Rhizocybe vermicularis – Bişek Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Lyophyllaceae
Cins: Rhizocybe
Tür: Rhizocybe vermicularis
Rhizocybe vermicularis, Lyophyllaceae familyasına (ailesine) ait bir İlkbahar mantarıdır. Türkiye Mantarları Listesi kitabında türe verilmiş Türkçe isim “Bişek” tir.
Rhizocybe, yakın bir zamanda (2015 yılında) tanımlanmış bir mantar cinsidir. Geçmişte, geniş bir familya olan Tricholomataceae altındaki Clitocybe cinsi içinde sınıflandırılan bazı “klitosiboid” (clitocyboid)
huni benzeri mantarları toplamak için oluşturulmuştur. Genetik ve filogenetik çalışmalar, belirgin ve kök benzeri miselyum kordonlarına (rizomorf) sahip olan bu özel mantarların aslında Lyophyllaceae familyasına ait olduğunu ortaya koymuştur.
Rhizocybe cins adı, Yunanca rhizo (kök, rizomorflarına atıfta bulunur) ve cybe (baş veya şapka) den oluşur. Rhizocybe “Kök benzeri uzantıları olan şapkalı mantar” olarak tanımlanabilir.
Şapka: 3–6 (max 9) cm genişliğinde olan R.vermicularis şapkası ilk dışbükey olarak başlar, huni şeklinde (klitosiboid) olgunlaşır ve sarımsı kahverengi, kırmızımsı kahverengi veya donuk ten rengine sahiptir. Kenarlar olgunlukta içe doğru kıvrılır.
Lameller: Oldukça sık ve yoğun lameller, dar ve hafif akıntılıdır (kısa bir süre sonra sapa doğru iner). Beyazımsı kremden soluk krem veya sarımsı ten rengine döner.
Gövde-Sap: 3-5 cm boyunda ve 6-12 mm kalınlığındadır. Sap rengi beyazımsıdan soluk kahverengiye kadar olabilir. Olgunlukta içi boştur. En belirgin özelliği taban, orman çöpüne sıkıca bağlanan uzun, beyaz, kök benzeri miselyal ipliklere (rizomorflar) sahip olmasıdır. Bu onun ayırt edici özelliği olarak bilinir.
Koku: Güçlü bir turp kokusu ile karakterizedir.
Spor Baskısı: Spor izi rengi beyazdır. Basidiosporlar pürüzsüz, elipsoidal veya yumurta formunda olup, 4-5.5 x 2-3.5 µm (mikrometre) boyutlarındadır. Basidia 4 sporlu olup, 24-30 x 4-5 µm boyutlarındadır.
Habitat: Saprotrof yani çürükcül beslenen bir mantar türüdür. Genel olarak iğne yapraklı ağaçların olduğu ormanlarda büyürler. Yaprak çöpleri ve iğneleri arasında gruplar halinde görmek mümkündür. Özellikle Karaçam (Pinus), Melez Çam (Larix) ve Ladin (Picea) ağaçlarını tercih eder.
Avrupa’da yaygın olarak dağılmış, özellikle Finlandiya ve Danimarka gibi İskandinav ülkelerinde bildirilmiştir ve zaman zaman Kuzey Amerika’da bulunmuştur. Türkiye’de de resmi kaydı bulunmakta olup, Batı Karadeniz Bölümü, Asıl Ege Bölümü ve Akdeniz Bölgesinden bildirilmiştir.
Mevsim: Diğer benzer klitosiboid (Clitocyboid) türlerin aksine, Rhizocybe vermicularis – Bişek bir Bahar mantarıdır. Şubat’tan Haziran’a kadar görülürler. Genellikle karlar eridikten sonra kendilerini gösterirler.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Her ne kadar bazı kaynaklarda zehirlilik durumu “şüpheli” veya “bilinmiyor” olarak geçse de, kesinlikle tüketilmemesi gerekir. Ayrıca zehirli Clitocybe türleri ile benzerlik gösterdiği için uzak durmak iyidir.
Ek bilgiler: Benzer türler bulunmaktadır! Özellikle dikkat edilmesi gereken türler;
Clitocybe rhizophora: R. vermicularis gibi sap tabanında belirgin, beyaz kök benzeri hif demetleri (rhizomorph) bulundurur. Aynı mevsimde yani Bahar aylarında, iğne yapraklı ormanlarda yetişir. Fakat Clitocybe rhizophora genellikle daha soluk, sarımsı-gri veya grimsi-kahverengi tonlardadır. Sporları mikroskop altında R. vermicularis’e göre biraz daha farklı boyutlardadır.
Clitocybe rivulosa: Dış görünüşleri (huni formları ve lamel yapıları) ile benzerlik gösterir. C.rivulosa ölümcül derecede zehirlidir (muskarin içerir). R. vermicularis daha kahverengi, kızıl-kahve tonlarındayken, bu tehlikeli türler tebeşir beyazı, soluk fildişi veya hafif grimsi beyaz renklerdedir. Saplarında da gelişmiş kök iplikçikleri yani rizomorf (rhizomorph) görülmez.
Clitocybe pruinosa (= Rhizocybe pruinosa): R.vermicularis gibi İlkbaharda karların erimesi ile iğne yapraklı ağaçların (özellikle çam) döküntüleri arasında çıkarlar. Renkleri ve habitatları özelllkle çok benzerdir. Rhizocybe pruinosa’nın şapka yüzeyi gençken hafif unlu/pürüzsüz bir tabakayla (pruinose) kaplıdır ve sapındaki kök yapısı R. vermicularis kadar baskın ve dallı değildir.
Infundibulicybe gibba: Şapka şeklinin huniye benzer olmasi ve renk tonları (soluk koyu pembe, devetüyü, kahverengimsi) oldukça benzerdir. En büyük fark yetişme dönemi yani mevsimidir. R. vermicularis tipik bir ilkbahar mantarı iken (karlar erirken çıkar), Infundibulicybe gibba yaz ve sonbahar aylarında ortaya çıkar. Ayrıca I. gibba’nın sap tabanında o belirgin, kalın kök uzantıları (rhizomorph) bulunmaz; sadece beyaz bir miselyum keçesi vardır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
