Amanita mairei – Çizgilişapka Mantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Amanitaceae
Cins: Amanita
Tür: Amanita mairei
Amanita mairei, yaygın bilinen adıyla Gümüşi Amanita (Silver Amanita) veya Maire Yüzüksüz Amanitası (Maire’s ringless amanita) Amanitaceae familyasına ait, özellikle Akdeniz havzasında ve Avrupa’nın güney bölgelerinde (Türkiye dahil) rastlanan bir makromantar türüdür.
Amanita mairei, ilk kez 1949 yılında Fransız hekim ve mikolog Henri Foley tarafından Cezayir’de tanımlanmış ve adı ünlü botanikçi René Maire’e ithafen verilmiştir.
Sinonimleri arasında Amanita crassipes, Amanita griseocastanea, Amanita luteovergens ve Amanita mairei var. amplivolvata bulunur.
Şapka: Amanita cinsinin Vaginatae (grisette’ler yani yüzüksüz amanitalar) bölümünde yer alır. Bu grubun en büyük ortak özelliği, mantarın sapında bir yüzüğün (annulus) bulunmamasıdır. Amanita mairei şapkası ortalama 6-10 cm çapındadır. Gençken çan veya yumurta şeklindeyken, olgunlaştıkça düzleşme eğiliminde olur. Şapka rengi metalik gümüşi-gri, kül grisi veya bazen kahverengimsi gridir. En belirgin özelliği, şapka kenarlarının Amanita vaginata – Meşe mantarında olduğu gibi çok belirgin çizgili yani yivli olmasıdır. Şapkanın üzerinde, mantar topraktan çıkarken yırtılan evrensel örtünün (velum universale) beyaz, yama benzeri büyük bir kalıntısı bulunabilir.
Lameller: Saptan bağımsız (Free gills) yani serbesttir. Oldukça sık lamelleri, tamamen beyaz renklidirler.
Gövde-Sap: Amanita mairei sapı 5-12 cm uzunluğunda, yukarıya doğru hafifçe incelen, silindirik bir yapıya sahiptir. Beyazımsı veya soluk gri renktedir. Üzerinde zikzak benzeri ince lifli desenler (pullar) görülebilir. Sapta asla yüzük bulunmaz. Saptaki parçacıklar yanıltıcı olmamalıdır.
Sapın toprakla birleştiği yerde, mantarı gençken koruyan örtüden kalan, lale şeklinde yukarıya doğru açılan, kalın ve belirgin beyaz volva olarak tabir ettiğimiz bir torbası (kılıf) bulunur. Üzerinde hafif pullu veya dikey çizgili bir doku (zebralı görünüm) olabilir.
Koku: Ayırt edici değilidir.
Spor Baskısı: Spor izi beyazdır. Basidiosporlar Sporları eliptik (oval), genişçe eliptik veya bazen gözyaşı damlası şeklindedir. (En yakın benzeri olan Amanita vaginata’nın sporları ise tamamen küreseldir – globose). Genellikle 10 – 15 x 8 – 12 µm (mikrometre) boyutlarındadır. Sporları inamiloiddir (non-amyloid). Yani Melzer reaksiyonu (iyot çözeltisi) uygulandığında mavi-siyah bir renk değişimi göstermez, şeffaf veya hafif sarımsı kalır. Basidiyumlar yani Spor Taşıyan Keseler genellikle 4 sporludur. Boyutları yaklaşık olarak 45 – 65 x 12 – 16 µm civarındadır.
Habitat: Amanita mairei bir ektomikorizal mantardır, yani ağaç kökleriyle karşılıklı faydaya dayalı bir ortaklık kurarak yaşar. Özellikle meşe (Quercus), kayın (Fagus), kestane (Castanea) gibi geniş yapraklı ormanları tercih eder. Bazen çam ormanlarında ve Akdeniz maki örtüsünün açık alanlarında, kumlu topraklarda da görülebilir.
Akdeniz ikliminin hakim olduğu Güney Avrupa ülkelerinde (İtalya, İspanya, Fransa, Yunanistan) ve Kuzey Afrika’da yaygındır. Türkiye’de Doğu Karadeniz Bölümünde ve Ege Bölgesinde kaydı olan (TML – 2020 Aralık ayı kayıtlarına göre) bir Amanita türüdür.
Mevsim: Genellikle sonbahar aylarında, yoğun yağışların ardından ortaya çıkar; ancak uygun nemli şartlarda ilkbahar sonlarında da görülebilir.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Amanita mairei, çiğ veya az pişmiş haldeyken zehirlidir. Bünyesinde alyuvarları parçalayan hemolizin gibi ısıya dayanıksız (termolabil) toksinler barındırır. Bu toksinler 70-80 °C’nin üzerindeki yüksek sıcaklıklarda uzun süre pişirildiğinde yok olur. Bu nedenle sadece çok iyi pişirildikten sonra yenilebilir. Her ne kadar iyi pişirildiğinde yenilebilir bir mantar olsa da genç evrede tür teşhisinde yanılma payı yüksek olduğundan, ve özellikle acemi mantar avcılarınca Amanita cinsinin ölümcül zehirli türleriyle karıştırılması ihtimali olduğundan tüketilmemesi önerilir.
Ek bilgiler: Mantar avcılarının özellikle de mantara yeni başlayan ve mantar bilgisi çok az olan acemi toplayıcıların çok dikkatli olması gereken cins Amanita cinsidir. İçinde ölümcül zehirli mantar türlerini barındırıyor olması konunun önemini anlamada yardımcı olacaktır. Amanita mairei- Çizgilişapka mantarı ile karıştırılması muhtemel türler yine aynı cinsin üyeleridir;
Amanita vaginata (Meşe Mantarı): Amanita mairei ile en çok karıştırılan türdür. A. mairei, A.vaginata dan daha sağlam/tıknaz yapısı ve tabandaki lale şeklindeki geniş volvası ile ayrılır. Mikroskobik olarak ise Amanita mairei’nin sporları eliptik (oval) iken, Amanita vaginata’nın sporları tamamen küreseldir.
Mantar henüz tam açılmamışken (yumurta evresindeyken) veya ayırt edici özellikleri (volva, yüzük durumu) toprak altında kaldığında, ölümcül derecede zehirli olan ve karaciğer iflasına yol açan Amanita phalloides (Evcikıran / Köygöçüren) ile karıştırılma riski vardır. Şayet bir Amanita türünü mikroskop altında inceleyecek ya da makroskobik özelliklerinden %100 emin olacak kadar mikoloji (mantar bilimi) uzmanlığınız yoksa, kesinlikle Amanita türlerinden birini tüketmeyiniz.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
