Russula sororia – Sultan Kirmiti Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Russulaceae
Cins: Russula
Tür: Russula sororia
Russula sororia, Sepia Brittlegill mushroom (Sepya gevrek mantarı) İngilizce ismi ile bilinen tür, mantar dünyasının en kalabalık ve zorlu ailelerinden biri olan Russulaceae (Kirmitgiller) familyasına ait, orta büyüklükte bir makromantardır. Kendine has kokusu, rengi ve morfolojik detaylarıyla mikologlar yani mantar bilimciler için oldukça ilgi çekici bir türdür. Sepia tabiri, mantarın kırmızımsı kahverengi morfolojisine bir göndermedir.
Modern mikolojinin kurucularından kabul edilen İsveçli ünlü botanikçi Elias Magnus Fries, bu mantarı ilk kez 1838 yılında Russula consobrina türünün bir alt grubu (Russula consobrina var. sororia) olarak tanımlayıp kayda geçirmiştir. Mantarın bugün geçerli olan tam bilimsel ismi (Russula sororia), yine İsveçli bir mikolog olan Lars Gunnar Torgny Romell tarafından 1891 yılında bağımsız bir tür olarak sınıflandırılmasıyla netleşmiştir.
Şapka: 2 – 7 cm (bazen 10 cm’ye kadar) çapındadır. Gençken dışbükey (konveks) olan şapka, olgunlaştıkça düzleşir ve ortasında hafif bir çöküntü oluşur. Rengi sepya kahverengisi, grimsi-kahverengi veya koyu füme tonlarındadır. Nemli havalarda yüzeyi yapışkanımsı ve parlak bir tabakayla kaplanır; kuruduğunda ise matlaşır. Şapkanın en belirgin özelliklerinden biri, kenarlarının çizgili ve küçük pütürlü bir yapıya sahip olmasıdır. Şapka derisi kenarlardan merkeze doğru kolayca soyulabilir.
Dokusu (Eti) Beyazdır, kesildiğinde veya ezildiğinde renk değiştirmez. Ancak sap ve lamel yüzeyindeki gibi zamanla kendiliğinden esmerleşme eğilimi gösterebilir.
Lameller: Sapa bağlantısı sıkıca veya genişce yapışık (Adnexed to adnat) bazen nerdeyse serbesttir. Oldukça sık ve düzenlidir. Gençken beyaz veya kirli beyaz renkte olan lameller, mantar yaşlandıkça ya da zedelendikçe kahverengimsi veya kızıl-kahverengi lekeler belirir. Parmakla dokunulduğunda gevrek yapısı nedeniyle badem taneleri gibi kolayca kırılıp dökülür.
Gövde-Sap: 3–6 cm uzunluğunda ve 1–2 cm kalınlığında olan sap, genellikle silindirik, beyaz renkli ve pürüzsüzdür. Ancak, yaşlandıkça alt kısımlarından başlayarak şapkaya benzer şekilde kahverengimsi lekeler görülebilir. Russula cinsinin genel karakteristiği olarak sap, lifli lifli ayrılmak yerine bir tebeşir gibi çıt diye ikiye bölünür. İç kısmı yaşlandıkça süngerimsi veya oyuklu bir hal alabilir.
Koku: Kokusu oldukça karakteristiktir. Çok keskin, ağır, yağlı ve mumsu kokusu vardır. Bu bazen spermatik bir koku olarak tanımlanır. Akrabası olan bazı Russula türlerinde olduğu gibi acı badem kokusu yoktur. Tadı acı ve biberlidir. Ancak bu yakıcılık dile dokundurulduğu an hissedilmez, acılığın dilde tam olarak gelişip hissedilmesi 30 ila 60 saniye kadar sürebilir. Buna gecikmeli acılık ta denir.
Spor Baskısı: Beyaz veya açık krem rengi spor izi bırakır. Sporlar 7–9 x 5–7 µm boyutlarında, geniş eliptik veya yarı küreseldir.
Habitat: Russula sororia ektomikorizal bir mantardır. Yani ağaç kökleriyle simbiyotik (ortak yaşam) bir bağ kurar; ağaçtan organik karbon alırken ona mineral ve su sağlar. Başta meşe (Quercus) olmak üzere, kayın, ıhlamur gibi geniş yapraklı ağaçların altında, nadiren de olsa bazı çam türlerinin (örneğin doğu beyaz çamı) çevresinde yetişir. Nemli toprakları sever, tek tek ya da küçük gruplar halinde görülürler.
TML- 2020 Aralık ayı kayıtlarına göre, Türkiye’de Asıl Ege Bölümünde resmi kaydı vardır.
Mevsim: Yaz başından Sonbahar ortalarına kadar.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Russula sororia içerdiği ağır ve hoş olmayan kokusu ve tadına bakıldığında dilde uzun süre kalan, çok sert, yakıcı ve acı tadı nedeniyle yenilmeyen bir mantar olarak sınıflandırılır. Ölümcül derecede zehirli olmasa da, çiğ veya az pişmiş tüketilmesi durumunda ciddi mide-bağırsak rahatsızlıklarına (gastrit, kusma, ishal) yol açabilir.
Ek bilgiler: Benzer türler vardır; Kahverengi ve kahverenginin tonlarında şapkası olan Russula türleri ile birbirine çok benzerler ve sıkça karıştırılırlar. Bunlardan bazıları;
Russula amoenolens: Russula sororia ile en yakın benzer türdür. Ancak R. amoenolens daha tıknaz bir morfolojiye sahiptir ve belirgin bir “acı badem” kokusu hakimdir.
Russula pectinatoides: Şapka rengi sepya kahvesinden ziyade daha açık, saman sarısı/açık kahve tonlarındadır. En büyük farkı ise tadının hafif/bland (acı olmaması) ve kokusunun daha meyvemsi olmasıdır.
Russula foetens (Leş Kirmiti Mantarı): Çok daha büyük boyutlara ulaşır, şapkası aşırı derecede yapışkanımsı ve jelatimsidir. Kokusu da çok daha keskin, itici ve çürük balık gibidir.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Makelemiz için, güzel fotoğraflarını yollayan Bülent Yılmaz kardeşimize ve Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
