Morchella castaneae – Kestane Kuzugöbeği- Kestane Moreli
Mehmet Eriş kardeşimizin anısına…
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Ascomycota
Sınıf: Pezizomycetes
Takım: Pezizales
Aile: Morchellaceae
Cins: Morchella
Tür: Morchella castaneae
Morchella castaneae, Morchellaceae familyasından bir mantar türüdür. Philippe Clowez tarafından 2012 yılında yapılan bir çalışmada, bilim için yeni bir Morel (Kuzugöbeği) türü olarak ilk kez tanımlanmıştır. Richard ve meslektaşları tarafından daha sonra yapılan bir filogenetik ve nomenklatüral çalışma, Morchella castaneae’nin ayrı bir tür olduğunu doğrulamış ve taksonların Morchella brunneorosea ve Morchella brunneorosea var. sordida’nın eşanlamlı olduğunu göstermiştir..
Kestane moreli (Morchella castaneae), sınırlı dağılımı, belirgin morfolojik özellikleri ve özgün ekolojisiyle Avrupa’nın nadir morel türlerinden biridir. Estetik görünümü ve gastronomik değeri nedeniyle hem mikologlar hem de gurmeler tarafından ilgiyle araştırılmaktadır.
Makroskobik (Morfolojik) Özellikleri: Kestane moreli, 8 cm’yi geçmeyen, küçük ve zarif yapılı bir morel türüdür. Şapkası ovalden silindiriğe kadar değişir ve sapı genellikle benzer uzunluktadır. Az sayıda, ancak çok geniş ve derin çokgen çukurlarıyla ayırt edilir.
Şapka uç kısmı yuvarlak yapıdadır. Genç evrede kül grisi, gri-kahverengi veya koyu kahverengi tonlarında olup, olgunlaştıkça okra griye ve en sonunda derimsi bej renge döner.
Çukurlar (gözler) 4–5 kenarlı çokgen biçimindedir, derin ve geniştir. M. esculenta’ya göre yoğunluğu belirgin biçimde daha düşüktür (yaklaşık 15–35 çukur/yan). Çukurların tabanı düz, bazen kabarcıklı, kurudukça bej renge dönerek sulu boya etkisi verir.
İkincil çukurlar nadirdir veya hiç yoktur. Sırtlar uzun, beyaz, ipeksi ve yaşlandıkça pas rengine döner. Şapka ile sap arasındaki birleşim (sinüs) zayıf gelişmiştir, beyaz renklidir.
Gövde-Sap: Kestane Kuzugöbeği sapı 4–5 cm uzunluğunda ve 1.5–2 cm çapında olup, tabanda 3 cm’ye kadar genişleyebilir. Sap, silindirik olup , oluklu-boşluklu (lacunose) bir yapıdadır. Üst kısmı daralır, yüzeyi beyaz ince toz tabakası (pruina) ile kaplıdır. Dokunmayla hafif pas rengi lekeler oluşabilir
Koku: Taze örneklerde sap tabanında topraksı ve meyvemsi bir koku hissedilir. Mantar kurudukça taze pişmiş ekmek benzeri çok güzel bir aroma yayar. Tadı hafif cevizimsidir.
Spor Baskısı: Spor izi krem sarısıdır. Sporlar eliptik biçimde olup uçları yuvarlaklaşma eğilimindedir. Sporları (19–20–) 21–24 (–25) × 13–16 (–16.5) µm; ortalama 22.50 × 14.75 µm (14.25–15.25 µm) boyutlarındadır. Olgun askuslar içinde olgunlaşmamış sporlar görülebilir. Az sayıda köpüksü oluşum (spumosite) ve büyük ışık kırıcı damlacıklar bulunur.
Askuslar (Asci) ise 320–410 µm uzunluğunda; alt kısımda 10–12 µm, orta kısımda 15–18 µm, üst kısımda 15–19 µm genişliğindedir. Yaklaşık 100 µm uzunluğunda daralan bir tabana sahiptir; uç kısmı 5–7 µm’dir. Bazen hafif ampul biçimli (9–16 µm), nadiren ayak benzeri formda olabilir. Bazı askuslar, diğer iki askusu birleştiren taban yapıları oluşturabilir.
Habitat: Chestnut Morel – Morchella castaneae son derece lokalize bir dağılıma sahiptir.
Bilinen kayıtlar İspanya’nın güneyi ve kuzeybatısında (özellikle Endülüs ile Kastilya ve León bölgeleri) sınırlıdır. Ayrıca 2018 yılında Korsika’da gerçekleştirilen ortak bir morel araştırmasında da kaydedilmiştir.
Türün ekolojik tercihleri henüz tam olarak açıklığa kavuşmamıştır; ancak gözlemler türün genellikle orta rakımlı dağlık bölgelerde, granit kökenli topraklarda ve Fraxinus angustifolia (Çiçekli dişbudak ağacı ) ile Castanea sativa (Kestane ağacı) ağaçlarının altında bulunduğunu ve geliştiğini göstermektedir.
Mevsim: İlkbahar (Nisan – Mayıs).
Yenilebilirlik ve Toksisite: Morchella castaneae – Kestane kuzugöbeği, diğer kuzugöbeği türleri gibi yenilebilir ve yüksek gastronomik değere sahip bir mantardır. Ancak çiğ tüketilmemelidir, zira çiğ halde toksik bileşikler içerir.
Pişirildiğinde aromatik, topraksı ve hafif fındıksı bir lezzet sunar. Genellikle tereyağında sotelenir, kremalı soslarda veya et yemekleriyle birlikte kullanılır. Kurutularak saklanabilir; kuruduktan sonra aroması daha da yoğunlaşır.
Ek bilgiler: Benzer türler olarak şu 3 tür gösterilebilir:
• Morchella esculenta: Daha sık çukurlu, bal peteği görünümünde, genellikle daha büyük.
• Morchella vulgaris: Daha koyu renkli ve dar çukurlu.
• Morchella deliciosa: Benzer boyutta ancak düzensiz yapılı.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
