Connect with us

Lactarius

Şekerşapkası Mantarı (Lactarius rubidus)

Published

on

Lactarius rubidus


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Russulales

Aile: Russulaceae

Cins: Lactarius

Tür: Lactarius rubidus

Lactarius rubidus, Candy Cap Mushrooms olarak bilinen, 3 Şeker şapkalı mantardan biridir. Bunlar aromatik özellikleriyle bilinen küçük ila orta boy kırılgan mantarlardır. Mutfaklarımızda bir besin öğesinden ziyade tatlandırıcı olarak kullanılabilirler. Şeker şapkaları çok sulu sütü andıran bir latekse sahiptir. Ancak bu etin rengini değiştirmez. Havaya maruz kaldığında da rengi değişmez. Şeker şapkaları genellikle kurutulmuş formlarda kullanılır ve yeniden hidratlandığında krep, gofret, kurabiye ve ekmekte kullanılabilecek tatlı bir sıvı üretir. Şeker şapkası mantarları ayrıca balık ve kırmızı etler gibi birçok lezzetli yemeği, özellikle füme yemeklerini tamamlar. Çok yönlülükleri nedeniyle şefler arasında favori bir mantardır. Dezavantajı ise bu kokulu mantarlardan yeterli miktarda toplamak oldukça zahmetlidir.

Sinonim (Eşanlamlı) ismi, Lactarius fragilis var. rubidus olarak bildirilmiştir.

Lactarius cinsi içinde farklı Şekerşapkası Mantarı türleri vardır, ancak tatlılıkları için en çok atıfta bulunulan üçü Lactarius fragilis, Lactarius camphoratus ve Lactarius rubidus’tur. Biz Lactarius rubidus’u genel ismine atıfla “Şekerşapkası Mantarı” olarak tanımlayıp bu isim ile inceleyeceğiz.

Şapka: 2-8 cm boyutlarında olan Şekerşapkası mantarı, dışbükey, düz veya sığ vazo şeklindedir. Şapka yüzeyi kuru veya yapışkan, biraz buruşuk veya düzensiz, ancak bunun dışında pürüzsüz olabilmektedir. Şapka rengi diğer Şeker şapkalarına (Candy Cap Mushrooms) göre daha koyu ve kırmızımsı, kahverengi ila turuncumsu kahverengimsidir. Genç örneklerinin rengi daha açık, yaşlı örnekler ise daha koyudur.

Lactarius rubidus
Lactarius rubidus,

Lameller: L. rubidus lamelleri gövdeye bağlı veya hafifçe aşağı doğru uzanan, birbirlerine yakın veya çok az uzaktır. Lamel rengi çok soluk turuncu olup, akan sıvısı ( sütü) tarçın lekeleri ve renk değişimleri yapıyor olsa da, dokuları boyamaz.

Lactarius rubidus
Lactarius rubidus,

Gövde-Sap: Şekerşapkası mantarında sap yani gövde 2-7 cm uzunluğunda ve 1,5 cm kalınlığa kadar olabilmektedir. Şapkası ile yakın reklerde veya daha soluk renklidir.  Sap kalınlığı hemen hemen şapkanın her yerinde eşit olup, düz, deliksiz ve genellikle tabanda turuncu tüylerle kaplıdır. Eti , çok soluk turuncudur ve dilimlendiğinde leke bırakmaz. Sütü, su gibi renksiz veya peynir altı suyu gibidir, bol değildir ve dokuları boyamaz.

Lactarius rubidus
Lactarius rubidus,

Koku: Güçlü ve uzun ömürlü, eşsiz tatlı kokusu ile nam salmıştır. Pişirildiğinde veya kurutulduğunda akçaağaç şurubu benzeri ve karamela veya yanmış şeker tadı olduğu bildirilmiştir. 

Spor Baskısı:  Yuvarlak veya oval olan sporların baskısı beyazdan soluk sarıya değişir. Sporlar 6-8 µm. boyutlarındadır.

Habitat: Kozalaklı ( İğne yapraklı) veya sert (geniş yapraklı) ağaçların altındaki yosunlu alanlarda veya çürüyen döküntülerde, patikaların boylarında ve yol kenarında bulunurlar. Özellikle Meşe ve Köknar ile mikorizal ilişkili olup, tek tek, guruplar halinde dağınık veya toplu halde bulunabilirler.  

Mevsim: Sonbahar -Kış.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Yenilebilir bir mantar olmasına karşın daha çok kurutulmuş halinin aromatik özellikleri aşçıları cezbeder. Çiğ olarak tüketilmesi tavsiye edilmez. Bu Şekerşapkası mantarları, yüksek aromatik nitelikleri nedeniyle değerlidirler ve tam bir yemeğin bir bileşeni olarak değil de, bir tatlandırıcı olarak mutfaklarımızda kullanılırlar.

Ek bilgiler: Bu tür, Lactarius fragalis var. rubidus alt tür olarak bilinmekteydi. Mikolog Dr. Andy Methven, çeşitliliğin tür sıralamasına yükseltilmesini önerdi ve o günden beri mantar artık Lactarius rubidus olarak bilinmektedir.

Benzer türler arasında daha küçük boyutlarda olan Lactarius rufus ilk sırayı alır. Lactarius rufus, L. xanthogalactus, L. luculentus ve L. subviscidus, tümü kırmızımsı renkli Lactarius türleridir.

Galerina cinsine ait mantarlar da küçük kahverengi mantarlardır ve Candy Cap Mushrooms yani Şekerşapkası mantarlar ile asla karıştırılmamalıdır, çünkü Galerina marginata ölümcüldür, Şekerşapkası Mantarının beyaz veya uçuk sarı spor baskısına kıyasla paslı kahverengi bir spor baskısına sahiptir.  Şekerşapkası, diğer küçük kahverengi mantar türlerinden, esnek olmaktan ziyade kırılgan ve kopan uçları ile tanımlanabilir. Bu nedenle Şekerşapkası mantarlarının elle toplanması ve sap kısmından kırılması önerilir. Kırılganlığa, Lactarius’a özgü sfaerokist adı verilen hücreler neden olur. Bir başka tanımlayıcı özellik, Candy Cap Mushrooms tarafından üretilen ve oksitlendiğinde bile beyaz kalan sütlü latekstir.

Lactarius xanthogalactus genellikle bir Şeker şapkası olarak yanlış tanımlanır, bu sahte şeker şapkası Amerika Birleşik Devletlerinin Batı eyaletlerinde bulunur. Lactarius xanthogalactus’un şapkası, hala turuncu olmasına rağmen, Şekerşapkası mantarlardan daha gridir. Ayrıca, beyaz kalan Şekerşapkasının aksine, laktozu hızla sararır. Lactarius xanthogalactus zehirlidir, bu nedenle doğru tanımlama gereklidir;  Karışıklık, Şekerşapkası yakınında büyüdüğü için ortaya çıkar.  Lactarius helvus ve Lactarius aquiflus çok aromatiktir, Lactarius helvus çemen kokar, ancak, hafif derecede toksik olabildikleri için bunlardan kaçınılmalıdır.

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

3 Comments

3 Comments

  1. Özgür Karabulut

    Ocak 10, 2022 at 11:01 am

    Merhabalar; ben de İzmir’de yaptığım bir gözlemde L. rubidus bulduğumu düşünmüş ve bu şekilde kaydetmiştim ama “Sesli, E. & Denchev, C.M. Myxomycetes and macrofungi of Turkey” listesinde L. rubidus’u göremedim. Neden olabilir? Linkte benim gözlemlediğim mantar var: https://www.inaturalist.org/observations/103248995

    Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    • İsmail Dönmez

      Ocak 10, 2022 at 11:37 pm

      Selamlar Özgür bey. Candy Cap (Şeker şapkası Mantarları) olarak bilinen üçlü grup L. camphoratus, L. fragilis, L. rubidus birbirlerine çok benzer mantarlardır. Bunlardan en çok bulunanı Lactarius comphoratus’dur. Makraoskobik inceleme ile ayırt edememiş olabilirsiniz. Ayrıca Lactarius rubidus yakın zamana kadar Lactarius fargilis in bir alt türü olarak taksonda yer almıştı. Türkiye mantarları Listesi Aralık-2020 de güncellenir kitap haline geldi. Siz büyük ihtimal eski listeyi referans aldınız. Saygılar.

  2. Özgür Karabulut

    Ocak 11, 2022 at 8:14 am

    Merhabalar, cevabınız için teşekkürler İsmail Bey. İki yıl öncesine kadar mantarlarla ilgim sadece gastronomi boyutundaydı. Sonra daha ziyade fotoğraflamaya başladım. Bu yıl da tür tespiti, değişik ve ilginç türleri aramak gibi bir hobiye dönüştü. Türkiye mantarları Listesi Aralık-2020’yi geçen yıl da görmüştüm ama diğer kitaplar resimli olduğundan daha ilgi çekici geldiğinden (Y. Erdem, J. Barutçiyan) onları edinmiştim. Yorumdan sonra biraz bakınınca Türkiye mantarları Listesi Aralık-2020’ye denk geldim ve hemen sipariş verdim. Muhtemelen yarın elime geçecek.

    Facebook hesabım olmadığı için iNaturalist.org’u kullanıyorum ben. Tanımlama konusunda epey yardımı oluyor. Ama Türkiye’den yoğun bir katılım olmadığını görüyorum. Bilinmediğinden mi sizce?

    Bu arada web sitesi için ayrıca teşekkür ederim. Güzel ve özenli hazırlanmış.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri18 saat ago

Altınpelte Mantarı (Tremella aurantia)

Mantar Türleri2 gün ago

Yaş Ağulumantar (Omphalotus olivascens)

Mantar Türleri5 gün ago

Maral Kirmit (Russula sardonia)

Agaricaceae6 gün ago

Kahve Pullu (Lepiota castanea)

Clavariadelphaceae7 gün ago

Haşmetli Topuzmantarı (Clavariadelphus pistillaris)

Mantar Türleri1 hafta ago

Göl Süngermantarı (Suillus lakei)

Anthracobia2 hafta ago

Zennezili Mantarı (Anthracobia melaloma)

Mantar Türleri2 hafta ago

Gavur Süngermantarı (Suillus bellinii)

Agaricaceae3 hafta ago

Ağulu Kum Pullusu (Lepiota brunneolilacea)

Amanita3 hafta ago

Zarlıçanak Mantarı (Amanita submembranacea)

Hydnaceae3 hafta ago

Royal Sığır Dili Mantarı (Hydnum reginae)

Mantar Türleri3 hafta ago

Parlak Kirmit Mantarı (Russula graveolens)

Bolbitiaceae3 hafta ago

Dönşapka Mantarı (Panaeolina foenisecii) 

Mantar Türleri4 hafta ago

Ecel Kirmiti (Russula subnigricans)

Agaricaceae4 hafta ago

Deli Pullu Mantar (Lepiota subincarnata)

Mantar Türleri4 hafta ago

Alagöz Kirmiti (Russula integra)

Gerronema1 ay ago

Takah Mantarı (Gerronema nemorale)

Mantar Türleri1 ay ago

Pullukarakız (Tricholoma atrosquamosum)

Mantar Türleri1 ay ago

Başlı Kukulcuk Mantarı (Mycena leptocephala)

Leucocoprinus1 ay ago

Sarı Şalvarlı Mantar (Leucocoprinus birnbaumii)

Lactarius1 ay ago

Melez Sütlüce Mantarı (Lactarius chelidonium)

Mantar Türleri1 ay ago

Vellinga Çıtkırdısı (Pluteus vellingae)

Agaricaceae2 ay ago

Şiş Poslak Mantarı (Lycoperdon umbrinum)

Agaricaceae2 ay ago

Chlorophyllum hortense – Sapıkızaran Şemsiye Mantarı

Mantar Türleri2 ay ago

Russula mustelina – Russet Kirmit

Mantar Türleri2 ay ago

Defne Mantarı (Pluteus lauracearum)

Lactarius2 ay ago

Acısütlüce Mantarı (Lactarius acris)

Mantar Türleri2 ay ago

Diri Pulcuklu Mantar (Psathyrella piluliformis)

Amanita2 ay ago

Karyağdı Mantarı (Amanita strobiliformis)

Mantar Türleri2 ay ago

Kırk Sevelen Mantarı (Parasola conopilea)

Amanita2 ay ago

Dertveren Mantarı (Amanita spadicea)

Mantar Türleri2 ay ago

Engin Yerkulak Mantarı (Otidea onotica)

Mantar Türleri2 ay ago

Güdük Ölüparmak (Xylaria hypoxylon)

Hypocreaceae2 ay ago

Kızıl Çinçomağı (Podostroma cornu-damae)

Hygrophoraceae2 ay ago

Mor Yosunmantarı (Arrhenia lilacinicolor)

Hericiaceae2 ay ago

Dişli Dedesakalı Mantarı (Hericium cirrhatum)

Cantharellaceae2 ay ago

Kokulu Siyah Trompet Mantarı (Craterellus foetidus)

Fomitopsidaceae2 ay ago

Gevrek Postiya Mantarı (Postia stiptica)

Craterellus fallax3 ay ago

Siyah Trompet Mantarı (Craterellus fallax)

Inocybaceae3 ay ago

Adalıkümbet Mantarı (Inocybe kusadasiensis)

Armillaria3 ay ago

Şiş Balmantarı (Armillaria gallica)

Basında Mantar3 ay ago

Yeni bir mantar türü keşfedildi

Inocybaceae3 ay ago

Kaygankümbet Mantarı (Inocybe viscida)

Hygrophoraceae3 ay ago

Baba Gaypaşuk Mantarı (Hygrophorus yadigarii)