Amanita muscaria zehir mi, yoksa şifa mı?
Amanita muscaria zehir mi, yoksa şifa mı? Bu soru yıllardır tartışılan, günümüzde de güncelliğini koruyan, daha uzun yıllar koruyacak, sorulacak ve konuşulacak bir konudur. Eminim ki benim gibi sizler de (birçoğunuz) Facebook, İnstagram ve diğer sosyal medya platformlarında (internet siteleri dahil), konunun son günlerde çok ateşli tartışmalara neden olduğuna şahit olmaktasınız. Konuyu detaylı araştırıp, derleme bir makale ile sizleri aydınlatmayı görev edindik! Mantarlı Yaşam olarak, Türk insanına, Türkiye ve Dünya mantarlarını, mantarlarının büyülü dünyasını tanıtmaya devam ediyoruz, ömrümüz yettikce de devam edeceğiz;
Amanita muscaria yani Sinek Mantarı, Amanitaceae familyasına mensup bir Amanita türüdür. Bu mantar parlak kırmızı ve beyaz şapka üzeri renkleri ile mantar dünyasının en göz alıcı mantarlarından biridir. Mantar “Şirinler Mantarı, Kırmızı Sinek Mantarı, Gelin Mantarı, Sinek Mantarı” gibi Türkçe isimler ile de bilinmektedir. “Fly agaric” en yaygın olarak bilinen ingilizce ismidir. Yaz sonundan Kış başlarına kadar uzunca bir sezonu olan bu alımlı, görseli oldukça etkileyici mantar, en çok Sonbahar aylarında karşımıza çıkmaktadır.
Gelelim asıl konumuza; Görseli muhteşem güzel olan bu Sinek Mantarı – Amanita muscaria zehirli bir mantar mı, yoksa bazılarının zaman zaman gündeme getirdiği gibi şifa kaynağı mı? Sosyal medyada çok sık olarak karşılaştığımız bu soruya doğru cevap verebilmek için öncelikle zehir nedir, zehirli mantar denildiğinde ne anlamamız gerekir, bunu iyi öğrenmemiz gerekir diye düşündük ve derin bir araştırma yaptık; “Zehir” insan sağlığına (veya diğer canlı organizmalara) zarar veren, hastalıklara neden olabilen veya ölümle sonuçlanabilecek etkiler yapabilen kimyasal, biyolojik, radyoaktif ya da doğal maddelerdir. Zehir, vücudumuza solunum (nefes alma), sindirim (yutma), deri teması veya enjeksiyon yoluyla girebilir. Mide bulantısı, kusma, baş dönmesi, bilinç kaybı, ishal, nefes darlığı, kalp çarpıntısı, deri döküntüleri , yanma hissi ve halüsinasyon gibi sorunlara sebep olabilir. Zehirli Mantar ise, tüketildiğinde insan vücudunda küçük veya büyük sağlık sorunlarına (mide bulantısı, kusma, ateş, ishal ve benzerleri gibi), geçici veya kalıcı hastalıklara veya ölüme yol açan, yapısında toksik, yani zehirleyici etkilere sahip maddeler (amatoksin,.musimol, muskarin,ibotenik asit, arsenik, cıva vb) bulunduran mantara “zehirli mantar” denir!
Amanita muscaria – Fly Agaric- Sinek Mantarının çiğ veya pişirilerek (taze) tüketildiğinde kesinlikle zehirli bir mantar olduğu şüphe götürmez bir gerçektir. Mantarın doğal halinin “ibotenik asit” ve “musimol” gibi toksik maddeler içermesi bunun bir kanıtıdır. Amanita muscaria (Fly agaric) yani Sinek mantarı, zehirli bir mantar türüdür. Çok eski zamanlarda geleneksel olarak Sibirya şamanları gibi bazı toplumlarda ve kültürlerde kullanılsa da, bu mantarın içerdiği ibotenik asit ve muscimol gibi maddeler, yüksek oranlarda toksik etkiler taşır. Tüketilmesi halinde mide bulantısı, kusma, halüsinasyonlar, bilinç kaybı ve hatta ölümle sonuçlanabilecek ciddi zehirlenmelere yol açabilir.
Amanita muscaria – Sinek Mantarının içindeki muskimol (Muscimol) ve ibotenik asit (ibotenic acid) bileşenleri, yanlış dozlarda kullanıldığında çok ciddi mide bulantısı, baş dönmesi, halüsinasyonlar, hatta koma gibi riskli etkiler yaratabilir. Bu nedenle, günümüzde mantarın doğrudan kullanımından çok kimyasal analizlerle elde edilen bilgilerin daha güvenli psikedelik araştırmalar için kullanımı tercih edilmektedir. Her ne kadar, Amanita muscaria – Sinek mantarı tüketilmesinden kaynaklı ölüm raporu olmadığı düşünülsede (yada ölümcül zehirli mantarlardan olmadığı fikri yaygın olsa da) son yıllarda yapılan araştırmalar ölüm kaydının olduğu yönündedir (1).
Ekim 2022’de Pubmed de yayımlanan makaleye göre Amanita muscaria tüketimesi kaynaklı, biri ölümle neticelenmiş çok ciddi 2 zehirlenme vakası yaşanmıştır. İlk vaka, 4 – 5 adet kurutulmuş Sinek Mantarı – Amanita muscaria şapkası tüketen 44 yaşındaki bir adamın, mantarı tükettikten yaklaşık 10 saat sonra kalp ve solunum durması olarak bilinen Kardiyopulmoner Resüsitasyon (CPR) sonrası acil servise kaldırılmasıdır. Başarılı bir resüsitasyona (CPR) rağmen hasta iyileşme göstermemiş ve 9 gün sonra da ölmüştür. İkinci vaka ise, Türkiye’de (Doğu Anadolu’da) yaşanmıştır. Büyük bir Amanita muscaria -Sinek mantarı şapkası tüketen 75 yaşındaki bir adamın zehirlenme şüphesiyle acil servise başvurmuştur. Gördüğü halüsinasyonlar ve uyuşukluk belirtileri yüzünden hastaneye kaldırılan hasta, hava yolu koruması için entübe edildi. Hastanın durumu yavaş yavaş düzeme göstermiş ve sonra tamamen iyileşmiştir (3).
Tarihten günümüze Amanita muscaria yani Sinek Mantarının kullanım alanları şöyle sıralanabilir.
Çok eski zamanlardan beri Şamanik ayinlerde kullanılmıştır; Sibirya’daki bazı yerli halklar tarafından halüsinojenik özellikleri nedeniyle dini ayinlerde ritüel amaçlı kullanılmıştır. Sibirya’da Şamanlar transa geçmek ve ruhani deneyimler yaşamak için bu mantarı tüketmişlerdir.
Kırmızı-Beyaz alımlı renkleri ve muhteşem görseli ile birçok halk hikayesi ve mitolojide yer alır. Avrupa’da tarih boyunca cadılık, pagan ritüelleri gibi kültürel bağlamlarda kullanıldığına dair izler vardır.
Farmakolojik ve Psikoaktif Araştırmalarda kıllanılmaktadır; Mantarın doğal yapısında bulunan muscimol ve ibotenic asit gibi kimyasallar üzerine nörolojik ve farmakolojik araştırmalar yapılmıştır, ve de halem bu araştırmalar devam etmektedir. Kontrollü koşullarda deneysel psikoloji ve nörobilim çalışmaları için zaman zaman kullanılmaktadır.
Sanatsal kullanımı vardır: Görsel olarak dikkat çekici olduğu için Şirinler (The Smurfs) ve benzeri çizgi filmlerde, sanat eserleri ve Süper Mario gibi bazı video oyunlarında sıkça kullanılır. “Alice Harikalar Diyarında” gibi hikayelerdeki mantar motiflerinin bu mantardan esinlenerek geliştirildiği sanılmaktadır.
Sanayi de (Sinek ve. Böcek İlacı) Kullanımı: Geçmişten günümüze sinek öldürücü olarak kullanılmıştır. Mantarın yaygın olarak kullanılan “Sinek Mantarı” ismi de buradan gelir.
Uyarı: Amanita muscaria potansiyel olarak toksiktir. Bilinçsizce tüketilmesi ciddi zehirlenmelere, hatta ölüme yol açabilir. Tıbbi veya ruhsal kullanım denemeleri uzman kontrolü olmadan asla önerilmez.
Bu mantarın tüketimi son derece tehlikelidir ve hiçbir koşulda çay, yiyecek ya da başka bir şekilde hazırlanıp tüketilmemesi tavsiye edilir. Amanita muscaria veya benzeri zehirli mantarlarla ilgili herhangi bir deneme yapmadan önce, mutlaka bir uzman doktor veya toksikolog ile konuşulması çok önemlidir. Sağlığınızı tehlikeye atmamak adına, güvenli olmayan bu gibi mantarlardan uzak durmanızı öneririz.
Makalemizin Amanita muscaria zehir mi, yoksa şifa mı? sorusuna yanıt verdiğini umuyor, sağlıklı yarınlar diliyoruz.
Sonuç olarak diyebiliriz ki, son yıllarda yapılan araştırmalar göstermektedir ki Sinek Mantarı- Amanita muscaria tüketilmemesi gereken zehirli bir mantar türüdür. Bu mantar gıda, besin takviyesi, ilaç vb herhangi bir formda ve amaçla asla kullanılmamalıdır.
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Güzel fotoğrafları ile makalemizi renklendiren Dr Ömer Yağlıdere ağabeyime, T.C Recep Çavuşoğlu ve Adnan Mat kardeşlerime ve Hemşehrim Karabük’lü Dursun Yüksel ağabeyime çok teşekkür ederim. Ayrıca, Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
Kaynaklar;
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36210279 (1)
