Rhodocybe tugrulii – Bey Narinşapka Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Entolomataceae
Cins: Rhodocybe
Tür: Rhodocybe tugrulii
Rhodocybe tugrulii, mikoloji (mantar bilimi) dünyası için oldukça yeni ve özel bir türdür. Tür ilk kez 2016 yılında, Türkiye (Trabzon, Zigana Dağı) ve Estonya’dan (Lääne bölgesinden) toplanan örneklerle dünyaya tanıtılmıştır. Türün adı, Türk mikolog Prof. Dr. Ertuğrul Sesli’nin oğlu Tuğrul’a atfen verilmiştir.
Şapka: Genellikle 10–40 mm (1-4 cm) çapındadır. Şekli başlangıçta dışbükey (konveks) veya yarı küreselken, zamanla düzleşir, düzensiz bir hal alır ve ortası hafifçe çökük (genişçe basık) bir yapıya bürünür. Şapka yüzeyi kuru ve karakteristik olarak çatlamış (yarılmış) bir dokuya sahiptir. Rengi gri, bej veya hafif kırmızımsı kahverengi tonlarındadır.
Lameller: R.tugrulii mantarının sapa bağlanma şekli decurrent yani sapa doğru aşağı inen yapıdadır. Renkleri başlangıçta soluk tonlardayken, sporlar olgunlaştıkça Rhodocybe cinsinin tipik özelliği olan pembe ve yakın tonlardadır.
Gövde-Sap: Silindirik yapıda ve şapkayla uyumlu boyutlardadır. Sapın yüzeyi pruinoz yani unlu/pudralı gibi ince pullu veya tozlu bir görünüme sahiptir.
Mantarın dokusu (eti) genellikle ince bir et yapısına sahiptir. Ayrıca güçlü bir kokuya sahip olmaması veya kokusuz olmasıyla dikkat çeker.
Koku: Ayırt edici değildir.
Spor Baskısı: Somon rengi pembemsi bir spor izi vardır. Basidiosporlar yarı küresel (subglobose) ile genişçe elipsoid (broadly ellipsoid) arasında değişir. Renksiz (hiyalin) yapıdadır. Üzerlerinde hafifçe dalgalı, belirsiz yumrular/pürüzler bulunur. Polar görünümden bakıldığında çok köşeli bir yapı sergilerler. Basidiosporlarlar ortalama 5.9 × 4.9 µm boyutlarındadır. Sporları taşıyan keseler (Basidia) hem 2 sporlu hem de 4 sporlu olur. Rhodocybe cinsinin genel karakteristiğine uygun olarak, hücre bağlantılarında klemps (clamp connections) yani hif düğümleri bulunmaz veya yok denecek kadar azdır. Spor duvarları siyanofilik (pamuk mavisi boyası ile koyu boyanan) reaksiyon gösterir.
Habitat: Genellikle iğne yapraklı orman zeminlerinde, çürümekte olan yaprak ve odun yongası döküntüleri üzerinde büyürler, saprotrofik yani çürükçül olarak beslenir. Türkiye’de Doğu Karadeniz Bölümünde (Trabzon) resmi kaydı vardır. Türkiye ve Estonya’nın yanı sıra, sonraki yıllarda İtalya ve Kuzey Amerika (ABD) gibi farklı coğrafyalarda da varlığı genetik çalışmalarla (ITS ve LSU DNA dizi analizleri) kanıtlanmıştır. En son Danimarka’dan bildirilmiş, ama henüz bilimsel bir dergide makalesi yayımlanmamıştır.
Mevsim: Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Rhodocybe tugrulii – Bey Narinşapka Mantarının yenilebilirliği henüz tam bilinmemektedir. Bilimsel olarak toksisite (zehirlilik) testleri yapılmamış, çok yeni ve az rastlanan bir tür olduğu için tüketilmesi büyük bir risk taşır. Ayrıca ait olduğu Entolomataceae familyası, çok sayıda tehlikeli ve ciddi zehirlenmelere yol açan mantar türünü barındırır.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır;
Türe nerdeyse ikizi kadar benzeyen Clitocella popinalis (=Rhodocybe popinalis) ilk sırada yer alır. Görsel olarak neredeyse ikizidir. Eskiden R. tugrulii‘nin bunun cüce ve kokusuz bir formu olduğu düşünülüyordu. Ancak, R. tugrulii mikroskobik olarak daha büyük sporlara sahiptir.
Rhodocybe asanii ve Rhodocybe asyae ile benzerlik gösterir; Yine Trabzon bölgesinden tanımlanmış kardeş türlerdir. Şapka renk tonları ve kırılganlık yapıları ile mikroskobik düzeyde ayrılırlar.
Clitocybe Türleri ile de benzerdir; Sapa doğru uzanan lamelleri nedeniyle beyaz-gri renkli zehirli Clitocybe türleri ile karıştırılabilir. En büyük farkı, Clitocybe türlerinin spor izinin beyaz, Rhodocybe türlerinin ise pembemsi tonlarda olmasıdır.
Entoloma Türleri bir benzer yönleri vardır; Aynı familyadan olan bazı Entoloma türleri de pembe spor izine ve benzer gri-kahve şapkalara sahiptir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Makalenin yazılmasında özellikle güzel görsellerin temininde ve Phytotaxa dergisinde yayımlanmış olan makalesine erişim sağlayabilmemizdeki desteklerinden dolayı, Türk Mikolog Prof Dr Ertuğrul Sesli hocamıza teşekkürü bir borç biliriz.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
