Periglandula clandestina mantarının keşfi, 2025 yılının mantar bilimi için önemli buluşlarından biri olarak kayıtlara geçti.
West Virginia Üniversitesi öğrencisi Corinne Hazel, Meksika sabah sefası çiçeği (Ipomoea tricolor – morning glory) tohumlarının içinde görünmez şekilde yaşayan, daha önce bilinmeyen yeni bir mantar türünü tanımladı: Yıllarca kendini gizleyip, sakladığı için mantara “clandestina” tür ismi uygun görüşdü ve Periglandula clandestina bilşmsel ismi verildi. Bilim insanları çok uzun yıllardır bu bitkilerin, Albert Hofmann’a ilham verenlerle aynı sınıfa ait olduklarını ve ergot alkaloidleri ürettiğini biliyordu; ancak bunları üreten organizmayı yani bu mantarı bir türlü bulamıyorlardı.
2025 yılında resmen keşfi gerçekleşmiş olan bu yeni mantar, 2011 yılında taksonomiye girmiş olan Perglandua cinsinin P.ipomoeae ve P. turbinae ‘den sonra 3.üyesi olarak kayıtlara geçti.
Periglandula clandestina nedir?
Periglandula clandestina, Periglandula cinsine ait yeni keşfedilmiş bir mantar türüdür ve 2025 yılında West Virginia Üniversitesi’nde öğrenci Corinne Hazel ile Daniel Panaccione tarafından bilimsel olarak tanımlanmıştır. Bu mantar özellikle sabah sefası (morning glory) bitkisi Ipomoea tricolor ile gizli bir simbiyotik ilişki içinde yaşar.
Tür, Periglandula cinsine ait bir mantar türüdür (Clavicipitaceae ailesi). 2025’te Corinne Hazel ve Daniel Panaccione tarafından bulunmuş ve bilimsel olarak tanımlanmıştır. “clandestina” ismi, uzun süre bilim insanlarından kaçarak gizli yaşaması nedeniyle verilmiştir. Periglandula clandestina, Ipomoea tricolor gibi sabah sefası bitkilerinin tohumları ve bazı dokuları içinde yaşar ve bitkiyle karşılıklı faydaya dayalı bir ilişki kurar. Bu endofitik (bitki içinde yaşayan) simbiyoz, bitkinin kimyasal bileşimini derinden etkiler.
Bu mantar türünün en önemli özelliği, ergot alkaloidleri üretmesidir. Ergot alkoloidler Psikoaktif lysergamidler (örneğin ergine ve benzerleri) gibi bileşiklerdir. Bu bileşikler Ipomoea tricolor tohumlarında bulunur ve insanlarda LSD’ye benzer etkiler gösterebilirler. Alkaloidler aslında mantar tarafından üretilir, bitkinin kendi metabolizmasından gelmez. Bu, Albert Hofmann’ın (LSD’nin mucidi) uzun süredir sürdüğü “sabah sefası tohumlarındaki psikoaktif bileşiklerin mantar kaynaklı olduğu” hipotezini ilk kez somut şekilde doğrular. Mantar tohum kabuğunda ve bitki dokularında mikroskobik olarak bulunabilir; geleneksel yöntemlerle görülmesi zor olduğundan uzun süre fark edilmemiştir. Genetik analizler, P. clandestina’nın diğer Periglandula türlerinden farklı bir tür olduğunu göstermiştir.
Ergot alkaloidleri, sadece psikoaktif etki için değil, aynı zamanda tıbbi araştırmalarda migren, Parkinson, depresyon gibi durumların tedavisinde kullanılabilecek bileşiklerin kökeni olarak da önemlidir. P. clandestina’nın alkaloid üretimi üzerine çalışıldığı ve bu bileşikleri tıbbi üretimde daha verimli şekilde kullanma potansiyeli olduğu düşünülmektedir..
Mantar–bitki simbiyoz yaşam ilşkisi, genellikle bitkiye ek avantajlar sağlar. Periglandula türlerinin ürettiği ergot alkaloidlerin bitkileri bazı zararlı böcekler veya nematodlar gibi biyotik tehditlerden korumaya yardımcı olabilir.
Özet olarak, P. clandestina, bitkilerle simbiyotik yaşayan, ergot alkaloidleri üreten ve uzun yıllardır bilim dünyasının aradığı gizemli mantar türüdür. Keşfi, hem psikoaktif bileşiklerin kökenini hem de bitki–mantar ilişkilerini anlamada önemli bir adım oluşturacaktır..
22 Nisan2025 tarihinde yayımlanmış olan bilimsel makaleden (A new species of Periglandula symbiotic with the morning glory Ipomoea tricolor –Corinne M. Hazel & Daniel G. Panaccione) bir bölüm;
“Sabah sefası çiçeği (Convolvulaceae familyası) türlerinin birçoğu, yalnızca mantarlar tarafından üretilen ve önemli biyoaktif bileşikler olan ergot alkaloidlerini içerir. İncelenmiş az sayıdaki sabah sefası türünde bulunan ergot alkaloidlerinin, simbiyotik bir Clavicipitaceae mantarının varlığıyla ilişkili olduğu bilinmektedir. Periglandula (Clavicipitaceae) cinsi, sabah sefası bitkilerinin üzerinde yaşayan iki epibiyotik simbiyont türü için yakın zamanda oluşturulmuştur. Biyokimyasal ve sınırlı dizi (sekans) verileri, Meksika kökenli yaygın olarak yetiştirilen bir sabah sefası türü olan Ipomoea tricolor’un bir Periglandula türü içerdiğini göstermektedir; ancak şimdiye kadar bu mantarın hiçbir fiziksel belirtisi tespit edilememiştir. Bu çalışmadaki amacımız, yeni bir tür olduğunu düşündüğümüz bu mantarı izole etmek ve tanımlamaktı.
I. tricolor’un boşaltılmış tohum kabuklarında mantar hiflerinin gözlemlenmesi ve bunların malt özütlü agara aktarılması sonucunda, bitki simbiyontu olan mantarın kültürleri elde edilmiştir. Mantar, spor oluşturmayan beyaz hifler şeklinde yavaş büyümüş ve bazen sinnemaya benzer agregatlar oluşturmuştur. Yeterli miktarda DNA izole edilerek Illumina teknolojisiyle genom dizilimi yapılmıştır. Birden fazla gene dayanan filogenetik analizler, I. tricolor simbiyontunun, diğer sabah sefası türlerinde daha önce tanımlanmış iki Periglandula türünden farklı ancak onlarla akraba olduğunu göstermiştir. Kantitatif polimeraz zincir reaksiyonu (qPCR) kullanılarak yapılan ölçümlerde, mantarın I. tricolor’da en yoğun olarak hipokotillerde bulunduğu; gövdelerde, kotiledonlarda ve yapraklarda daha az miktarda yer aldığı belirlenmiştir. Mantar köklerde tespit edilmemiştir; buna karşın ergot alkaloidleri kökler dâhil tüm dokularda bol miktarda bulunmuştur. Sonuç olarak, I. tricolor’un simbiyotik mantarının Periglandulacinsine ait ayrı bir tür olduğu kanaatine varılmış ve bu türe Periglandula clandestina, sp. nov. adı önerilmiştir.”
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00275514.2025.2483634
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
