Connect with us

Basında Mantar

Phytophthora infestans (Mildiyö)

Published

on

Mildiyö Nedir? Mildiyö yani latince bilinen ismi ile Phytophthora infestans, patates, domates gibi sebzelere musallat olan bir mantardır. Aynı zamanda aynı isimle bilinen hastalığın da ismidir. Türkiye Mantarları Listesi adlı, birçok akademik dergi gibi bizim de referans aldığımız kitaptaki Türkçe ismi “Mildiyö” olan bu mantarı bizde sizlere ”Mildiyö” olarak anlatacağız. Patojen bir mantarın bir ülkenin kaderi ile nasıl oynadığını okuyunca sizlerde ”Mantar deyip geçmemek gerek” sözünün ne kadar doğru olduğuna bir kez daha şahit olacaksınız.

P. infestans mantarının sinonim isimleri (Eş anlamlı isimler) arasında Botrytis infestans ve Peronospora infestans bulunur.

Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar- Fungi

Bölüm: Eumycota

Alt Bölüm: Oomycota

Takım: Peronasporales

Aile: Peronosporaceae

Cins: Phytophthora

Tür: Phytophthora infestans

Phytophthora infestans
Domatesi bu hale getiren patojen bir mantardır
Phytophthora infestans
Patojen mantar Phytophthora infestans

Phytophthora cinsinin adı Yunanca φυτό–(phyto), yani “bitki” – artı Yunanca φθορά (phthora) kelimesinden gelir, anlamı: “çürüme, yok olma” anlamlarına gelir. Tür adı infestans ise, Latince infestare fiilinin şimdiki katılımcısıdır, yani “saldırmak, yok etmek” anlamına gelmektedir. Bundan, bitkileri çürüterek yok etmek isteyen saldırgan (Patojen mantar) anlamını çıkarmak çok da zor olmasa gerek. Phytophthora infestans ilk kez 1876 yılında Alman mikolog Heinrich Anton de Bary (1831-1888) tarafından bulundu ve hala aynı isimle bilinmektedir.

Mildiyö nedir? Phytophthora infestans bizim tabirimiz ile Mildiyö, geç yanıklık veya patates yanıklığı (hatta bazı kaynaklarda ”Kara Şimşek” olarak da geçer) olarak bilinen, özellikle patates ve domateste çok ciddi hastalık meydana getiren mantar benzeri bir mikroorganizmadır, bir oomycete veya su küfüdür. Alternaria solani’nin neden olduğu erken dönem yanıklığı da bazen “patates yanıklığı” olarak adlandırılır. Geç yanıklık 1840’larda Avrupa’da, 1845-1852 yılları arasında İrlanda’da ve 1846 İskoçya’nın Highland bölgesinde patates kıtlıklarında en önemli faktör ve başrol oyuncusu olmuştur. Bu patojen mantar nemli ve serin ortamları tercih eder: sporlanma, suya doymuş veya neredeyse doymuş ortamlarda 12–18 °C’de optimaldir ve zoospor üretimi 15 °C’ nin altındaki sıcaklıkları tercih eder. Lezyon büyüme hızları, 20 ila 24 °C gibi biraz daha sıcak bir sıcaklık aralığında tipik olarak optimaldir.

Phytophthora infestans
Patatesi çürüten mantar Phytophthora infestans
Phytophthora infestans
Phytophthora infestans patates zararlısı mantar

Büyük Açlık (Great Hunger) olarak da bilinen İrlanda Patates Kıtlığı (Irish Potato Femine)1845’te Phytophthora infestans (veya P. infestans) adı verilen mantar benzeri bir organizmanın İrlanda’da hızla yayılmasıyla başladı.  İstila, o yıl patates mahsulünün yarısına kadarını ve sonraki yedi yıl boyunca mahsulün yaklaşık dörtte üçünü mahvetti. İrlanda’nın kiracı çiftçileri, o zamanlar Büyük Britanya’nın bir kolonisi olarak hüküm sürdüler. Bir gıda kaynağı olarak büyük ölçüde patatese dayandıklarından, istila İrlanda ve nüfusu üzerinde felaket etkisi yarattı. 7 Yıl kadar süren bu kıtlık, 1852’de, kabaca 1 milyon İrlandalı’nın açlıktan ve ilgili nedenlerden ölümüyle sonuçlandı ve en az 1 milyonu mülteci olarak anavatanları İrlanda’yı terk etmek zorunda kaldı. Patates ekinleri 1852’ye kadar tam olarak iyileşmedi. O zamana kadar hasar verildi. Tahminler farklılık gösterse de, kıtlık sırasında 1 milyon kadar İrlandalı erkek, kadın ve çocuğun öldüğüne ve 1 milyonun İrlandalı’nın da yoksulluk ve açlıktan kaçmak için İrlanda’dan göç ettiğine inanılıyor ve birçoğu Kuzey Amerika ve Büyük Britanya’daki çeşitli şehirlere göç ettiği söyleniyor.

Phytophthora infestans
Phytophthora infestans mantarının patateste yaptığı hasar

Büyük Kıtlık ya da bir diğer ismiyle İrlanda Patates Kıtlığıİrlanda‘da da 1845 yılında başlayıp 1852 yılında son bulan kitlesel açlığı, hastalığı ve göç dönemini ifade eder. İrish yani İrlanda dilinde Gorta Mör” (Büyük Açlık) ve “Drochshaol” (Kötü Hayat) adlarıyla anılmaktadır.

Yaklaşık 1.000.000 kişinin ölümü, hastalanması ve de göç etmesiyle sonuçlanan büyük kıtlığa halkın temel gıda maddesi olan patateslere bulaşan P. infestans mantarı sebep olmuştur. 1845’te ekilen patatesin %40’ını, sonraki yıl tamamını yok eden mantar yalnızca tarladaki değil ambarlardaki patatesleri de etkilemiştir. Bunun sonunda İrlanda halkı 7 yıl boyunca açlık çekmiştir. 7 yıllık kıtlık sona erdiğinde adanın nüfusu %20-25 oranında azalmıştır.

Kıtlık, İrlanda tarihinde İrlanda tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Adanın demografik, siyasi ve kültürel yapısı değişmiştir. İrlandaca’nın (İrish) kullanımı azalmış ve çoğunluk İngilizce konuşmaya başlamıştır. İrlanda Britanya’ya bağlı kalmayı savunan “Birlikçiler” ve bağımsızlığı savunan “Milliyetçiler” olarak iki gruba ayrılmıştır.

Adadaki İngiliz ablukası sonucu yayılan kıtlık için, dönemin Osmanlı Padişahı 1.Abdülmecid 1847 yılında yardımda bulunmaya karar vermiştir. Padişahın İrlanda halkı için 10.000 İngiliz Sterlini yardımda bulunmak istediği İngiliz hükûmetine bildirilmiş, fakat bu yardım isteği Kraliçe Victoria’nın dahi kendi vatandaşlarına ancak 2.000 Sterlin yardımda bulunduğu gerekçesiyle geri çevrilmiştir. Yapılmak istenen yardımın 1.000 İngiliz Sterlinine düşürülmesini rica eden İngilizlerin bu isteğini kabul eden padişah 4.000 İngiliz Sterlini değerinde buğdayı da gemilerle İrlanda’ya göndermiştir.

İlk olarak Dublin Limanına yanaşan gemilerin yüklerinin buraya boşaltılmasına Kraliçe Victoria izin vermemiştir ama Osmanlılar 50 km kuzeyde bulunan Drogheda Limanına demirlemiştir. Kraliçe ve İngiliz hükûmeti bu yardımları nedeniyle Osmanlı Sarayına ve Padişah 1.Abdülmecid’e 25 Mayıs 1847 tarihli bir mektupla yazılı olarak teşekkür etmiştir. İrlanda halkı da aynı şekilde padişaha teşekkür maksadıyla bir teşekkür mektubu yollamışlardır.


Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

Phytophthora infestans

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Coprinopsis23 dakika ago

Coprinopsis lagopus (Hürmüz Döbelen Mantarı)

Gymnopus9 saat ago

Gymnopus fusipes (Garip Çırpıbacak Mantarı)

Agaricaceae3 gün ago

Chlorophyllum molybdites (Sahte Şemsiye Mantarı)

Hymenochaetaceae4 gün ago

Körgelen Mantarı (Pseudoinonotus dryadeus)

Coprinopsis5 gün ago

Coprinopsis romagnesiana (Dişlek Döbelen Mantarı) 

Agaricaceae6 gün ago

Chlorophyllum brunneum (Pullu Şemsiye Mantarı) 

Boletaceae1 hafta ago

Neoboletus xanthopus (Sarıbacak Bolet)

Mantar Türleri2 hafta ago

Russula sanguinaria (Körpe Kirmit Mantarı)

Clitopilus2 hafta ago

Clitopilus geminus (Unmantarı)

Mantar Türleri2 hafta ago

Pluteus mediterraneus (Zeytin Mantarı) 

Mantar Türleri2 hafta ago

Pluteus petasatus (Ayak Çıtkırdı Mantarı)

Hebeloma2 hafta ago

Hebeloma mesophaeum (Ala Turpkokan Mantarı)

Hygrocybe3 hafta ago

Hygrocybe cantharellus (Kızıl Mummantarı) 

Mantar Türleri3 hafta ago

Russula xerampelina (Boncuk Kirmiti)

Boletaceae3 hafta ago

Imperator luteocupreus (Bakırsarısı Bolet)

Mantar Türleri3 hafta ago

Suillus grevillei (Karaçam Kaypak Mantarı)

Bondarzewia4 hafta ago

Bondarzewia berkeleyi (Berkeley Poliporu)

Mantar Türleri4 hafta ago

Çamkarakız mantarı (Tricholoma batschii)

Mantar Türleri4 hafta ago

Delikarakız (Tricholoma pardinum)

Agaricaceae1 ay ago

Lepiota cremea (Anadolu Pullu Mantarı)

Lactifluus1 ay ago

Lactifluus vellereus (Biberlice)

Boletaceae1 ay ago

Leccinum pseudoscabrum (Gürgenmantarı)

Basında Mantar1 ay ago

Flammulina velutipes yetiştiriciliği 

Boletaceae1 ay ago

Leccinum holopus (Hayalet Bolet)

Mantar Türleri1 ay ago

Betkarakız (Tricholoma ustale) 

Macrotyphula1 ay ago

Değnekmantarı (Macrotyphula juncea)

Basında Mantar2 ay ago

Bu Mantar da İlk Türkiye’de Keşfedildi

Mantar Türleri2 ay ago

Leylak göbek mantarı (Morchella purpurascens)

Albatrellaceae2 ay ago

Albatrellus ovinus (Akgevrek Mantarı)

Mantar Türleri2 ay ago

İsli Göbek Mantarı (Morchella vaporaria)

Agaricaceae2 ay ago

Battarrea phalloides (Boylubaş Mantarı)

Basında Mantar2 ay ago

Phytophthora infestans (Mildiyö)

Mantar Türleri2 ay ago

Sıralı Göbek Mantarı (Morchella inamoena)

Basında Mantar2 ay ago

Psilosibin-Psilosin

Mantar Türleri2 ay ago

İbreligöbek mantarı (Morchella conifericola)

Mantar Türleri2 ay ago

İri göbek mantarı (Morchella importuna)

Mantar Türleri2 ay ago

Suillus mediterraneensis (Ak Süngermantarı)

Amanita2 ay ago

Amerikan Sezar Mantarı (Amanita jacksonii)

Helvella2 ay ago

Esnek Semermantarı (Helvella elastica)

Agrocybe2 ay ago

Kırışık Metelik Mantarı (Agrocybe rivulosa)

Basında Mantar2 ay ago

Tuber magnatum Yetiştiriciliği

Mantar Türleri2 ay ago

Peçeli Kadın Mantarı (Phallus indusiatus)

Mantar Türleri2 ay ago

Pembe Kokar Boynuz Mantarı (Phallus hadriani)

Mantar Türleri2 ay ago

Göz Karasünger Mantarı (Melanogaster broomeanus)

Translate »