Volvariella ranulicystis – Burdur Yumurtamantarı
Taksonomi – Sınıflandırma
Alem: Mantarlar – Fungi
Bölüm: Basidiomycota
Sınıf: Agaricomycetes
Takım: Agaricales
Aile: Pluteaceae
Cins: Volvariella
Tür: Volvariella ranulicystis
Volvariella ranulicystis, küçük ila orta boyutları, radyal fibrilli şapka yüzeyi, gri tonları (merkezde daha koyu) ve sap tabanında bulunan gri ve narin volvası ile karakterize Pluteceaceae familyasından bir mantardır.
Latince “ranula” (iribaş) ve Yunanca kökenli Latinleştirilmiş “cystis” (sistidya) kelimelerinden türetilmiştir; bu isim, genellikle iribaş şeklinde olan sistidyalarına atıfta bulunmaktadır.
2025 yılı Ocak ayında, dünyaya ilk olarak Türkiye’den tanıtılan bu Volvariella türü mantara, ilk bulunan ve toplanan lokasyonu baz alınarak, henüz resmi bir Türkçe ismi olmayan bu türe “Burdur Yumurtamantarı” ismini verdik. Volvariella ranulicystis mantarını sizlere “Burdur Yumurtamantarı” olarak anlatacağız. Bu mantarı ve daha birçok türü dünyaya ilk Türkiye’den tanıtan değerli hocamız Dr Oğuzhan Kaygusuz’a teşekkür ediyor, başarılarının daim olmasını diliyoruz.
Şapka: Burdur Yumurtamantarı şapkası, 10-35 mm çapında, gençken konveks ila konik-konveks, olgunlaştıkça applanate veya plano-konvekstir. Şapka merkezinde düşük ve geniş bir umbo olabilir. Şapka yüzeyi fibrilloz, radyal fibriller özellikle kenara doğru küçük tutamlar halinde gruplaşma eğilimindedir, higrofan değildir, yani nem oranına göre tenk değiştirmez. Şapka merkezi gri ila grimsi kahverengi olup bazen zeytinimsi tonlar içerebilir, renk kenarlara doğru beyaz veya soluk gridir; kenarları çizgisiz, pürüzsüzdür.
Lameller: Volvariella ranulicystis lamelleri, sık ila oldukça sık, serbest, ventrikoz (şişkin) ila geniş ventrikoz, gençken beyaz, yaşlandıkça somon pembe veya pembemsi kahverengidir. Lamel kenarları bütün veya düzensiz, beyaz veya konkolor (tek renk – aynı renk) olabilir.
Gövde-Sap: Sap, 50-80 mm boyunda ve 2-5 mm çapındadır. Silindirik, tabana doğru hafifçe genişleyen (7 mm’ye kadar) Burdur Yumurtamantarı sapı düz veya hafif eğri olup, yüzeyi beyaz, pürüzsüz veya küçük beyaz fibrillerle kaplıdır. Sap tabanında bulunan volvası membranöz (zarımsı, ince ve esnek), keseli, beyaz, gri, soluk kahverengi veya krem renginde ve 2-4 lobludur.
Mantarın dokusu (eti) beyazdır.
Koku: Pelargonium yani sardunya benzeri bir kokuya sahip olduğu bildirilmiştir.
Spor Baskısı: Bazidiyosporlar 5.5-7.4 × 3.5-4.8 µm boyutlarındadır (ortalama 6.4 × 4.0 µm). Sporlar geniş elipsoid ila oblong (uzunca, dikdörtgenimsi), kalın duvarlı, belirgin hilal uzantısısız ve bazıları orta kısımdan hafifçe büzüşmüş görünümlüdür. Bazidyumlar ise 15-30 × 7-10 µm boyutlarında, klavat, subklavat veya sub-silindirik ve dört sterigmalıdır. Lamella kenarı heterojendir.
Habitat: Türkiye dışında İspanya ve İtalya’dan da bildirilmiştir.Türkiye’deki örnekler, Liquidambar orientalis yani Anadolu Sığlası egemenliğindeki geniş yapraklı ormanların orman döküntüleri üzerinde toplanmıştır. Ancak, tür genellikle kümülatif Akdeniz ekosistemlerinde, Pinus halepensis, P. pinea, Quercus ilex, Quercus sp. ile Juniperus phoenicea, J. oxycedrus ve Pistacia lentiscus altında yetişir. Gruplar halinde veya tek tek bulunurlar.
Mevsim: Bu mantara ülkemizde Mart-Nisan aylarında, İspanya ve İtalya’da ise Ekim-Aralık aylarında rastlanmıştır.
Yenilebilirlik ve Toksisite: Bilinmiyor.
Ek bilgiler: Volvariella ranulicystis, Akdeniz kumul ekosistemlerinde büyüyen mantar türleri grubuna aittir. Bu ekosistemde yağışlar sonbaharda yoğunlaşmakta, yılın geri kalanında ise çok az yağış görülmektedir. Benzer pileus renklerine sahip diğer Volvariella türleri, V. dunensis, V. murinella, V. siquieri ve V. sylvipraticola olarak sıralanabilir.
Doç Dr Oğuzhan Kaygusuz kimdir? Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Atabey Meslek Yüksek Okulu, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Ana Bilim Dalı Öğretim Görevlisi Doç Dr. Oğuzhan KAYGUSUZ 1985 Tarsus doğumludur.
Doç Dr Oğuzhan Kaygusuz hocamızın keşfettiği ve dünyaya ilk kez Türkiye’den duyurduğu diğer mantarlardan bazıları: Inocybe kusadasiensis (Adalıkümbet Mantarı), Inocybe viscida (Kaygankümbet Mantarı), Volvariella turcica (Anadolu Yumurta Mantarı), Pluteus anatolicus (Anadolu Çıtkırdısı), Lepiota cremea (Anadolu Pullu Mantarı), Pluteus mediterraneus (Zeytin Mantarı), Pluteus lauracearum (Defne Mantarı), Pluteus vellingae (Vellinga Çıtkırdısı) , Pseudosperma pamukkalense (Pamukkale Mantarı), Melanogaster anatolicus (Anadolu Karasünger Mantarı), Volvariella neoparvula (Denizli Yumurtamantarı) ve “Volvariella ranulicystis (Burdur Yumurtamantarı).
Hocamızın keşfettiği, keşfinde aktif rol aldığı türlerin tam listesi ekte verilmiştir;
Türkiye
1. Volvariella turcica O. Kaygusuz & H. Knudsen, sp.nov. (Aydın)
2. Volvariella izmirensis Kaygusuz & Knudsen sp. nov. (İzmir)
3. Volvariella neoparvula F. Caballero, Justo, G. Ferisin, Kaygusuz, Ševčíková, Dovana, Consiglio & L.A. Parra, sp. Nov (Denizli)
4. Volvariella ranulicystis Kaygusuz, J.L. Siquier, G. Ferisin, F. Caballero & Justo, sp. nov. (Burdur)
5. Entoloma brunneofbrillosum Kaya, Kaygusuz, Reschke, Noordel., Dima, Vrba & M. Piepenbr., sp. nov. (Adıyaman)
6. Entoloma humidiphilum Kaygusuz, Reschke, Kaya, Noordel. & M. Piepenbr., sp. nov. (Burdur)
7. Entoloma ochraceodiscum Kaygusuz, Reschke, Kleine, M. Carbone, A. Battaglini, Kaya & M. Piepenbr., sp. nov. (Burdur)
8. Entoloma colchicum Kaygusuz, Reschke, O.V.Morozova, Kaya, M. Piepenbr. & Rebriev, sp. nov.(Denizli)
9. Inocybe pseudogeophylla Kaygusuz, Bandini, Knudsen & M. Piepenbr., sp. nov. (Isparta)
10. Inocybe succinea Kaygusuz, Bandini, Knudsen & M. Piepenbr., sp. nov. (Isparta)
11. Inocybe kusadasiensis Kaygusuz & Bandini sp. nov. (Aydın)
12. Inocybe viscida Kaygusuz, Knudsen & Bandinisp. nov. (Muğla)
13. Inocybe ispartaensis Kaygusuz, Bandini & M. Piepenbr., sp. nov. (Isparta)
14. Pseudosperma tiliae Kaygusuz, Bandini, Rühl, Sarawi, Yorou & M. Piepenbr., sp. nov (Isparta)
15. Pseudosperma pamukkalense Kaygusuz, Bandini & Knudsen sp. nov. (Denizli)
16. Cystoagaricus squarrosus Kaygusuz, S. Gibert, M. Piepenbr. & G. Muñoz, sp. nov. (Burdur)
17. Pluteus canaliculatus Kaygusuz, Justo & M. Piepenbr. sp. nov (Burdur)
18. Pluteus fuscodiscus E.F. Malysheva, Ševčíková, Kaygusuz, Heilm.-Claus. & I. Saar (Muğla)
19. Pluteus vellingae Justo, Ferisin, Ševčíková, Kaygusuz, G. Muñoz, Lebeuf & S. D. Russell, sp. nov. (Denizli)
20. Pluteus mediterraneus Kaygusuz, Knudsen &Menolli, sp. nov. (Denizli)
21. Pluteus lauracearum Kaygusuz, Ševčíková & Justo, sp. nov. (Aydın)
22. Pluteus anatolicus Kaygusuz, Knudsen, Menolli& Türkekul, sp. nov. (Artvin)
23. Melanogaster anatolicus Kaygusuz, G. Moreno & Türkekul, sp. nov (Isparta)
24. Lepiota cremea O. Kaygusuz, sp. nov. (Denizli)
25. Russula anatolica Çolak, Kaygusuz & Knudsen, sp. nov. (Isparta)
Danimarka
26. Volvariella sylvipraticola F. Caballero, Justo, G. Muñoz, Kaygusuz & Knudsen, sp. nov. (Danimarka)
27. Volvariella similis Knudsen & Kaygusuz (Danimarka)
28. Volvariella sulcata Knudsen & Kaygusuz, sp. nov. (Danimarka)
Batı Afrika- Benin
29. Pseudosperma beninense Kaygusuz, Bandini, Rühl, Sarawi, Yorou & M. Piepenbr., sp. nov.(Benin)
30. Pseudosperma cremeo-ochraceum Kaygusuz, Bandini, Rühl, Sarawi, Yorou & M. Piepenbr., sp. nov. (Benin)
31. Pseudosperma squarrosofulvum Kaygusuz, Bandini, Rühl, Sarawi, Yorou & M. Piepenbr., sp. nov. (Benin)
32. Pseudosperma stramineum Kaygusuz, Bandini, Rühl, Sarawi, Yorou & M. Piepenbr., sp. nov.(Benin)
Ekvator
33. Volvariella ecuadorensis Kaygusuz, Knudsen sp. nov. (Ekvator)
Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.
GALERİ
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
