Lyophyllum turcicum – Öz Karadönek Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Lyophyllaceae
Cins: Lyophyllum
Tür: Lyophyllum turcicum
Lyophyllum turcicum, dünya mantar literatürüne ilk olarak 2015 yılı Ağustos ayında Türkiye’den tanıtılmış Lyophyllaceae familyasına mensup bir makromantar türüdür. İlk kayıt, Türk mikolog ve bilim insanı Prof Dr Ertuğrul Sesli hocamız ve arkadaşları (A.Vizzini ve M.Contu) tarafından yapılmıştır. Kısa bir süre sonra (Kasım 2015) Avusturya’dan da bildirilmiştir.
Tür dünyada ilk olarak Türkiye’nin Giresun’un Dereli ilçesinin Kumbet yaylasında bulunmuş olan Lyophyllum turcicum, morfolojik ve moleküler verilere dayanarak, yeni bir tür olarak tanımlanmış, taksonomik olarak sınırlandırılmış ve kaydedilmiştir.
Değerli akademisyenlerimizden Prof Dr Ertuğrul Sesli hocamız “2015 yılında ilk keşfettiğimiz mantarlardan birine “Türk mantarı”anlamına gelen “Lyophyllum turcicum” ismini vermekten mutluluk duyduk” diyerek mantarı dünyaya ilk Türkiye’den tanıtmıştır. Kendisine ve arkadaşlarına mikoloji dünyasına yaptıkları katkılarından dolayı teşekkürü borç biliriz.
Şapka: 2-6 cm genişliğinde olan L.turcicum – Öz Karadönek Mantarı şapkası etli, kırılgan, büyüme koşullarına göre değişken şekillidir: Gençken genişçe dışbükey, daha sonra çökük veya göbekli merkeziyle daha düzdür. Şapka merkezinde bir umbosu yoktur. Bazen bir eyer şeklinde görünür. Şapka kenarları gençken kayıtlıdır ve zamanla dışa doğru kıvrılır. Bazen dalgalı kenarlı olan şapkası yağmurlu hava koşullarında soluk kahverengi, bej-kahverengi ila ahşap rengi olabilmektedir. Şapka yüzeyi genellikle pürüzsüz, tüysüz ve parlaktır. Şapka yüzeyini örten kütikül kolayca ayrılabilir.
Lameller: Öz Karadönek Mantarı- L. turcicum lamelleri orta aralıklı, adnate yani sapa bitişik veya hafif derecurrent yani sapa doğru biraz akar görünümlüdür. Lamel rengi beyaz, kremsi veya gridir.
Gövde-Sap: 2-5.5 cm uzunluğunda ve 0.5-1.5 cm genişliğinde olan L. turcicum sapı, silindirik ila klavattır. Sap tipik olarak pruinoz, özellikle tabanda fibrilozdur. Mantarın beyazımsı ila soluk gri veya kirli beyaz renklerde olabilen sapı, elle tutulduğunda veya berelendiğinde hafif bej ila soluk gri veya kahverengimsi renge dönüşür.
Koku: Koku ve tat ayırt edici değildir.
Spor Baskısı: Spor izi yani spor baskısı rengi beyaz ila kremsidir. 5.5-7.5 × 3.5-4.5 µm boyutlarında, elipsoid, hilalin, pürüzsüz ve dar bazidiosporlara sahiptir. Bazidia yani sporları barındıran, koruyan kese ise 25-35 × 5.5-6.5 µm boyutlarında olup, 2-4 sporludur.
Habitat: Picea orientalis yani Doğu Ladini ve Picea abies- Avrupa Ladini altındaki döküntülerde gruplar halinde bulunurlar. Tür genellikle caespitose yani yoğun bir biçimde birlikte (şıkışık, yastık benzeri kümeler halinde) Picea-Fagus yani Ladin ve Kayın ağaçlarının hakim olduğu ormanlarda büyürler. İlk kaydı yapıldığında sadece Türkiye’den (Doğu Karadeniz Bölgemizden) bilinmekte olan tür, daha sonra Avrupa’dan (Avusturya) da bildirilmiştir.
Mevsim: Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Genel kanı, Lyophyllum cinsine mensup türlerin yenilebilir ve tıbbi mantarlardan olduğudur. Ancak, bu mantarın yenilebilirliği hakkında net bilgi mevcut olmadığından, şimdilik tüketilmemesini, uzak durulmasını öneriyoruz.
Ek bilgiler: Lyophyllum turcicum, esas olarak bazidyumlarının hafif tonları, filiform-fusiform ila silindro-fleksiyon marjinal hücreler ve uzun, elipsoid sporlar ile benzer türlerden kolayca ayırt edilir. Alttaki çizelgede benzer türler verilmiştir;
Prof Dr Ertuğrul Sesli kimdir?
1962 Trabzon Maçka doğumlu olan değerli hocamız, Trabzon Ünivesitesi Fatih Eğitim Fakültesi profösörlerinden olup Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Bölümü, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve bölüm başkanıdır. Yüksek lisans ve Doktorasını yöredeki (Maçka ve Trabzon) makromantarlar üzerine yapmış olan hocamız bugüne kadar, 20 mantar türünü dünyayaya ilk kez tanıtmış bir Türk bilim insanı ve mikologdur.
İlk kez Türkiye’den ve Türk bilim insanlarının dünyaya tanıttığı mantar sayısı toplamı, şimdiye kadar 35 civarındadır. Prof Dr Eruğrul Sesli hocamızın dünyaya tanıttığı türleri şöyle sıralayabiliriz;
Clitocella obscura, Clitolyophyllum akcaabatense (Akçaabatmantarı), Cortinarius conicoumbonatus (Konik örümcekmantarı), Cortinarius gueneri (Gün Mantarı), Cortinarius squamosus (Pullu Örümcekmantarı), Cortinarius talimultiformis (Sade örümcekmantarı), Gymnopus trabzonensis (Trabzon çırpıbacağı), Helvellosebacina granulata (Mimil Mantarı), Hygrophorus agathosmoides (Laz Gaypaşuk), Hygrophorus marcocontui (Eş Gaypaşuk),Hygrophorus pinophilus (Kül Gaypaşuk),Hygrophorus yadigarii (Baba gaypaşuk), Inocybe antoniniana (Yârenkümbeti), Lyophyllum turcicum (Öz karadönek), Marasmiellus istanbulensis (Boğaz başdöndüren), Rhodocybe asanii (Has narinşapka), Rhodocybe asyae (Öz narinşapka), Rhodocybe cistetorum (Güdük Narinşapka), Rhodocybe tugrulii (Bey narinşapka) ve Tricholoma virgatum var. fulvoumbonatum (Şişkarakız).
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
