Harmajaea harperi – Rhodocybe harperi – Narinşapka
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım:Agaricales
Aile: Pseudoclitocybaceae
Cins: Harmajaea
Tür: Harmajaea harperi
Harmajaea harperi eski adı ile Rhodocybe harperi Pseudoclitocybaceae familyasına mensup oldukça iri cüsseli, etli bir mantardır. Kuzey yarımküreye özgü bir türdür.
1913 yılında Clitocybe harperi olarak ilk kez tanımlanmıştır. Daha sonra 1978 yılında Rhodocybe cinsine aktarılmış ve uzunca bir zaman Rhodocybe harperi olarak bilinmiştir. Yakın zamanda, DNA analizlerinden elde edilen neticelere dayanarak Harmajaea cinsi oluşturulmuş (2018) ve tür bu cinse dahil edilmiştir.
Şapka: Harmajaea harperi türü, soluk sarımsı ve bejden koyu kahverengiye kadar değişen renklerde, kuru, pürüzsüz ila hafif pullu bir şapkaya sahiptir. Genellikle 3 – 8 (max 11) cm çapında olan şapkası, gençken dışbükey (konveks), olgunlaştıkça düzleşir ve merkezinde hafif bir çöküntü oluşarak huniye benzer bir hal alabilir.Merkezde hafif bir çıkıntı(umbo) gelişebilir. Mantar lifli bir dokuya sahiptir. Şapka kenarları gençken içe doğru kıvrıktır.
Lameller: Narinşapka mantarı lamelleri “decurrent” yani saptan aşağıya doğru uzanan veya “adnate” yani sapa tam yapışıktır. Lameller oldukça sık dizilimlidir. Başlangıçta soluk grimsi veya kirli beyaz tonlarındayken, sporların olgunlaşmasıyla birlikte Rhodocybe cinsine özgü hafif pembe, et rengi veya somon-kahverengi bir ton alır.
Gövde-Sap: 4 – 7 cm uzunluğunda ve 0.5 – 1.2 cm kalınlığında olan sap silindirik yapıdadır, tabana doğru bazen hafifçe şişkinleşebilir veya incelebilir. Şapka ile benzer renklerde (gri-kahverengi) veya biraz daha açıktır. Yüzeyi lifli olup, tabanında genellikle beyazımsı bir misel örtüsü,keçemsi bir yapı görülür. Sap içi dolgundur, yaşlandıkça lifli bir boşluk oluşturabilir.
Mantarın dokusu lifli, sıkı ve beyazımsı-gri renktedir.
Koku: Hafif unsu veya otsu bir kokuya ve tada sahip olduğu bildirilmiştir.
Spor Baskısı: Spor izi pembe-kahverengi, somon pembesi veya hafif kil rengidir. Sporlar geniş eliptik veya gözyaşı damlası şeklindedir. En önemli özellikleri, yüzeylerinin düz olmaması, hafif pürüzlü, dalgalı veya ince pütürlü (undulate-pustulate) bir yapıya sahip olmasıdır. Basidiosporlar ortalama 5.3 x 3.5 µm boyutlarındadır. Basidia 4 sporlu ve 15–23 x 3.8–5.8 µm kadardır.
Harmajaea cinsini cinsini Entoloma cinsinden ayıran en büyük mikroskobik fark, sporların köşeli değil, pürüzlü/puanlı olmasıdır.
Habitat: Çürükcül bir mantardır. Genellikle iğne yapraklı (kozalaklı) ormanlarda ve karışık ormanlarda yetişir. Özellikle çam, göknar (köknar) ve ladin ağaçlarının altındaki döküntüleri sever. Kuzey Amerika’da (batı ABD’den doğu Kanada’ya) ve Kuzey Avrupa’da yaygındır. Pseudotsuga, Pinus sylvestris ve Picea abies gibi kozalaklı ağlıların altında bulunurlar. Türkiye’de Güney Marmara bölümünde resmi kaydı bulunmaktadır. TML (Aralık 2020) referans kitabımızda mantarın Türkçe ismi “Narinşapka” olarak geçmektedir.
Mevsim: Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Yenilebilir bir tür değildir. Clitocybe cinsindeki birçok mantar ile karıştırılma riski yüksektir. Bu cinsin türleri içinde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilecek, muskarin gibi tehlikeli toksinler içeren türler bulunmaktadır.
Ek bilgiler: Huni mantarları (Clitocyboid mantarlar) birbirine morfolojik olarak çok benzerler, öyle ki çoğu zaman uzmanlar bile laboratuvarda spor rengine ve mikroskobik dokusuna bakmadan kesin teşhis koymakta zorlanırlar. Benzer türler;
Clitocybe nebularis; En sık karıştırılan türlerden biridir. Benzer şekilde sonbaharda, iğne yapraklı ormanlarda ve gruplar halinde yetişir. Gri-kahverengi şapkası, huniye benzer yapısı ve genel duruşu çok benzerdir. Clitocybe nebularis genellikle daha keskin, tatlımsı-Rancid (kötü/ekşi) bir kokuya sahiptir ve şapkasında H. harperi’deki gibi belirgin “su damlası” lekeleri pek görülmez. Ayrıca bazı insanlarda ciddi mide rahatsızlıklarına yol açabilen şüpheli bir türdür.
Clitopaxillus türleri ile karıştırılır; Harmajaea cinsi, mikroskobik özellikler keşfedilmeden önce uzun süre bu grupla ve Clitocybe ile bir tutulmuştur. Şapka yapıları, unsu kokuları ve genel renk tonları neredeyse aynıdır. Gözle ayırt etmek çok zordur. Temel fark mikroskobiktir; Harmajaea harperi hücrelerinde “clamp connections” (toka bağlantıları) adı verilen yapılar bulunmazken, Clitopaxillus türlerinde bulunur.
Infudibulicybe geotropa – Ebişke / Balkadın Mantarı ile de karıştırılır. Özellikle Huni şeklindeki büyük yapısı ve benzer habitatlarda yetişmesi nedeniyle yüzeysel olarak benzetilebilir. Lakin, I. geotropa genellikle daha sarımsı-kahverengi, devetüyü tonlarındadır ve şapkasının ortasında belirgin bir tepeciği (umbo) vardır. Yenilebilir bir türdür ancak karıştırılma riski taşır.
Entoloma Türleri ile karıştırılır; Harmajaea harperi’nin gri-beyaz tonları, bazı zehirli Entoloma (örneğin Entoloma rhodopolium veya Entoloma sinuatum) türleriyle karıştırılabilir. Unsu kokuya ve benzer renk tonlarına sahip olabilirler. Entoloma türlerinin spor baskısı pembe/gül rengidir, oysa Harmajaea harperi’nin spor baskısı beyaz-krem tonlarındadır. Ayrıca Entoloma türlerinin lamelleri yaşlandıkça pembeleşir.
Collybia brunneocephala (eski adıyla Clitocybe brunneocephala) ile de benzer özelliklleri vardır. Tür gri-kahverengi tonlarda bir şapkaya sahip bir mantardır. Bu türün spor baskısı hafif pembemsidir ve şapkası daha kaygandır. Genellikle çayır kenarlarında ve meşe altlarında bulunur.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
