Russula amoenolens – Cemre Kirmit Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Russulales
Aile: Russulaceae
Cins: Russula
Tür: Russula amoenolens
Russula amoenolens, Russulaceae familyasına ait, yenilmeyen ve karakteristik kokusuyla bilinen bir mantar türüdür. Kokusu ilk başlarda bademi veya acı bademi (benzaldehit) andırsa da, olgunlaştıkça eski Kamamber peynirini (Camembert Cheese) andıran belirgin, hoş olmayan bir kokusu olur. Bu neeenle Camembert Brittlegill İngilizce ismi ile de yaygın olarak bilinir. Türkiye Mantarları Listesi referans kitabımızdaki Türkçe ismi ise Cemre Kirmit Mantarıdır..
Şapka: Yaklaşık 4-10 çapındaki şapkası, gençken dışbükey (konveks) iken zamanla düzleşir ve ortasında hafif bir çöküntü oluşur. Şapka rengi grimsi kahverengi, sarımsı kahverengi ya da soluk gridir. Şapka merkezi genellikle daha koyu tonlardadır. Islakken yapışkan (viscid) bir yüzeyi vardır. Şapkanın kenarları belirgin şekilde taraklı-çizgilidir ve yaşlandıkça buralarda küçük pütürler oluşur. Şapka derisi kenarlardan merkeze doğru yarıya kadar kolayca soyulabilir.
Lameller: Sapa bitişik (adnexed) veya serbesttir. Sık veya yarı seyrektir. Krem-beyaz renkte başlayıp yaşlandıkça soluk turuncumsu veya sarımsı kahverengiye döner. Zedelendiğinde veya yaşlandıkça lamellerin kenarları kahverengileşme eğilimindedir. Gevrek ve kırılgandır.
Gövde-Sap: Ortalama 3-7 cm boyunda ve 1-3 cm kalınlığında olan sap, silindirik yapıdadır. Gençken beyaz ve dolgun olup, yaşlandıkça içi boşalır ve tabanından başlayarak sarımsı-kahverengi lekeler alır.
Etli kısım yani dokusu beyazdır ve kesildiğinde rengi değişmez. Russula cinsine özgü olarak tebeşir gibi kolayca kırılan, çıtır bir dokuya sahiptir.
Koku: Ayırt edici bir kokusu vardır. Genç örneklerde Basem kokusu olgunlarda ise Kamember (Camembert) peyniri kokusu hakimdir. Tadı ise oldukça acı ve yakıcıdır (asidik). Dile değdirildiğinde yavaşça yakan yağlı ve nahoş bir his bırakır.
Spor Baskısı: Krem rengi veya soluk krem spor izi bırakır. Sporlar, 6-9 x 4.5-7 µ boyutlarında olup geniş eliptik veya bazen küresele yakın, subglobozdur. 1 µ yüksekliğe kadar nispeten izole dikenlere sahiptir. Dikenleri birbirine bağlayan ağsı çizgiler (bağlantı hatları) oldukça az veya dağınıktır.
Russula cinsinin genelinde olduğu gibi spor ornamentation’ı amiloiddir yani Melzer ayıracı ile koyu mavi/siyah reaksiyon gösterir.
Habitat: Mikorizal bir mantardır. Genellikle yaprak döken Meşe gibi sert ağaçlar altında tek başına veya küçük gruplar halinde dağınık olarak büyürler. Ancak, iğne yapraklı (kozalaklı) ağaçlar altında da rastlandığı bilinmektedir.
Türkiye’de resmi kaydı yapılmış örneklere, Doğu Karadeniz Bölgemizde rastlanmıştır.
Mevsim: Yaz sonu ve Sonbahar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Russula cinsinde acı ve yakıcı tada sahip olan türleri genellikle hafif düzeyde toksik bileşikler içerir. Tüketilmeleri durumunda bulantı, kusma, kramp ve ishal gibi ciddi sindirim sistemi rahatsızlıklarına (gastroenterit) sebep olurlar. Bu acı tada sahip olan R. amoenolens türü de onlardan biridir.
Russula türlerinin yenilebilirliği için uygulanan temel kural, acı, asidik, yakıcı ve biberimsi tat veren türlerin kesinlikle tüketilmemesi gerektiğidir.
Ek bilgiler: Russula amoenolens, kötü kokulu ve kahverengi tonlardaki Russula’ türlerinin yer aldığı “Foetentinae” (Kötü kokulu Russula’lar) subsection grubuna dahildir. Bu gruptaki mantarları sadece dış görünüşle ayırt etmek uzmanlar için bile çok zordur.
Cemre Kirmit – Russula amoenolens mantarına en çok benzeyen türlerden bazıları şunlardır;
1-Russula pectinatoides: Genellikle daha açık renkli, saman sarısı tonlarındadır. Eti daha narindir. En önemli farkı tadının acı/yakıcı olmaması (yumuşak veya hafif yağlı olması) ve sporlarındaki çıkıntıların daha alçak olmasıdır.
2-Russula sororia (Sultan Kirmiti Mantarı); Şapkası genellikle daha koyu (koyu gri-kahverengi veya neredeyse siyahımsı) ve daha büyüktür. Tadı çok daha agresif şekilde yakıcıdır. Mikroskopta sporları daha iri ve üzerindeki dikenler daha belirgindir.
3-Russula foetens (Leş Kirmiti Mantarı): Çok daha büyük ve etlidir. Kokusu amonyaklı, çürük alkol veya bozulmuş yağ gibi çok daha ağırdır. Şapkası sarı-kahverengi tonlarındadır ve KOH (Potasyum hidroksit) damlatıldığında şapka derisi sararır.
4-Russula cerolens: Genetik olarak çok yakındırlar, ancak ağırlıklı olarak Kuzey Amerika’nın iğne yapraklı (özellikle Sitka ladini) ormanlarında yetişir. Mikroskop altında sporları arasında daha fazla bağlantı çizgisi (retikülasyon) görülür.
Türü arazide veya laboratuvarda ayırt etmek için sap üzerine FeSO4 yani Demir Sülfat damlatıldığında Russula amoenolens soluk pembe-gri bir renk verir. Guaiac çözeltisinde ise sap tabanında mavi renk reaksiyonu gösterir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
