Connect with us

Basında Mantar

Mildiyö (Phytophthora infestans)

Published

on

Mildiyö Nedir? Mildiyö yani latince bilinen ismi ile Phytophthora infestans, patates, domates gibi sebzelere musallat olan bir mantardır. Aynı zamanda aynı isimle bilinen hastalığın da ismidir. Türkiye Mantarları Listesi adlı, birçok akademik dergi gibi bizim de referans aldığımız kitaptaki Türkçe ismi “Mildiyö” olan bu mantarı bizde sizlere ”Mildiyö” olarak anlatacağız. Patojen bir mantarın bir ülkenin kaderi ile nasıl oynadığını okuyunca sizlerde ”Mantar deyip geçmemek gerek” sözünün ne kadar doğru olduğuna bir kez daha şahit olacaksınız.

P. infestans mantarının sinonim isimleri (Eş anlamlı isimler) arasında Botrytis infestans ve Peronospora infestans bulunur.

Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar- Fungi

Bölüm: Eumycota

Alt Bölüm: Oomycota

Takım: Peronasporales

Aile: Peronosporaceae

Cins: Phytophthora

Tür: Phytophthora infestans

Phytophthora infestans
Domatesi bu hale getiren patojen bir mantardır
Phytophthora infestans
Patojen mantar Phytophthora infestans

Phytophthora cinsinin adı Yunanca φυτό–(phyto), yani “bitki” – artı Yunanca φθορά (phthora) kelimesinden gelir, anlamı: “çürüme, yok olma” anlamlarına gelir. Tür adı infestans ise, Latince infestare fiilinin şimdiki katılımcısıdır, yani “saldırmak, yok etmek” anlamına gelmektedir. Bundan, bitkileri çürüterek yok etmek isteyen saldırgan (Patojen mantar) anlamını çıkarmak çok da zor olmasa gerek. Phytophthora infestans ilk kez 1876 yılında Alman mikolog Heinrich Anton de Bary (1831-1888) tarafından bulundu ve hala aynı isimle bilinmektedir.

Mildiyö nedir? Phytophthora infestans bizim tabirimiz ile Mildiyö, geç yanıklık veya patates yanıklığı (hatta bazı kaynaklarda ”Kara Şimşek” olarak da geçer) olarak bilinen, özellikle patates ve domateste çok ciddi hastalık meydana getiren mantar benzeri bir mikroorganizmadır, bir oomycete veya su küfüdür. Alternaria solani’nin neden olduğu erken dönem yanıklığı da bazen “patates yanıklığı” olarak adlandırılır. Geç yanıklık 1840’larda Avrupa’da, 1845-1852 yılları arasında İrlanda’da ve 1846 İskoçya’nın Highland bölgesinde patates kıtlıklarında en önemli faktör ve başrol oyuncusu olmuştur. Bu patojen mantar nemli ve serin ortamları tercih eder: sporlanma, suya doymuş veya neredeyse doymuş ortamlarda 12–18 °C’de optimaldir ve zoospor üretimi 15 °C’ nin altındaki sıcaklıkları tercih eder. Lezyon büyüme hızları, 20 ila 24 °C gibi biraz daha sıcak bir sıcaklık aralığında tipik olarak optimaldir.

Phytophthora infestans
Patatesi çürüten mantar Phytophthora infestans
Phytophthora infestans
Phytophthora infestans patates zararlısı mantar

Büyük Açlık (Great Hunger) olarak da bilinen İrlanda Patates Kıtlığı (Irish Potato Femine)1845’te Phytophthora infestans (veya P. infestans) adı verilen mantar benzeri bir organizmanın İrlanda’da hızla yayılmasıyla başladı.  İstila, o yıl patates mahsulünün yarısına kadarını ve sonraki yedi yıl boyunca mahsulün yaklaşık dörtte üçünü mahvetti. İrlanda’nın kiracı çiftçileri, o zamanlar Büyük Britanya’nın bir kolonisi olarak hüküm sürdüler. Bir gıda kaynağı olarak büyük ölçüde patatese dayandıklarından, istila İrlanda ve nüfusu üzerinde felaket etkisi yarattı. 7 Yıl kadar süren bu kıtlık, 1852’de, kabaca 1 milyon İrlandalı’nın açlıktan ve ilgili nedenlerden ölümüyle sonuçlandı ve en az 1 milyonu mülteci olarak anavatanları İrlanda’yı terk etmek zorunda kaldı. Patates ekinleri 1852’ye kadar tam olarak iyileşmedi. O zamana kadar hasar verildi. Tahminler farklılık gösterse de, kıtlık sırasında 1 milyon kadar İrlandalı erkek, kadın ve çocuğun öldüğüne ve 1 milyonun İrlandalı’nın da yoksulluk ve açlıktan kaçmak için İrlanda’dan göç ettiğine inanılıyor ve birçoğu Kuzey Amerika ve Büyük Britanya’daki çeşitli şehirlere göç ettiği söyleniyor.

Phytophthora infestans
Phytophthora infestans mantarının patateste yaptığı hasar

Büyük Kıtlık ya da bir diğer ismiyle İrlanda Patates Kıtlığıİrlanda‘da da 1845 yılında başlayıp 1852 yılında son bulan kitlesel açlığı, hastalığı ve göç dönemini ifade eder. İrish yani İrlanda dilinde Gorta Mör” (Büyük Açlık) ve “Drochshaol” (Kötü Hayat) adlarıyla anılmaktadır.

Yaklaşık 1.000.000 kişinin ölümü, hastalanması ve de göç etmesiyle sonuçlanan büyük kıtlığa halkın temel gıda maddesi olan patateslere bulaşan P. infestans mantarı sebep olmuştur. 1845’te ekilen patatesin %40’ını, sonraki yıl tamamını yok eden mantar yalnızca tarladaki değil ambarlardaki patatesleri de etkilemiştir. Bunun sonunda İrlanda halkı 7 yıl boyunca açlık çekmiştir. 7 yıllık kıtlık sona erdiğinde adanın nüfusu %20-25 oranında azalmıştır.

Kıtlık, İrlanda tarihinde İrlanda tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Adanın demografik, siyasi ve kültürel yapısı değişmiştir. İrlandaca’nın (İrish) kullanımı azalmış ve çoğunluk İngilizce konuşmaya başlamıştır. İrlanda Britanya’ya bağlı kalmayı savunan “Birlikçiler” ve bağımsızlığı savunan “Milliyetçiler” olarak iki gruba ayrılmıştır.

Adadaki İngiliz ablukası sonucu yayılan kıtlık için, dönemin Osmanlı Padişahı 1.Abdülmecid 1847 yılında yardımda bulunmaya karar vermiştir. Padişahın İrlanda halkı için 10.000 İngiliz Sterlini yardımda bulunmak istediği İngiliz hükûmetine bildirilmiş, fakat bu yardım isteği Kraliçe Victoria’nın dahi kendi vatandaşlarına ancak 2.000 Sterlin yardımda bulunduğu gerekçesiyle geri çevrilmiştir. Yapılmak istenen yardımın 1.000 İngiliz Sterlinine düşürülmesini rica eden İngilizlerin bu isteğini kabul eden padişah 4.000 İngiliz Sterlini değerinde buğdayı da gemilerle İrlanda’ya göndermiştir.

İlk olarak Dublin Limanına yanaşan gemilerin yüklerinin buraya boşaltılmasına Kraliçe Victoria izin vermemiştir ama Osmanlılar 50 km kuzeyde bulunan Drogheda Limanına demirlemiştir. Kraliçe ve İngiliz hükûmeti bu yardımları nedeniyle Osmanlı Sarayına ve Padişah 1.Abdülmecid’e 25 Mayıs 1847 tarihli bir mektupla yazılı olarak teşekkür etmiştir. İrlanda halkı da aynı şekilde padişaha teşekkür maksadıyla bir teşekkür mektubu yollamışlardır.


Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

Phytophthora infestans

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri22 saat ago

Altınpelte Mantarı (Tremella aurantia)

Mantar Türleri2 gün ago

Yaş Ağulumantar (Omphalotus olivascens)

Mantar Türleri5 gün ago

Maral Kirmit (Russula sardonia)

Agaricaceae6 gün ago

Kahve Pullu (Lepiota castanea)

Clavariadelphaceae7 gün ago

Haşmetli Topuzmantarı (Clavariadelphus pistillaris)

Mantar Türleri1 hafta ago

Göl Süngermantarı (Suillus lakei)

Anthracobia2 hafta ago

Zennezili Mantarı (Anthracobia melaloma)

Mantar Türleri2 hafta ago

Gavur Süngermantarı (Suillus bellinii)

Agaricaceae3 hafta ago

Ağulu Kum Pullusu (Lepiota brunneolilacea)

Amanita3 hafta ago

Zarlıçanak Mantarı (Amanita submembranacea)

Hydnaceae3 hafta ago

Royal Sığır Dili Mantarı (Hydnum reginae)

Mantar Türleri3 hafta ago

Parlak Kirmit Mantarı (Russula graveolens)

Bolbitiaceae3 hafta ago

Dönşapka Mantarı (Panaeolina foenisecii) 

Mantar Türleri4 hafta ago

Ecel Kirmiti (Russula subnigricans)

Agaricaceae4 hafta ago

Deli Pullu Mantar (Lepiota subincarnata)

Mantar Türleri4 hafta ago

Alagöz Kirmiti (Russula integra)

Gerronema1 ay ago

Takah Mantarı (Gerronema nemorale)

Mantar Türleri1 ay ago

Pullukarakız (Tricholoma atrosquamosum)

Mantar Türleri1 ay ago

Başlı Kukulcuk Mantarı (Mycena leptocephala)

Leucocoprinus1 ay ago

Sarı Şalvarlı Mantar (Leucocoprinus birnbaumii)

Lactarius1 ay ago

Melez Sütlüce Mantarı (Lactarius chelidonium)

Mantar Türleri1 ay ago

Vellinga Çıtkırdısı (Pluteus vellingae)

Agaricaceae2 ay ago

Şiş Poslak Mantarı (Lycoperdon umbrinum)

Agaricaceae2 ay ago

Chlorophyllum hortense – Sapıkızaran Şemsiye Mantarı

Mantar Türleri2 ay ago

Russula mustelina – Russet Kirmit

Mantar Türleri2 ay ago

Defne Mantarı (Pluteus lauracearum)

Lactarius2 ay ago

Acısütlüce Mantarı (Lactarius acris)

Mantar Türleri2 ay ago

Diri Pulcuklu Mantar (Psathyrella piluliformis)

Amanita2 ay ago

Karyağdı Mantarı (Amanita strobiliformis)

Mantar Türleri2 ay ago

Kırk Sevelen Mantarı (Parasola conopilea)

Amanita2 ay ago

Dertveren Mantarı (Amanita spadicea)

Mantar Türleri2 ay ago

Engin Yerkulak Mantarı (Otidea onotica)

Mantar Türleri2 ay ago

Güdük Ölüparmak (Xylaria hypoxylon)

Hypocreaceae2 ay ago

Kızıl Çinçomağı (Podostroma cornu-damae)

Hygrophoraceae2 ay ago

Mor Yosunmantarı (Arrhenia lilacinicolor)

Hericiaceae2 ay ago

Dişli Dedesakalı Mantarı (Hericium cirrhatum)

Cantharellaceae2 ay ago

Kokulu Siyah Trompet Mantarı (Craterellus foetidus)

Fomitopsidaceae2 ay ago

Gevrek Postiya Mantarı (Postia stiptica)

Craterellus fallax3 ay ago

Siyah Trompet Mantarı (Craterellus fallax)

Inocybaceae3 ay ago

Adalıkümbet Mantarı (Inocybe kusadasiensis)

Armillaria3 ay ago

Şiş Balmantarı (Armillaria gallica)

Basında Mantar3 ay ago

Yeni bir mantar türü keşfedildi

Inocybaceae3 ay ago

Kaygankümbet Mantarı (Inocybe viscida)

Hygrophoraceae3 ay ago

Baba Gaypaşuk Mantarı (Hygrophorus yadigarii)