2002).

Yakın zamanda yapılan başka bir çalışmada , biberli süt kapağının antimikrobiyal aktivitesinin, olgunlaşmamış ve olgun meyve veren vücutlarda bulunan fenoller, flavonoidler, askorbik asit, β-karoten ve likopen seviyeleri ile pozitif yönde ilişkili olduğu gösterilmiştir. . Olgun sporları olan olgun meyve veren cisimler, bu örneklerde bulunan biyoaktif bileşik içeriğiyle uyumlu olarak daha düşük antimikrobiyal aktiviteye sahipti (Baros ve ark. 2007).

Ek olarak, meyve veren yapılarda çeşitli gelişim aşamalarında bulunan polifenoller, flavonoidler, askorbik asit, β-karoten ve likopen gibi bilinen antioksidanların miktarlarını belirlediler. Acı sütlü mantarın, sporlar olgunlaşmadan önce, gelişimin olgun aşamasında en yüksek antioksidatif kapasiteye sahip olduğu bulunmuştur (Baros ve ark.).

Dip not : Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! 

GALERİ

Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Fotoğraf: Ahmet Selam KÜÇÜK
Biberli mantar-Lactifluus piperatus
Biberli mantar-Lactifluus piperatus

Güzel mantar görselleri için  Türkiye’nin Mantar Avcıları Facebook sitemizi de ziyaret edebilirsiniz. Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri4 gün ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora1 hafta ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri2 hafta ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae3 hafta ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae4 hafta ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum1 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis1 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae2 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae2 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces2 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus2 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus2 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus2 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae2 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus2 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri2 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia2 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae2 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae2 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae3 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus3 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula3 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri3 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe3 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri3 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri3 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae3 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina3 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe3 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista3 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe3 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri3 ay ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae4 ay ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae4 ay ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma4 ay ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia4 ay ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri4 ay ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista4 ay ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri4 ay ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)