Lanmaoa asiatica – Asya Oynaktüplüsü
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Boletales
Aile: Boletaceae
Cins: Lanmaoa
Tür: Lanmaoa asiatica
Lanmaoa asiatica, Türkiye’de henüz resmi kaydı bulunmayan Boletaceae familyasına mensup bu mantarı “Asya Oynaktüplüsü” Türkçe ismi ile sizlere anlatacağız.
Çin’de bilinen adıyla Jianshouqing (dokunulduğunda maviye renk değiştiren demektir) Boletaceae familyasına aittir. Çiğ veya az pişmiş tüketildiğinde nesneleri ve insanları minyatür boyutlarda görmeye neden olan “Liliput halüsinasyonları” yaratmasıyla tanınır.
Şapka: Pileus yani şapkası 5–11 cm çapında olup, yarı küresel ila geniş dışbükey formdadır. Yüzeyi kuru, pembe, koyu kırmızı veya tuğla kırmızısı tonlarındadır. Dokunulduğunda koyu kahverengimsi lekelenir.
Gözenekler ve Tüpler: Şapkasının altındaki tüpler kısa (3–7 mm) ve açık sarıdır. Gözenekler milimetre başına 1,5–3 adet düşecek şekilde düzensiz ve yuvarlağımsıdır. Dokunulduğunda veya çizildiğinde anında belirgin bir mavi renge dönüşür.
Gövde-Sap: 8–11 cm uzunluğunda, 1–3 cm kalınlığında olan sap, silindirik veya tabana doğru hafif şişkindir. Üst kısmı açık sarı iken, tabana doğru grimsi/kahverengimsi kırmızı renge kayar.
Dokusu (Eti), soluk/civciv sarısı renktedir. Kesildiğinde veya ezildiğinde birkaç saniye içinde yavaşça açık maviye döner.
Koku: Bu mantarın belirgin, yoğun mantarımsı/aromatik ve soğanımsı bir kokusu olduğu bildirilmiştir. Öyleki, Çin’de yaygın olarak “red bolete with onion smell” (soğan kokulu kırmızı çörek mantarı) şeklinde tanımlanır.
Spor Baskısı: Olive – Brown yani Zeytin kahverengisi bir spor izi bırakır.
Basidiosporlar, 9–11,5 × 4–5,5 µm boyutlarındadır. Yan profilden mekiğimsi (subfusiform), üstten bakıldığında eliptik, pürüzsüz ve açık kahverengimsi sarı renktedir.
Basidyumlar ise 24–52 × 6–12 µm boyutlarında olup, topuz biçiminde (klavat) ve genellikle 4 sporludur.
Habitat: Dünyada güneybatı Çin (Yunnan) ve Filipinler’in Cordillera Bölgesi’nde yetişen bir mantar olduğu bilinmektedir. Lanmaoa asiatica, ektomikorizal bir mantardır. Yani laboratuvar veya kültür ortamlarında yapay olarak yetiştirilemez. Mantar kökleriyle simbiyotik (ortak) yaşam kurduğu ağaçlara bağımlıdır. Özellikle sub-tropikal ve dağlık çam ormanlarında yetişir. En yaygın olarak Yunnan çamı (Pinus yunnanensis) ve meşe (Quercus) türleriyle karışık orman zeminlerinde, tekil veya küçük gruplar halinde ortaya çıkar.
Mevsim: Haziran – Temmuz – Ağustos
Yenilebilirlik ve Toksisite: Her ne kadar çiğ veya az pişmiş tüketildiğinde Halüsinejik etkileri ispatlanmış olsa da, Asya’da bulunduğu bölgelerde toplanıp yenen, pazarlarda satılan lezzetli bir mantar olduğu bilinmektedir. İyi pişirildiğinde halüsinejik etkilerinin ortadan kaybolduğu kaynaklarda belirtilmiştir.
Ek bilgiler: Bu türün çiğ veya az pişmiş tüketilmesinin Lilliput halüsinasyonlarına neden olduğu ispatlanmıştır. Lilliput halüsinasyonları, mantarı çiğ yada yeterince pişirmeden tüketen kişinin, çevresinde minyatür insan, hayvan veya küçük yaratıklar gördüğü nadir bir görsel halüsinasyon türüdür. Adını Jonathan Swift’in ünlü romanı “Gulliver’ın Gezileri” kitabındaki Lilliput adasında yaşayan cüce halktan alır. Tıpta ilk kez 1909 yılında Fransız psikiyatrist Raoul Leroy tarafından tanımlanmıştır. Diğer bazı halüsinasyonların aksine, görülen bu küçük figürler genellikle kişinin bulunduğu gerçek ortama uyum sağlar. Örneğin; masanın üzerinde dans eden, mobilyaların üzerinde tırmanan veya odada yürüyen minik insanlar şeklinde belirebilirler.
Benzer Türler: Lanmaoa asiatica gibi dokunulduğunda veya hasar gördüğünde maviye dönen ve kırmızımsı tonda olan çörek mantarlarının birçoğu, çiğ tüketildiğinde toksik veya halüsinojenik bileşikler içerdiği ve zehirlenmelee neden olduğu için doğadan toplanırken dikkatli olunmalıdır;
Rubroboletus türleri (Rubroboletus sinicus / Rubroboletus satanas vb): Şapkaları kırmızı-pembe tonlarında olan, süngerimsi kısmı ve eti zedelendiğinde maviye dönen türlerdir. Şeytan Bolet – Rubroboletus satanas ciddi sindirim zehirlemelerine yol açar.
Neoboletus luridiformis – Kızıl Bolet: Kırmızı gözenekli yapıya ve dokunulduğunda anında laciverte veya maviye dönen et yapısına sahiptir. İyi pişirildiğinde yenilebilir ancak çiğken bu tür de zehirlidir.
Cyanoboletus pulverulentus: Kesildiğinde saniyeler içinde koyu mavi/siyah renge dönüşen et yapısıyla Lanmaoa türlerini andırır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
