Patojen Mantar Candidozyma auris (Syn Candida auris)
Patojen bir mantar olan Candidozyma auris (eski adıyla Candida auris) kaynaklı bir salgının, Avrupa’da hızla yayıldığı bildirildi; İnsanlarda cidii enfeksiyonlara neden olabilen bu maya (yeast) tip mantarın, halk arasında Pamukçuk diye tabir edilen hastalığın sorumlusu Candida albicans ile yakın akraba olduğu da bilinmektedir.
Tür, İlk olarak 2009 yılında Tokyo Metropolitan Geriatri Hastanesi’nde bir Japon hastanın kulak kanalında keşfedildi ve Satoh & Makimura tarafından Candida auris olarak isimlendirildi. Bu Maya mantarının ismi 2024 yılında Candidozyma auris olarak güncellenerek, mantara bugün geçerli olan ismi verildi.
Candida türü mayaların çoğu zaman cildimizde sorun yaratmadan yaşadığı bilinmektedir. Bu Patojen Mantar, bağışıklık sistemimiz zayıf düştüğünde ve hasta olduğumuz zamanlarda vücudumuzun değişik bölümlerinde enfeksiyonlara neden olmaktadır..
Mantar tedavisinde kullanılan Anti-Fungal ilaçlara dirençli bir Maya mantarı olan Candidozyma auris’in Avrupa hastanelerinde hızla yayıldığı doğrulanmış ve Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi(ECDC) konuyla ilgili acil eylem çağrısında bulunmuştur. 11 Eylül 2025 tarihli basın bildirisinde yazılanlar (ECDC’nin en son survey çalışması), Candidozyma auris’in (eski adıyla Candida auris) Avrupa hastaneleri arasında hızla yayılmaya devam ettiğini ve hastalar ve sağlık sistemleri için ciddi bir tehdit oluşturduğunu doğrulanmaktadır. Vaka sayıları artmakta ve salgınlar da ölçek olarak artmaktadır. Avrupa’da birçok ülkede, başlamış ve devam eden salgınların olduğu rapor edilmektedir. Bulgular, salgının hızlı yayılmasını önlemek için bulaşmanın erken tespiti ve kontrolünün önemini vurgulamaktadır.
Kısa Kısa Mantar Patojeni C. auris
Patojen yani hastalık yapan mantarlar her an etrafımızdadırlar, ancak bazıları uygun koşullar oluştuğunda insan sağlığı için önemli tehditler oluşturabilmektedirler. Sessizce yayılabilir, steril ortamlar diye bildiğimiz hastanelerde dahi gelişebilir, birden fazla ilaca ve tedaviye direnebilir ve haftalarca yüzeylerde hayatta kalabilirler. Eakiden Candida auris olarak bilinen Candidozyma auris (C. auris), dünya çapında, sağlık profesyonelleri ve halk sağlığı otoritelerince dikkat çeken bir mantar patojeni konumundadır.
Sağlıklı bireylerde dahi nadiren de olsa enfeksiyonlara neden olabilirler. Ancak, hastanelere tedavi için giden insanlarda, özellikle de uzun süredir hastanede yatan hastalarda, yoğun bakım hastalarında, kritik durumda olan, iyi olmayan ve/veya bağışıklık sistemi zayıflamış olan insanlarda ciddi risk oluşturabilirler. İlk olarak 2009 yılında bir Japon hastanın kulağında tespit edilmiş olan Patojen mantar, o zamandan beri 6 kıtada 40’tan fazla ülkede bulundu. C. auris’i özellikle endişe verici kılan şey, olağanüstü esnekliği, antifungal ilaçlara karşı dirençli olmasıdır. Steril diye bildiğimiz hastane ortamları da dahil olmak üzere, yüzeylerde uzun süre hayatta kalabilir ve genellikle birinci basamak tıbbi tedavilere ve dezenfektanlara karşı oldukça dirençlidir.
C.auris öncelikle kontamine yüzeylerle veya tıbbi ekipmanla temas yoluyla veya kolonize olan bireylerle doğrudan temas yoluyla yayılır. İnsanlar bir enfeksiyon geliştirmeden (kolonizasyon) mantarı ciltlerinde taşıyabilirler. Bununla birlikte, cildinde C. auris patojeni bulunduran biri, herhangi bir yara aldığında, bu Patojen mantar vücuduna girer ve invazif yani istalacı, yayılmacı bir yol izler. Buna ilaveten, hastaya üzerinde bu patojeni barındıran bir tıbbi cihaz, (örneğin bir kateter veya damla vb) takılmışsa da hastanın bu Patojen mantarla enfekte olması olasılığı doğar.
Sağlık ortamlarındaki ( hastane , sağlık ocağı, klinik vs) insanlar arasında yayılabilir. Kolonizasyon, mantarla temas ettikten sonra meydana gelebilir (yani, bir kişi artık onu cildinde taşıyor olacaktır). C. auris, baş ucu ekipmanları, radyatörler, pencere pervazları, lavabolar ve sıcaklık probları, tansiyon ölçme cihazları ve stetoskoplar gibi tıbbi ekipmanlar dahil olmak üzere çok sayıda hastane araç ve gereçleri üzerinde tanımlanmıştır.
C. auris kaynaklı enfeksiyonların şiddeti hastadan hastaya değişir. Bazı insanlar mantarı vücutlarında semptomsuz taşıyabilirken, diğerleri kan, beyin ve omurilik, kemik, karın, yaralar, kulaklar, solunum yolu ve idrar sistemi gibi ciddi enfeksiyonlar geliştirir. Mantar taşıyan insanlar hala enfeksiyon geliştirme veya başkalarına bulaşma riski altındadır.
C. auris öncelikle bağışıklık sistemi zayıflamış olanlar da dahil olmak üzere sağlık ortamlarındaki insanları etkiler, özellikle:
- Salgınların devam ettiği ülkelerden, sağlık hizmeti alan hastalar,
- Uzun süreli hastanede kalan hastalar,
- Vücutlarına takılı tıbbi cihazları olan hastalar,
- Yoğun bakım ünitesi hastaları,
- Daha önce belirli antibiyotiklerle tedavi edilen bireyler bu Patojen mantarın neden olduğu salgına yakalanma riski yüksek olanlardır.
Kolonize edilmiş insanlar aylarca veya yıllarca C. auris taşıyabilir, bu da enfeksiyon geliştirme ve mantarı başkalarına bulaştırma risklerini artırabilir.
Türkiye’de diğer bazı ülkelerde olduğu kadar yaygın olmasa da, C. auris ülkemizde çeşitli sağlık ortamlarında salgınlara neden olmuştur.
Türkiye’de 2023 kayıtlarına göre, 114 kadar vakanın tespit edildiği bildirilmiştir.
C. auris’i kontrol etmek, sağlık ortamlarında çok kapsamlı enfeksiyon önleme ve kontrol önlemlerine ihtiyaç duyar:
- Alkol bazlı el masajları ile el hijyeni veya eller gözle görülür şekilde kirlenmişse sabun ve suyla el yıkama esastır,
- Kolonize veya enfekte hastaları erken tespit etmek için aktif gözetim önem arz etmektedir,
- Sağlık ortamlarında kolonize olmuş veya C. auris ile enfekte olmuş hastalara uygun tedavi yönetimi kullanılmalıdır,
- Doğru dezenfektanlar kullanılarak hastane ortamının iyice temizlenmesi şarttır,
- Mümkün olduğunca tek kullanımlık ekipmanlar kullanmalı, yeniden kullanılabilir öğelerin etkili bir şekilde dekontaminasyona maruz kalması (sterilliği) sağlamalıdır,
- C. auris suşlarının tedavilere daha dirençli hale gelmesini önlemeye yardımcı olmak için antimikrobiyallerin dikkatli kullanımı gerekmektedir.
Patojen Mantar Candidozyma auris özellikle hızla yayılabileceği ve tedaviye ve bazı dezenfektanlara direnebileceği sağlık ortamlarında büyüyen bir küresel sağlık sorununu temsil etmektedir. Türkiye’de yaygın olmasa da, bu Patojen mantar C. auris’in hastane ortamlarında yayılabileceğinin farkında olmamız önemlidir. Etkili enfeksiyon önleme ve kontrol önlemleri, titiz hijyen uygulamaları, devam eden izleme ve devam eden araştırmalar sayesinde yayılması en aza indirilebilir.
Dip not: Mantarlı Yaşam Web Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur!
Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.
Kaynaklar:
Suggested citation:
European Centre for Disease Prevention and Control. Survey on the epidemiological situation, laboratory capacity and preparedness for Candidozyma (Candida) auris, 2024. September 2025. Stockholm: ECDC; 2025.
ISBN: 978-92-9498-817-1
doi: 10.2900/2025052
Catalogue number: TQ-01-25-047-EN-N
