Connect with us

Claviceps

Çavdarmahmuzu mantarı (Claviceps purpurea)

Published

on

Claviceps purpureaÇavdarmahmuzu mantarı


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar-Fungi

Bölüm : Ascomycota

Sınıf: Sordariomycetes

Takım: Hypocreales

Aile: Clavicipitaceae

Cins: Claviceps

Tür: Claviceps purpurea

Çavdarmahmuzu mantarı (Claviceps purpurea), Clavicipitaceae familyasından çavdar ve melez (arpa ve buğdaydan çaprazlanmış ) tahıllarda parazit olarak yaşayan bir mantar türüdür. 1800’lü yıllarda çavdar’ın normal bir parçası olduğu düşünülmüştür. En çok çavdarda görülse de diğer tahıllara da yerleşebilir, fakat Yulaf da nadir görüldüğü bilinmektedir. Koyu mor renkli ve birkaç santim uzunluğunda küçük bir mantardır.

Ergot mantarı olarak da bilinen bu ascomycota mantarı, ilk olarak 1823 yılında İsveçli mikolog Elias Magnus Fries tarafından tanımlanmış ve ona Cordyceps purpurea bilimsel adını vermiştir. Şu anda kabul edilen bilimsel adını ( Claviceps purpurea) ise Fransız botanikçi-mikolog Louis René (aka Edmond) Tulasne (1815 – 1885) vermiş ve bu türü 1883 yılnda Claviceps cinsine aktarmıştır.

Claviceps purpurea sinoninmleri arasında, Cordyceps microcephala, Kentrosporium microcephalum , Sclerotium clavus, Sphaeria purpurea, Sphacelia segetum ve Claviceps microcephala bulunmaktadır.

Genel Özellikleri: Ergot mantarının koyu mor renkli ince uzun yapısı Sklerotia olarak bilinir.Kararmış bir muz görünümü hakimdir. İlk zamanlarda koyu mor renkli olan mantar daha sonraları siyaha döner. Boyutları   1- 2 mm çap ve 1- 1,5 cm uzunluktadır. Sclerotia- sklerotia, besin rezervlerini içeren kompakt sertleştirilmiş bir mantar miselyum kütlesidir. Sklerotinin bir rolü, çevresel aşırılıklarda (çok zor çevre şartlarında) hayatta kalmaktır. Ergot mantarı gibi mantarlarda, sklerotia ayrılır ve uygun büyüme koşulları geri gelene kadar uykuda kalır.

Claviceps purpurea
Claviceps purpurea

Özellikle her yıl ramazan aylarında tüketilen hurmaların içerisinde ve Çavdar vb tahılların işlenmesiyle elde edilen unlarda ergot mantarına rastlanma ihtimali oldukça yüksektir. Ergot mantarının neden olduğu tam olarak bilinmemekle birlikte kendiliğinden yetişmekte olan parazit bir mantar olarak ifade edilebilir. Aynı zamanda Claviceps purpurea mantarının yaşaması için bir bitkiye veya tahıla ihtiyaç duyduğu da bilinmektedir. 

Claviceps purpurea
Claviceps purpurea

Claviceps purpurea- Çavdar Mahmuzu mantarının sebep olduğu Ergot hastalığı bilinen en eski hastalıklardan biridir. İçerdiği alkoloidlerin zehirli etkileri uzun yıllardır bilinmektedir. Günümüzde dahi zaman zaman Ergotizm vakaları yani Çavdarmahmuzu hastalığı görülmektedir.

Claviceps purpurea
Claviceps purpurea

Koku: Ayırt edici bir kokusu olduğu bilgisine rastlanmamıştır.

Spor Baskısı: İpliksi görünümlü olan askosporlar, tipik olarak 100 x 1 μm boyutlarda olup, spor rengi krem veya beyazdır. 

Habitat: Avrupa, Kuzey Amerika, Ortadoğu ve dünyanın diğer birçok yerinde yabani otlarda yaygın olarak bulunmasına rağmen, tahıl mahsullerinde ve özellikle Çavdar’da parazit olarak yaşarlar. İşlenmemiş tahıl mahsüllerini ve çim fidelerini habitat olarak seçerler.

Mevsim: Nisan-Ekim arası.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Clavipes purpurea zehirli bir mantardır ve aşırı tüketildiği takdirde gerçekleşen zehirlenmeler ölümcül olabilir. Ayrıca deliriyum (Deliryum, beyinde zihinsel karışıklığa ve duygusal bozulmaya neden olan ani bir değişikliktir. Düşünmeyi, hatırlamayı, uyumayı, dikkat etmeyi ve daha fazlasını zorlaştırır) ve sanrı -halüsinasyon (gerçekte var olmayan şeyleri görmek, işitmek gibi dayanaksız algılama) gibi ciddi psikiyatrik sorunlara da yol açabilirler. Pek çok çavdarmahmuzu alkaloidi nörotransmiter  fonksiyonları tetikleyerek, merkezi sinir sistemi üzerinde zehirleyici etkilere neden olabilirler. Bu mantarın bir şekilde tüketilmesinden (Genelde dolaylı ve bilemeyerek) kaynaklanan zehirlenmeye, Ergot ismine istinaden Ergot Sendromu – Ergotizm Rahatsızlığı ve Çavdarmahmuzu hastalığı gibi isimler verilmiştir.

Ergot – Çavdarmahmuzu mantarı genel olarak bilinçli tüketilen bir mantar çeşidi değildir. Ancak ergot mantarının LSD yapımında kullanıldığı da bilinen bir gerçektir. Türkiye’de LSD nin hem yapımı hem de tüketimi kanunen yasaktır. Ergot mantarı, ilk kullanıldığında vücutta ağrı kesici bir etki oluşturabilir. Uzun vadeli olmasada, duyulan ağrıların kesilmesinde etkili olacağı söylenebilir. Ancak sonrasında ise uzun süreli migren ağrılarının başlamasına sebebiyet verebilir.

İlaçlarda ve ağrı kesicilerde bir dönem oldukça fazla kullanılan bu mantar, sonralarda sebep olduğu sorunlardan dolayı kullanılmaması gereken kategoriye dahil edilmiştir. Ergot mantarının verdiği birçok zarar bulunmaktadır. Eklem ağrıları, karın ağrısı, migren ağrıları, uyku bozukluğu, öfke ve sinir hali, huzursuzluk, düşük yapma ihtimali, halüsinasyon görme ve bazı hayvansal gıdalara düşkünlük bulunmaktadır.

Ek bilgiler: Geçmiş dönemlerde Amerika, Fransa ge Almanya başta olmak üzere Hollanda, İtalya, İrlanda, İngiltere, İsviçre, Norveç, Finlandiya, Macaristan ve Rusya’da ergotizm salgınlarından binlerce insanın öldüğü bildirilmiştir. Günümüzde eskiden olduğu gibi büyük salgınlara rastlanmamakla birlikte, ergotizm vakaları artık dünyada görülmüyor demek yanlış olur. Nitekim son yıllarda Etiyopya ve Hindistan gibi bazı ülkelerde bu hastalığa rastlanıldığı rapor edilmiştir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Çavdarmahmuzu Mantarı
Çavdarmahmuzu Mantarı
Çavdarmahmuzu Mantarı
Çavdarmahmuzu Mantarı

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri2 gün ago

Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia scutellata)

Amanita7 gün ago

Keseli Fındıkseven Mantarı (Amanita corylophila)

Basında Mantar1 hafta ago

Yeni bir Amanita türü mantar dünyaya ilk kez Türkiye’den tanıtıldı.

Bankeraceae2 hafta ago

Zarağlayan Mantarı (Hydnellum auratile)

Mantar Türleri2 hafta ago

Kestane Yılanmantarı (Melanoleuca castaneofusca)

Inocybaceae3 hafta ago

Mısırpüskülü Pseudosperma (Pseudosperma sororium)

Clitocybaceae4 hafta ago

Sünük Hunimantarı (Clitocybe vibecina)

Boletaceae1 ay ago

Süngertop Mantarı (Wakefieldia macrospora)

Aspergillaceae1 ay ago

Mavi Küf Mantarı (Penicillium italicum)

Boletaceae1 ay ago

Sahte Çörek Mantarı (Boletus huronensis)

Mantar Türleri1 ay ago

Tepeli Paraşüt Mantarı (Marasmius collinus)

Gloeophyllaceae1 ay ago

Kokulu Kütüktereği Mantarı (Gloeophyllum odoratum)

Boletaceae2 ay ago

Kuzumantarı (Neoboletus eryhtropus)

Bjerkandera2 ay ago

Kandermantarı (Bjerkandera adusta)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia armatospora)

Mantar Türleri2 ay ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora2 ay ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri2 ay ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae2 ay ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae3 ay ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum3 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis3 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae3 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri3 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae3 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces3 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus3 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus4 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus4 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae4 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus4 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri4 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia4 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae4 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae4 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae4 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus4 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula4 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri4 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe5 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri5 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri5 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae5 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)