Connect with us

Albatrellaceae

Gönmantarı (Scutiger pes-caprae)

Published

on

Scutiger pes-caprae – Gönmantarı


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm: Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Russulales

Aile: Albatrellaceae

Cins: Scutiger

Tür: Scutiger pes-caprae

Scutiger pes-caprae, Albatrellaceae familyasında yer alan yenilebilir bir mantar türüdür. Tür, “The Poliporo Foot of Goat” ve “The Moor tongue” isimleri ile bilinir. Türkiye Mantarları Listesi adlı referans kitabımızda “Gönmantarı” Türkçe ismi ile geçmektedir. İlk kez 1818’de Christian Hendrik Persoon tarafından Polyporus’un bir türü olarak resmen tanımlandı. Kanadalı mikolog Serge Audet tarafından 2010 yılında yayınlanan moleküler araştırma, Scutiger cinsinin değiştirilmiş bir versiyonuna daha uygun olduğunu ortaya koyana kadar, son yıllarda yaygın olarak Albatrellus’un bir türü Albatrellus pes-caprae olarak bilinmekteydi. Bazı kaynaklarda hala bu isim kullanılmaktadır.

Sinonimleri: Mantarın ilk keşif tarihi olan 1793 yılından günümüze aldığı eşanlamlı isimler tarih sırasına göre, Fungus sapatella (1793), Fungus tuber Paulet (1793), Polyporus pes-caprae (1818), Boletus pes-caprae (1826), Cerioporus inflexus (1888), Polyporus retipes (1897), Scutiger retipes (1903), Fomes oregonensis (1910), Polyporus oregonensis (1912), Scutiger oregonensis (1912), Caloporus pes-caprae(1931), Albatrellus pes-caprae (1966), Polypilus pes-caprae (1992) ve Albatrellopsis pes-caprae (1994) olarak sayılabilir. Bazı saha rehberleri yani alan kılavuzları bazen türü, tire olmadan “pescaprae” olarak yazarlar.

Şapka: 4-15 cm çapında x 1.5-2 cm kalınlığında olan şapkası, düzensiz şekilli, böbrek benzeri, yarı dairesel ve kahverengimsi-koyu renklerdedir. Tür, kütiküllü, yoğun pullarla kaplı şapkasıyla tanınır. Özellikle şapka merkezinde, yani orta kısımlarda çatlak ve pulludur.

Scutiger pes-caprae

Gözenekler ve Tüpler: Tüpcükler (tübüller) başlangıçta beyaz, sonra sarı-krem rengindedir, yaklaşık 5 mm uzunluğundadır ve gövde üzerinde dekürenlidir. Gözenekler beyazdır, yaşlandıkça sarıya dönme eğilimi gösterir, köşeli ve çokgendir, 1-2 mm genişliğindedir, sıklıkla yırtılmış bir dış çizgiye sahiptir ve dokunulduğunda sarı renkte lekelenir. S. pes-caprae, küçük, yuvarlak gözenekler yerine, elmas şekilli veya altıgen olmaya yaklaşan büyük, köşeli gözeneklere sahiptir.

Scutiger pes-caprae

Gövde-Sap: Sap yani gövdesi, ortalama 3-8 cm x 1.5-4 cm boyutlarında, kuru olup, pürüzsüz, silindirik veya klaviform, sağlam, genellikle eksantrik olup, sarımsı beyaz ve kırmızımsı sarı renktedir.

Eti (dokusu) beyazdan sarıya kadar değişir ve kompakttır. Tazeyken oldukça yumuşak olup, berelendiğinde veya dilimlendiğinde renk değiştirmez.

Scutiger pes-caprae

Koku: Bilinen bir kokusu yoktur, ancak biraz ceviz tadında olduğu söylenir. Koku ve tat için “ayırt edici değildir” demek daha doğru olur.

Spor Baskısı: Sporlar ortalama 7.5-9 x 5-7 μm boyutlarında, elipsoidal, beyaz, pürüzsüz, hiyalin ve tek ağızlıdır. Basidia ortalama 20-40 x 7.5-12 μm boyutlarında olup, klaviform, tetrasporiktir, bazal toka eklemleri vardır ve kistler yoktur. Spor izinin beyaz olduğu bildirilmiştir.

Habitat: Gönmantarı – S. pes-caprae saprotrofik yani çürükçül bir mantardır. Bazı kaynaklarda kozalaklı ağaçlarla mikorizal olduğu da yazar. Tür, özellikle sulak alanlardaki yaprak döken ormanlarda bulunur. Ancak, çok farklı habitatlarda da bulunabilirler. Hem yaprak döken hem de iğne yapraklı ağaçlarla bulunabilirler. Türkiye’de de kaydı olan bu mantara, Doğu Karadeniz Bölümünde rastlanmıştır.

Mevsim: Yaz sonu ve Sonbahar.

Yenilebilirlik ve Toksisite: S. pes-caprae yani Gönmantarının yenilebilir ve de lezzetli bir tür olduğu bildirilmiştir. S. pes-caprae, yağda muhafaza edilmeye çok uygun bir mantardır. İtalya’da (Piedmont bölgesinde) salatalarda çiğ olarak kullanılan ve çiğ olarak, tadı en iyi mantarlardan biri olarak kabul edilir. Özellikle pişirme sırasında artan hassas bir mantar-fındık kokusuna sahiptir.

Ek bilgiler: Benzer türler arasında Albatrellus ovinus bulunur. Ayrıca, Albatrellus ellisii ile de benzerdir (o da pullu şapkalı, geniş gözenekli, kozalaklı mantarlar ile büyüyen bir türdür), ancak daha sarıdır, yeşilimsi lekeler geliştirir ve amiloid hifleri vardır.

Albatrellus pes-caprae’yi yetiştirmeye yönelik bilinen bir ekim veya girişim yoktur.

Bu makalenin yazılmasında büyük katkısı olan, İtalyan bilim insanı ve mikolog Luca Astory üstada çok teşekkür ederiz.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Asterophora7 saat ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri6 gün ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae1 hafta ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae2 hafta ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum3 hafta ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis3 hafta ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae1 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri1 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae1 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae1 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces1 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus1 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus2 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus2 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae2 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus2 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri2 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia2 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae2 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae2 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae2 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus2 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula2 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri2 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe2 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri2 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri3 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae3 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina3 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe3 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista3 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe3 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri3 ay ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae3 ay ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma3 ay ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia3 ay ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri4 ay ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista4 ay ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri4 ay ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina4 ay ago

Benli Galerina (Galerina graminea)