Connect with us

Agaricaceae

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Published

on

Tulostoma brumale – Gözenekmantarı


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm: Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Agaricales

Aile: Agaricaceae

Cins: Tulostoma

Tür: Tulostoma brumale

Tulostoma brumale, lolipop görünümlü bu enteresan tür, Agaricus campestris ve Agaricus arvensis ile genetik yakınlığı ile bizleri şaşırtan Agaricaceae familyasına mensup bir mantardır.

Bu mantar, ilk kez 1794 yılında Christiaan Hendrik Persoon tarafından bilimsel olarak tanımlanmıştır. Persoon mantara bugün de geçerli olan bilimsel iki terimli Tulostoma brumale adını vermiştir.

Tulostoma’nın genel adı, şişlik veya sopanın ucundaki topuz anlamına gelen tul- (veya tyl-) kelimesinden gelir, “toma” ise yün veya kıl anlamına gelen son ektir (tıpkı tomentose’un yünlü anlamına gelmesinde olduğu gibi). Yani bu cinsteki mantarlar, sopaların uçlarındaki yünlü veya kıllı toplara benzetilebilirler. Tür ismi “brumale” ise “kış” (Kış Mevsimi) anlamına gelir. Görüldüğü üzere, Winter Stalkball – Kış Saplıtop ismi mantarın görünümünü oldukça iyi tanımlamaktadır.

Tulostoma brumale’nin eşanlamlıları arasında Lycoperdon mammosum, Lycoperdon pedunculatum ve Tulostoma mammosum bulunur.

Makroskobik (Morfolojik) Özellikleri: Tulostoma cinsine ait abdominal yani karın mantarlarının yaygın bulunan bir temsilcisidir. Verimli kısım genellikle 1 cm’ye kadar büyüklükte olup, kabaca küreseldir. Yüzey üzerinde pas rengi veya kahverengimsi bir geri plan göze çarpar. Paslı kahverengi renk ile çevrelenmiş hafif çıkıntılı bir ağza yada deliğe sahiptir demek yanlış olmaz. Dikenimsi bir görünümü olan sapı, genellikle 5 cm uzunluğa kadar olup, sert, beyazımsı ila koyu sarı kahverengidir. Dağınık pullu ila pullu veya pürüzsüz olabilmektedir.

Tulostoma brumale

Hem spor kesesi hem de gövde beyaz veya grimsidir, gövde kahverengimsi uzunlamasına liflerle kaplıdır. Spor salma deliği (peristome) kırmızımsı kahverengi bir halka ile çevrelenmiştir. Topun çapı 0,5 ile 1 cm arasında, toplam yüksekliği ise 2 ile 5 cm arasında değişmektedir.

Tulostoma brumale

Gövde-Sap: Bu lolipop benzeri ilginç mantar, salyangoz kabukları ve diğer soluk döküntüler arasında kolaylıkla gözden kaçabilir. Hafif granüler yüzeye sahip yuvarlak Winter Stalkball (Kış Saptopu), kahverengi bazal bir volvadan kaynaklanan dal benzeri bir sapın üzerinde oturur. Bu sapın çapı 0.2ila 0.3 cm ve yüksekliği 1.5 ila 4 cm’dir. Topa yani tepeye doğru hafifçe incelir. Sap, pürüzsüz veya gri veya daha sıklıkla lifli ve benekli gri-kahverengi olabilir.

Tulostoma brumale

Koku: Ayırt edici değildir.

Spor Baskısı: Spor kesesinin içinde gleba, başlangıçta beyaz ve serttir, sporlar olgunlaştıkça kahverengiye ve toz haline dönüşür. Spor baskısı rengi kırmızımsı veya soluk kırmızıdır. Sporlar küremsi ve 4-5 x 3.5-4μm boyutlarında olup, ince siğillerle kaplıdır.

Habitat: Bu tür, saprotrof yani çürükcül bir mantar olup, çoğunlukla kıyı bölgelerinde, yosun veya kısa otların arasında taşlı ve kumlu toprakta bulunur. Güneşli yosunlu habitatları, kumları, kumulları ve xerothermic (ksertermik) yani sıcak ve kurak bitki örtüsünü sever.

Türkiye’de resmi kaydı olan bölgeler arasında, Karadeniz Bölgesi, Asıl Ege Bölümü, Orta Kızılırmak Bölümü, Akdeniz Bölgesi ve Orta Fırat Bölümü bulunur.

Mevsim: Sonbahar- Kış. Bazı bölgelerde (Güney Avrupa) Mart ayına kadar görülürler.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bu minik saptoplarının genellikle yenmez olduğu bildirilmiştir, ayrıca herhangi bir mutfak değeri olamayacak kadar küçük ve önemsizdirler.

Ek bilgiler: Benzer türler arasında aynı cinsin üyeleri mevcuttur; Tulostoma melanocyclum-Scaly Stalkball (Pullu Stalkball) ile benzerler; Winter Stalkball (Kış Stalkball) – Tulostoma brumale‘den biraz daha küçük olan bu tür, kumulların bolluğunda yetişir ve Tulostoma brumale’ye oranla çok daha büyük sporlara sahiptir.

Tulostoma niveum, yani White (Beyaz) Stalkball ile de benzerlik gösterir. Bu minik saptopunun, çıkıntılı apikal peristomu (spor yayma deliği) olan, pürüzsüz beyaz bir topu vardır ve yüksek bölgelerdeki yosunlu kireçtaşı kayaları üzerinde yetişir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Mantar Türleri4 gün ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora1 hafta ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri2 hafta ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae3 hafta ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae4 hafta ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum1 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis1 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae2 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae2 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces2 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus2 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus2 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus2 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae2 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus2 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri2 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia2 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae2 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae2 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae3 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus3 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula3 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri3 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe3 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri3 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri3 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae3 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina3 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe3 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista3 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri3 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe3 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri3 ay ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae3 ay ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae4 ay ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae4 ay ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma4 ay ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia4 ay ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri4 ay ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista4 ay ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri4 ay ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)