Connect with us

Agaricaceae

Dedemen mantarı (Macrolepiota prominens)

Published

on

Macrolepiota prominens – Dedemen


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Agaricales

Aile: Agaricaceae

Cins: Macrolepiota

Tür: Macrolepiota prominens

Macrolepiota prominens, Türkiye’de de resmî kaydı olan (Istranca Bölümü) bu iyi yenilebilir Macrolepiota türü, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitapta Dedemen Mantarı Türkçe genel ismi ile literatürümüze girmiştir. M.prominens, alt türler dahil, dünyada şu ana kaydı yapılmış 135, Türkiye’de ise 8 Macrolepiota türünden sadece 1 tanesidir.

M.prominens (Sacc.) M.M. Moser (1967)- Dedemen mantarı sinonimleri (Eşanlamlıları) arasında, Agaricus prominens (1874), Lepiota prominens (1887), Mastocephalus promineus (1891), Leucocoprinus prominens (1945) bulunur.

Şapka: M.prominens şapkası 8-12 cm çapında, çan veya koni şeklindedir, olgunlaşma ile düzleşme eğilimindedir. Merkezde çıkıntılı bir umbosu vardır. Şapka beyaz, merkezdeki umbosu ise koyu renklerde grimsi-kahverengidir. Şapka yüzeyi kahverengimsi kolayca dökülen pullarla kaplıdır, pullu yüzey kenarlarda lifli bir görünüm alır..

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Lameller: Lameller serbest beyaz veya kırmızımsı beyaz (pembemsi) renklerdedir.

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Gövde-Sap: Dedemen mantarı sapı, 12 – 20cm uzunluğunda ve 8-10 mm kalınlığındadır. Lifli yapıda olan sap, silindirik, içi boştur. Sap üzerinde hareketli basit bir yüzük mevcuttur.Gövdesindeki bu yüzüğünün alt kısımları beyazımsı kahverengimsi pullarla bastırılmıştır. Sap rengi grimsi veya soluk kahverengidir.

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Koku: Koku ve tat ayırt edici değildir.

Spor Baskısı: Spor baskısı rengi beyazdır. Sporlar 7.6 x 10.9 mikron boyutlarında, eliptik ve pürüzsüzdür.

Habitat: Karışık ormanlarda, orman otlarında, ormanların eteklerinde bulunur. Kireçli topraklarda ve yaprak döken ormanlarda bulunan nadirdir bir türdür diyebiliriz.

Mevsim: Yaz boyu ve Sonbahar başlarında görülmektedir.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Diğer tüm Macrolepiota türleri gibi iyi yenilebilir bir mantar olduğu ve sadece şapkasının tüketilmesi tavsiye edildiği bilinmelidir.

Ek bilgiler: Dünyada kaydedilmiş 135 Macrolepiota türü olduğu ve Türkiye’deki kayıtlı 8 türe de ileriki yıllarda yeni türlerin eklenebileceği dikkate alınacak olursa, Türk akademisyen ve bilim insanlarımızın yazdığı Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitaptaki mantar isimlerinin kullanmasının ne denli önemli olduğu görülecektir. Lütfen Aralık 2020 de baskıya giren Türkiye Mantarları Listesindeki isimlerin kullanımını yaygınlaştıralım ve tavsiye edelim.

Çok önemli uyarı: Türkiye’de mantar avcıları yenilebilir Macrolepiota türlerinin hemen hepsini (Bazen buna zehirli lepiotalar da dahil), türüne bakmaksızın direk “Şemsiye mantarı” olarak tanımlamaktadırlar. Şemsiye mantarlarına yöresel olarak verilen diğer isimler ise Bilezik mantarı, Yüzük mantarı, Dede mantarı, Kartal bacağı , Leylek bacağı, Turna bacağı, Dede Külahı, Dedebölük, Dedebörk, Dedemen, Dedebörtü, Dedebörük ve benzerleri olarak sıralanabilir. Görüldüğü üzere Macrolepiota cinsine ait türler her yörede bir çok farklı isimle anılmaktadır. Ülkemizdeki Macrolepiota cinsine mensup resmî kaydı olan bu 8 Şemsiye türü Türkiye Mantarları Kitabında (Aralık 2020) şu genel Türkçe isimler ile verilmiştir;

1-Macrolepiota procera – (Kartalayağı Mantarı),

2-Macrolepiota mastoidea (Turnabacağı mantarı),

3-Macrolepiota konradii (Dedebörtü mantarı),

4-Macrolepiota olivascens (Dedebölük mantarı),

5-Macrolepiota prominens (Dedemen mantarı),

6-Macrolepiota permixta ( Dedekülahı mantarı),

7-Macrolepiota excoriata (Kadınmemesi mantarı) ve

8-Macrolepiota phaeodisca (Çavdareveleği mantarı)

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Mantar Türleri13 saat ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri2 gün ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe2 gün ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)

Mantar Türleri4 gün ago

Yalancı Göbek Mantarı (Morchella pseudoviridis)

Hymenochaetaceae5 gün ago

Küme Kırçıllı Mantarı (Inonotus glomeratus)

Agaricaceae1 hafta ago

Gözenekmantarı (Tulostoma brumale)

Hymenochaetaceae2 hafta ago

Çamkavı Mantarı (Porodaedalea pini)

Microstoma2 hafta ago

Aloyalı Mantarı (Microstoma protractum)

Fuscoporia2 hafta ago

Tüylü Dalkürkü Mantarı (Fuscoporia torulosa)

Mantar Türleri2 hafta ago

Kuşaklı Beyaz Boynuz Mantarı (Staheliomyces cinctus)

Lepista3 hafta ago

Çakır Cincile Mantarı (Lepista panaeolus)

Mantar Türleri3 hafta ago

Kirpikli Kırmızı Fincan Mantarı (Scutellinia kerguelensis)

Galerina3 hafta ago

Benli Galerina (Galerina graminea)

Inocybaceae3 hafta ago

Yıldızkümbet Mantarı (Inocybe asterospora)

Mantar Türleri3 hafta ago

Huş Kirmiti (Russula betularum)

Clitopilus4 hafta ago

Çukur Unmantarı (Clitopilus cystidiatus)

Infundibulicybe4 hafta ago

Akdeniz Ebişkesi (Infundibulicybe mediterranea)

Lentinus1 ay ago

Saçaklı Kaplanmantarı (Lentinus crinitus)

Cortinariaceae1 ay ago

Tüy Örümcekmantarı (Cortinarius glaucopus)

Auriculariaceae1 ay ago

Kıvrık Karabeyin Mantarı (Exidia glandulosa)

Agaricaceae1 ay ago

Sarı Kirpik Mantarı (Floccularia luteovirens)

Fomitiporia1 ay ago

Robust Braket Mantarı (Fomitiporia robusta) 

Mantar Türleri1 ay ago

Yoz Cüceyelpaze Mantarı (Sarcomyxa serotina)

Boletaceae1 ay ago

Biberlibolet (Chalciporus piperatus)

Amanitaceae1 ay ago

Ak Sümüklükafa Mantarı (Zhuliangomyces illinitus)

Camillea2 ay ago

Sigara İzmariti Mantarı (Camillea leprieurii)

Mantar Türleri2 ay ago

İçikınalı Mantar (Melastiza chateri)

Crepidotaceae2 ay ago

Acur Ayaksız Mantarı (Crepidotus mollis)

Lyophyllaceae2 ay ago

Sütperisi Mantarı (Ossicaulis lignatilis)

Mantar Türleri2 ay ago

Yersakalı Mantarı (Pterula multifida)

Lenzites2 ay ago

Lamelli Huş Poliporu (Lenzites betulinus)

Armillaria2 ay ago

Hardal Balmantarı (Armillaria sinapina)

Entolomataceae2 ay ago

Öz Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asyae)

Bankeraceae2 ay ago

Kabukağlayan Mantarı (Hydnellum concrescens)

Entolomataceae2 ay ago

Has Narinşapka Mantarı (Rhodocybe asanii)

Albatrellaceae2 ay ago

Gönmantarı (Scutiger pes-caprae)

Mantar Türleri2 ay ago

Peslivan Mantarı (Pseudoclitocybe cyathiformis)

Agaricaceae3 ay ago

Çakalosuruğu Mantarı (Lycoperdon excipuliforme)

Mantar Türleri3 ay ago

Akkarakız Mantarı (Tricholoma album)

Amanita3 ay ago

İrisiğilli Kese Mantarı (Amanita magniverrucata)

Amanitaceae3 ay ago

Başlı Duvakluca Mantarı (Saproamanita codinae)

Cortinariaceae3 ay ago

Vişne Örümcekmantarı (Cortinarius violaceus)

Mutinus3 ay ago

Kızıl Kokarboynuz Mantarı (Mutinus ravenelii)

Amanita3 ay ago

Şampanyakese Mantarı (Amanita crenulata)