Gri Puf Mantarı (Bovista plumbea)

Gri Puf Mantarı (Bovista plumbea)

Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Agaricales

Aile: Agaricaceae

Cins: Bovista

Tür: Bovista plumbea

Bu küçük otlak mantarı, ilk olarak bilimsel literatürde Christian Hendrik Persoon tarafından (1796 yılında), bugün hala kabul edilen bilimsel adı olan Bovista plumbea iki terimli adı verildiğinde tanımlanmıştır. Bovista cinsinin 40 türünden biridir.

 Bovista plumbea- Gri Puf Mantarının eş anlamlıları (Sinonimleri) arasında, Bovista plumbea Pers.  1796, Lycoperdon bovista Sowerby 1803, Lycoperdon plumbeum Vittad.  1842, Bovista ovalispora Cooke ve Massee 1887, Calvatia bovista (L.) Pers.  1896, Bovista plumbea var.  ovalispora (Cooke ve Massee) F. Šmarda 1958 bulunur.

Genel Özellikleri: Hayvan meraları ve otlaklarında sıkça bulunan birkaç beyazımsı puffball mantarından biri olan Bovista plumbea, gelişiminin ilk aşamalarında dış yüzeyi (peridium) büyük kuzeni diyebileceğimiz Calvatia gigantea’dan daha sert olmasına rağmen, minyatür bir Giant Puffball- Calvatia gigantea‘ya çok benzer. Lycoperdon ‘lardan farkına gelince , Bovista türleri sapsızdır ve toprağa olgunlukta kırılan beyaz miselyal kordlarla (ipliğimizi ağlarla) bağlanır ve rüzgarın sporla dolu mantar gövdelerini uçurmasına izin verir. Bu şekilde sporlar geniş bir şekilde etrafa dağıtılır.

Bovista genel adı eski Alman vohenvist’ten gelir – vohe, “tilki “ anlamına gelir ve kolondan gaz emisyonu anlamına gelir (kibarca ifade etmek gerekirse tilki şişkinliği anlamına gelir) –  bu puf topları.  Çok daha basit olan, kelimenin tam anlamıyla ‘kurşun’ anlamına gelen ve bu puf toplarının iç peridyumunun grimsi rengine atıfta bulunan belirli epitet plumbea’dır. Bu türe uygulanan yaygın isimlerden biri Yuvarlanan Puf Mantarı- Rolling Puffball’dur. Çünkü, topraktan ayrıldıktan sonra mantar gövdesi, en ufak bir esinti tarafından üflenerek, yeni kesilmiş çayırlarda yuvarlanır ve sporlarını yayar.

Tamamen olgunlaşan Grey Puffball – Gri Puf Mantarının sporlarının iç peridyumdaki düzensiz apikal açıklıktan dağılması gayet enteresandır, izlemeye değer. Bunun için doğada bulduğunuz olgun (genelde koyu gri veya kahverengi renktedirler) bir Puffball’u elimizle biraz sıktığımızda havaya dağılan sporları görmek mümkündür.

Koku: Belirgin bir kokusu yoktur, koku ve tat ayırt edici birer özellik değildirler.

Spor Baskısı:  Sporlar 4.5-6.5 x 4.0–5.5 µm, boyutlarında, oval, kalın duvarlı ve merkezi bir yağ damlacığı ve 7.5–11.5 µm pedicel ile neredeyse pürüzsüzdür. Sporlar küçük bir apikal gözenek yoluyla salınır. Gleba beyazdır, soluk sarımsı, zeytin-kahverengi, sonunda koyu kahverengi ve sert dokuludur. Spora bağlı sterigma kalıntısı silindiriktir, serbest uçta sivriltilmiştir ve tipik olarak 10 um uzunluğunda kurbağa yavrusuna benzer bir genel görünüm oluşturur.Spor baskısı rengi kahverengidir.         

Habitat: Avrupa ve Asya kıtasında yaygın ve bol miktarda bulunur ve ayrıca Kuzey Amerika’nın birçok yerinde de kaydedilmiştir. Kalıcı otlaklarda, eski çimenliklerde, kumul sahalarında, golf sahalarında ve parklarda,  bazen yol kenarlarında genellikle küçük gruplar halinde bulunurlar.

Mevsim: Yaz- Sonbahar.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Bovista plumbea genellikle genç ve içi tam beyazken yenilebilir olarak kabul edilir, ancak mutfak değeri pek olmayan ve tutulmayan bir mantardır.

Ek bilgiler: Puf mantarına benzer türler vardır. Bunlar;

Lycoperdon perlatum, dikenlerden ziyade siğillerle kaplıdır.

Lycoperdon pyriforme, kütüklerde ve gömülü ağaçlarda büyür.

Lycoperdon mammiforme, başlangıçta yünlü yamalarla kaplı bir yüzeye sahiptir.

Mantar aramaya yeni başlayan acemi avcıların dikkat etmesi gereken hususlardan ilki, yenilebilir Puf Mantarı ile yaygın olarak bilenen ve adı Common Earthball olan Scleroderma citrinum ile karıştırılmamasıdır. Puf Mantarları, olgunlaşmamış Bovista dermoxantha ile de kolayca karıştırılabilir. Ayıpufu Mantarı – Calvatia gigantea – Giant Puffball ile de çok genç everelerinde, henüz devasa boyutlara ulaşmamışken karıştırıldığı bilinmektedir.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarıma göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri için  Türkiye’nin Mantar Avcıları Facebook sitemizi de ziyaret edebilirsiniz. Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.