Mantarlarda Beslenme Nasıl Olur
Mantarlarda Beslenme Nasıl Olur? konusu mikoloji ve biyolojide “fungal nutrition” yani mantarların beslenmesi olarak incelenir. Bilimsel kaynaklara göre mantarlar bitki değildirler, dolayısıyla da bitkiler gibi fotosentez yapamazlar ve ihtiyaç duydukları besinlerini kendileri üretmezler; bunun yerine dışarıdan organik maddeleri kullanarak beslenirler. Yani “Heterotrof” beslenme yaparlar.
Bitki olmadıkları için fotosentez yetenekleri olmayan mantarlar, hayvan da olmadıklarından mide, bağırsak gibi sindirim organlarına da sahip değildirler. Bitki ve hayvanlardan farklı çok özel bir konuma sahip organizmalar olan mantarların, beslenme tarzları da kendilerine has, çok farklı ve özeldir.
Monosakkaritler, aminoasitler ve organik asitler gibi basit organik moleküller mantar hücre zarından kolayca içeri girebilirler. Buna karşın, disakkaritler, polisakkaritler, polipeptit ve proteinler gibi makromoleküller ise dışarıda enzimatik olarak ayrıştırıldıktan ve hücre duvarından geçebilecek bir düzeye indikten sonra içeri girebilirler. Bazı mantarlar da (Myxomycestes) gıdalarını fagositozis veya endositozis ile alabilirler.
Mantarlar ihtiyaç duyduğu besinlerin bir kısmını kendileri sentez edebilirler. Ancak, büyük bir bölümünü de dışardan sağlamak zorundadırlar.. Dışarıda bulunan makromoleküllerin veya polimerlerin mantar hücre duvarından girebilmesi ekstrasellüler enzimlerin aktiviteleri ile mümkündür. Bu enzimler, hücre içinde sentezlendikten sonra, ihtiyaç duyulan kadarı hücre içinde kalır ve diğer bir kısmı da dışarıya bırakılırlar. Bu enzimler polimerleri monomer haline getirirler. Bu monomerler de aktif ve/veya pasif geçiş ile hücre içine girerler. Hücre içine ulaşan bu maddeler burada daha küçük birimlerine ve yapı taşlarına kadar ayrıştırıldıkları gibi bir kısmı da olduğu gibi sentez olaylarında kullanılırlar.
Mantarlarda beslenme temel olarak şu yöntemlerle gerçekleşir:
1- Saprotrofik (Çürükçül – Ayrıştırıcı) Beslenme: Mantarlar için en yaygın beslenme şeklidir. Mantarlar ölü organik maddeyi yani ölmüş bitki/ hayvan kalıntısını sindirir ve besin olarak kullanırlar. Bu tür mantarlar doğada madde döngüsünde önemli rol oynarlar, organik maddeleri ayrıştırarak karbon, azot gibi elementlerin toprağa dönmesine yardımcı olurlar. Küf mantarları bu gruba örnektir.
2- Parazitik Beslenme: Parazitik beslenen mantarlar canlı bitki veya hayvanlar üzerinde veya içinde yaşayarak besinlerini bu konakçılardan sağlarlar.
3- Simbiyotik (Ortak) Beslenme: Bu tip beslenmede mantarlar canlılarla (genellikle ağaç ve bitki kökleri veya algler ile) karşılıklı faydaya dayalı yaşarlar.
Mikoriza: Mantar, bitki köküne yerleşerek topraktan su ve mineral alımını kolaylaştırır, karşılığında bitkiden ihtiyacı olan organik besinleri alır.
Liken: Mantarların alglerle oluşturduğu ortak yaşamdır; mantar birlikte yaşadığı likene koruma ve su sağlarken, alg fotosentez yoluyla besin üretir.
Beslenme Yapısı (Hifler ve Miselyum)
Mantarlar, hif adı verilen ipliksi uzantılara sahiptir. Bu hiflerin birleşerek oluşturduğu ağ benzeri yapıya miselyum denir. Miselyumlar, beslenme ortamının içine yayılarak yüzey alanını genişletir ve enzimleri dışarı salarak organik maddeleri sindirir.
Hiflerin bir araya gelerek oluşturdukları Miselyum Ağı
Beslenme Şartları
Mantarlar genellikle nemli ve organik madde bakımından zengin ortamlarda yaşarlar. 0-40°C sıcaklık aralığında üreyebilirler, ancak en iyi gelişim gösterdikleri sıcaklık 22-27°C civarıdır. Ayrıca asidik (pH 2-9, en ideali 5-6) ortamları tercih ederler. Düşük hatta karanlık ortamları ve oksijeni bol şartları severler.
Kısa Kısa Mantarlarda Beslenme
- Mantarlar fotosentez yapamazlar, bu yüzden kendi besinlerini kendileri üretmezler.
- Heterotrofturlar yani beslenmek için dışa bağımlıdırlar.
- Beslenme tarzlarına göre mantarlar 3 gruba ayrılırlar; Saprotrof yani Çürükçül mantarlar, Parazitik mantarlar ve Mikorizal mantarlar.
- Saprotrof (çürükçül) mantarlar, ölü organik maddeleri (odun, yaprak, hayvan kalıntıları vb) enzimlerle parçalayarak beslenen ve ekosistemde madde döngüsünü sağlayan ayrıştırıcı organizmalardır.
- Saprotrof mantarlar besinlerini ölü organik maddelerden dış sindirim (ekzositoz) yoluyla alırlar.
- Stereum hirsutum, Schizophyllum commune, Ganoderma applanatum, Trametes versicolor ve Porodaedalea pini gibi türler, beyaz veya kahverengi çürüklüğe neden olarak odunsu yapıları parçalayan yaygın saprotrof mantar örnekleridir. Örnekler çoğaltılabilir.
- Saprotrof mantarların ayrıştırıcı rolü ekosistem için hayati önem taşır; Ekosistemdeki en önemli işlevleri, karmaşık organik yapıları (selüloz, lignin) parçalayarak toprağa geri kazandırmaktır.
- Miselyum ağını oluşturan hifler (ipliksi hücreler) beslenme ortamının içine yayılarak yüzey alanını genişletir ve enzimleri dışarı salarak organik maddeleri sindirir. Küçük moleküller direk emilir, büyükleri ise önce parçalanır sonra alınır.
- Parazitik mantarlar, canlı bir konak üzerinde yaşarlar ve ona zarar verirler. Bitki, hayvan hatta insan üzerinde yaşayan parazit mantarlar vardır.
- Bitkilerde parazit mantarına örnek Ustilago maydis-Rastık/Mısır mantarıdır. Hayvanlarda parazit olarak yaşayan mantarlara örnek Cordyceps türleri (Cordyceps militaris ve Cordyceps sinensis) gösterilebilir. Ayak mantarı olarak bilinen Candida albicans‘da insanlarda (ve de hayvanlarda) parazittir. Örnekler çoğaltılabilir.
Mantarlarda beslenme nasıl olur konusunu anlatmaya çalıştık, umarız faydalı olmuştur.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için lütfen tıklayınız.
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
