Collybia nuda – Mor Cincile Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Clitocybaceae
Cins: Collybia
Tür: Collybia nuda
Collybia nuda, Lepista nuda veya Clitocybe nuda olarak da bilinir. Mantarın bu iki bilimsel ismi, son yıllardaki moleküler inceleme ve güncellemelerden sonra sinonim isimleri olarak kalmıştır.
Collybia nuda (Lepista nuda – Clitocybe nuda) Mor Cincile Mantarı – Mor Oğlan Mantarı – Mor Mantar – Mavi Cincile Mantarı türün bilinen isimleridir.
Collybia nuda (Eski bilimsel ismi ile Lepista nuda) dünyada yaygın olarak Wood Blewit olarak bilinir ve Avrupa ve Kuzey Amerika’ya özgü yenilebilir bir mantardır. İlk kez 1790 yılında Pierre Bulliard tarafından tanımlanmıştır, uzun yıllar Tricholoma nudum olarak da anılmıştır. Hem iğne yapraklı, hem de yaprak döken ormanlık alanlarda bulunur. Yenilebilirlik konusunda bazı uyarılar (alerjik) olsa da, yaygın olarak yenen oldukça lezzetli bir mantardır.
Latince ismi Collybia nuda , Lepista nuda (Clitocybe nuda olarak da bilinir) olan bu hoş, çiçek kokulu güzel mantar memleketimizde de çok yaygın olarak mevcut olup, mavi cincile, mor cincile, mor oğlan, mor mantar gibi yöresel isimlerle bilinmektedir. Bu hoş kokusu ve enfes görseli olan Collybia türüne, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitapta, akademisyenlerimizin uygun gördüğü isim “Mavi Cincile” mantarıdır.
Şapka: Şapkası leylak veya menekşe renginde olabilir. Genç mor cincilelerin mor renkli şapka ve lamelleri, tıknaz yapısıyla birlikte onu diğer mor veya leylak renkli mantarlardan ayırır. Genellikle karışık ormanlık alanlarda peri halkalarında büyüyen şapkalar, 6 ila 15 cm çapa kadar büyürler ve menekşe rengi kaybolana ve yüzey orta kahverengi merkezlerle parıldayana kadar hafifçe içe doğru kıvrılmış bir marjı korurlar. Yaşlı ve olgun örnekler bazen dalgalı kenar boşlukları geliştirirler.
Lameller: Lameller gri menekşe, soluk leylak, açık kahverengi renklerde olabilir. Dalgalı ve ve sık olan lameller, sapa çentik şeklinde girinti yaparak bağlanırlar. Lameller gençken güzel bir leylak rengine sahiptir, mantar olgunlaştıkça devetüyü ve ardından kahverengiye döner.
Gövde-Sap: Sapı 15 ila 25 mm çapında ve 5 ila 10 cm boyunda, sivrilmeyen uç sağlamdır ve genellikle şişmiş (klavat) bir tabana sahiptir. Sap (gövde) mantar gençken koyu tonlarda olup sonra renk açılır. Sap boyuna liflidir.
Koku: Çiçek kokusu gibi hoş bir kokusu vardır. Bazı kaynaklarda hafif anoson kokusu olduğu da bildirilmiştir. Hoş bir tadı vardır.
Spor Baskısı: Collybia (Lepista) nuda spor baskısı rengi açık pembedir. Sporlar elipsoidal, 6-8 – 4-5µm boyutlarında olup, küçük dikenlerle süslenmiştir.
Habitat: Saprotrofik (Saprotrophic) yani çürükcül bir mantar türüdür. Köknar ağaçları ve iğne yapraklı ağaçlarla mikrozal bağlantısı vardır. Diğer çürükçül mantarlarda olduğu gibi mor cincile mantarları da öbekler halinde peri halkalarında (sıralı) bulunurlar.
Mevsim: Yoğun olarak Ağustos’tan Aralık’a kadar görülürler. Ancak, Mor Cincile – Mavi Cincile mantarları yılın herhangi bir zamanında da ortaya çıkabilirler.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Kuru havada toplanmalıdır. İyi ve lezzetli bir mantardır. Usulüne uygun pişirilmesi lazımdır. Çiğ tüketilmemesi tavsiye edilir, çünkü pişmemiş hali hafif toksiktir. Çayır mantarları ve Kazayağı Mantarları ve diğer birçok popüler yenilebilir mantar ortadan kalktıktan çok sonra, Mor Cincile Mantarı (Wood Blewit) hala bol miktarda bulunmaktadır. İyi pişirilirlerse yenilebilirler, ancak bazı insanlarla aynı fikirde olmadıkları bilindiği için ilk başta çok küçük bir porsiyon denemek akıllıca bir önlemdir. Birçok ülkede Sonbahar ve Kış aylarının çoğunda süpermarketlerde bulunur ve özellikle Fransa, İspanya ve Portekiz’de popülerdir. Genç örnekler en iyisidir ve daha kolay tanımlamaya yardımcı olarak mavimsi renklerini koruma avantajına sahiptirler.
Ek bilgiler: Kahve-gri şapkası ve menekşe rengi sapı olan zehirsiz Collybia (Lepista) personata – Mor Bacak (zehirsiz) ile karıştırılabilir. Aynı zamanda, ona en yakın ikinci tür Collybia (Lepista) sordida – Sahte Mor Cincile ile de karıştırılabilir. Benzer iki tür de yenilebilir, ama mutfak değerleri düşüktür. Collybia sordida daha küçük ve daha soluk renkli olup, parklarda ve bahçelerde gruplar halinde çok görülür. Mor Cincile mantarı Collybia glaucocana (zehirli ) ile de karıştırılabilir. Collybia glaucocana (zehirli) solgun menekşe renkli, daha zayıf ve çok daha az hoş kokuludur. Collybia saeva (Field Blewit), daha az yaygın bir türdür; çok benzer, ancak şapkadaki menekşe renginden yoksundur.
Collybia nuda ve mor renkli akrabaları, mor renkli Cortinarius türlerine çok benzerler (Ör: C . violaceus , C.purpurescens vb). Cortinarius cinsine mensup çok zehirli ve ölümcül zehirli türler bulunduğundan türün Cortinarius olma ihtimali asla göz ardı edilmemeli, ve Cortinarius sp ise kesinlikle tüketilmemelidir! Cortinarius türlerinin kendine has kahverengi paslı bir renk alan lameller ve kahverengimsi izler olan sap, lameller altında örümcek ağı gibi kalıntılar olması sebebiyle kolayca ayırt edilebilirler.
Dip not 1: Bolu bölgesinde “Mavi cincile”, Karaman civarında ise “Mor mantar” olarak adlandırılır. Yetiştiği ortama çok güzel bir koku salarlar.
Dip not 2: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel görselleri ile makalemize renk katan Dr Ömer Yağlıdere ve Burakhan Kösem’e çok teşekkür ederiz. Mantar tanımlatmak ve çok faydalı bilgiler öğrenmek için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
