Pholiota terrestris- Yer Pulbaş Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Strophariaceae
Cins: Pholiota
Tür: Pholiota terrestris
Pholiota terrestris, “Ground Pholiota ve Terrestrial Pholiota” İngilizce adları ile bilinir. Bilinen tek Türkçe ismi ise “Yer Pulbaş” Mantarıdır (Türkiye Mantarları- Prof Dr Ertuğrul Sesli).
Pholiota cinsine ait, genellikle odun yerine toprakta veya çürümüş, çürümekte olan bitki artıkları üzerinde büyüyen bir mantardır. Bu tür, özellikle kahverengi şapkalı, pullu yüzeyli Pholiota ve Gymnopilus türleriyle kolayca karıştırılabilir
Şapka: Şapka dışbükey, çan biçiminde veya oval olabilir. 2-8 cm boyutlarındadır. Şapka yüzeyi açık gri, sarımsı, koyu veya kırmızımsı kahverengi, kuru veya yapışkan, küçük kahverengimsi pullu veya kıllıdır.
Lameller: Yer Pulbaş mantarı lamelleri sapa genişlikleri ölçüsünde bağlıdır, oldukça sık olup, soluk sarımsı veya tarçın rengidir. ilk başta solgun, daha sonra kirli sarımsı ve sonunda tarçınlı kahverengi hale gelen lamelleri başlangıçta beyazımsı, kıllı kısmi bir örtü ile kaplıdır.
Gövde-Sap: 3-8 cm uzunluğundadır.1 cm kalınlığa kadar olabilir. Sap apeks yakınında ince tüylü ve beyazımsı veya sarımsıdır ve apeksin altına, kapağın hemen altındaki bir halka bölgesinde biten küçük kahverengimsi pullarla kapaklanmıştır. Sap beyazımsı veya soluk ten rengidir, tabana doğru biraz koyulaşır.
Mantarın dokusu (eti) beyazımsı, soluk sarımsı veya kahverengimsidir.
Koku: Ayırt edici bir kokusu yoktur.
Spor Baskısı: Kahverengi bir spor izi bulunur. Sporlar 4.5-6.5 x 3.5-4.5 µm boyutlarında pürüzsüz; eliptik; küçük bir apikal gözenekli ve biraz dekstrinoiddir. Sistityumlar ise çeşitli şekillerde olup 25-60 x 5-10 µm boyutlarındadır.
Habitat: Saprotrof yani çürükcül bir mantardır. Yol ve patika kenarlarında, çimenliklerde öbekler halinde yayılış gösterirler. En önemli özelliği ise ağaç üzerinde, kütüklerde değilde toprakta veya çürüyen bitki artıkları üzerinde büyümeleridir..
Mevsim: Sonbahar – Kış (Sonbahar sonlarından kış ortalarına kadar).
Türkiye kaydı olan bir mantardır ve Doğu Karadeniz Bölgemizde bulunmuştur (Kaynak: Türkiye Mantarları – Prof Dr E. Sesli).
Yenilebilirlik ve Toksisite: Her ne kadar bazı kaynaklarda yenilebilir bir mantar olduğu belirtilmişse de, kalitesi düşük ve lezzetsiz bir mantar olduğunu söyleyebiliriz.
Ek bilgiler: Pholiota terrestris – Yer Pulbaş Mantarına benzer birçok tür bulunmaktadır. Bunlardan bazıları;
Pholiota squarrosa (Dikenli Pulbaş Mantarı) en çok çok karıştırılan türdür. P. squarrosa genellikle ağaç diplerinde, odun üzerinde yetişir; çok daha büyük ve yoğun pulludur. Soğan veya sarımsak benzeri keskin bir kokusu olabilir. Şapka genellikle altın-sarımsı kahverengidir.
Pholiota aurivella (Sarı Pulbaş Mantarı) ile benzerler; P aurivella şapka yüzeyi yapışkanımsı olup, altın sarısı pullarla kaplıdır. Ayrıca, toprakta değil kütükler üzerinde yetişir, şapkası daha parlak ve yapışkanımsıdır.
Pholiota adiposa (Kivrık Pulbaş Mantarı) ile renk ve yüzey dokusu benzer. Genellikle yaş ağaç gövdelerinde veya kütüklerde büyür; şapka yüzeyi çok yapışkanımsıdır.
Pholiota gummosa (Yapışkan Pulbaş Mantarı) ile benzer renk tonlarına (sarı-kahverengi) sahiptirler. P.gummosa daha küçük, daha ince yapılıdır ve genelde nemli odun üzerinde bulunur.
Gymnopilus sapineus (Pullu Örtük Mantarı) ile benzerler; G. sapineus kahverengi-sarı tonlarda renklerde olup, pullu bir yüzeye sahiptir. Gymnopilus türlerinin spor izi pas rengindedir, tadı ise acıdır. Ayrıca genellikle odunsu substratlarda yetişir.
Hypholoma capnoides (Al Sarıpapak Mantarı) / Hypholoma fasciculare (Ağulu Sarıpapak Mantarı) ile benzeryönleri vardır; Bunlar koloni hâlinde büyüyen sarı-kahverengi mantarlardır. Hypholoma türlerinde şapka pullu değildir, spor izi gri-mor (H.capnoides) veya mor-siyah (H. fasciculare) renklidir. H. fasciculare zehirlidir, dolayısıyla dikkat edilmelidir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel görsellerini kullanmamıza izin verip, makalemize renk katan Burakhan Kösem kardeşimize çok teşekkür ederiz.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
