Connect with us

Agaricaceae

Dedemen mantarı (Macrolepiota prominens)

Published

on

Macrolepiota prominens – Dedemen


Taksonomi – Sınıflandırma

Alem: Mantarlar – Fungi

Bölüm : Basidiomycota

Sınıf: Agaricomycetes

Takım: Agaricales

Aile: Agaricaceae

Cins: Macrolepiota

Tür: Macrolepiota prominens

Macrolepiota prominens, Türkiye’de de resmî kaydı olan (Istranca Bölümü) bu iyi yenilebilir Macrolepiota türü, Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitapta Dedemen Mantarı Türkçe genel ismi ile literatürümüze girmiştir. M.prominens, alt türler dahil, dünyada şu ana kaydı yapılmış 135, Türkiye’de ise 8 Macrolepiota türünden sadece 1 tanesidir.

M.prominens (Sacc.) M.M. Moser (1967)- Dedemen mantarı sinonimleri (Eşanlamlıları) arasında, Agaricus prominens (1874), Lepiota prominens (1887), Mastocephalus promineus (1891), Leucocoprinus prominens (1945) bulunur.

Şapka: M.prominens şapkası 8-12 cm çapında, çan veya koni şeklindedir, olgunlaşma ile düzleşme eğilimindedir. Merkezde çıkıntılı bir umbosu vardır. Şapka beyaz, merkezdeki umbosu ise koyu renklerde grimsi-kahverengidir. Şapka yüzeyi kahverengimsi kolayca dökülen pullarla kaplıdır, pullu yüzey kenarlarda lifli bir görünüm alır..

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Lameller: Lameller serbest beyaz veya kırmızımsı beyaz (pembemsi) renklerdedir.

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Gövde-Sap: Dedemen mantarı sapı, 12 – 20cm uzunluğunda ve 8-10 mm kalınlığındadır. Lifli yapıda olan sap, silindirik, içi boştur. Sap üzerinde hareketli basit bir yüzük mevcuttur.Gövdesindeki bu yüzüğünün alt kısımları beyazımsı kahverengimsi pullarla bastırılmıştır. Sap rengi grimsi veya soluk kahverengidir.

Macrolepiota prominens
Macrolepiota prominens

Koku: Koku ve tat ayırt edici değildir.

Spor Baskısı: Spor baskısı rengi beyazdır. Sporlar 7.6 x 10.9 mikron boyutlarında, eliptik ve pürüzsüzdür.

Habitat: Karışık ormanlarda, orman otlarında, ormanların eteklerinde bulunur. Kireçli topraklarda ve yaprak döken ormanlarda bulunan nadirdir bir türdür diyebiliriz.

Mevsim: Yaz boyu ve Sonbahar başlarında görülmektedir.

Yenilebilirlik ve Toksisite: Diğer tüm Macrolepiota türleri gibi iyi yenilebilir bir mantar olduğu ve sadece şapkasının tüketilmesi tavsiye edildiği bilinmelidir.

Ek bilgiler: Dünyada kaydedilmiş 135 Macrolepiota türü olduğu ve Türkiye’deki kayıtlı 8 türe de ileriki yıllarda yeni türlerin eklenebileceği dikkate alınacak olursa, Türk akademisyen ve bilim insanlarımızın yazdığı Türkiye Mantarları Listesi (Aralık 2020) adlı kitaptaki mantar isimlerinin kullanmasının ne denli önemli olduğu görülecektir. Lütfen Aralık 2020 de baskıya giren Türkiye Mantarları Listesindeki isimlerin kullanımını yaygınlaştıralım ve tavsiye edelim.

Çok önemli uyarı: Türkiye’de mantar avcıları yenilebilir Macrolepiota türlerinin hemen hepsini (Bazen buna zehirli lepiotalar da dahil), türüne bakmaksızın direk “Şemsiye mantarı” olarak tanımlamaktadırlar. Şemsiye mantarlarına yöresel olarak verilen diğer isimler ise Bilezik mantarı, Yüzük mantarı, Dede mantarı, Kartal bacağı , Leylek bacağı, Turna bacağı, Dede Külahı, Dedebölük, Dedebörk, Dedemen, Dedebörtü, Dedebörük ve benzerleri olarak sıralanabilir. Görüldüğü üzere Macrolepiota cinsine ait türler her yörede bir çok farklı isimle anılmaktadır. Ülkemizdeki Macrolepiota cinsine mensup resmî kaydı olan bu 8 Şemsiye türü Türkiye Mantarları Kitabında (Aralık 2020) şu genel Türkçe isimler ile verilmiştir;

1-Macrolepiota procera – (Kartalayağı Mantarı),

2-Macrolepiota mastoidea (Turnabacağı mantarı),

3-Macrolepiota konradii (Dedebörtü mantarı),

4-Macrolepiota olivascens (Dedebölük mantarı),

5-Macrolepiota prominens (Dedemen mantarı),

6-Macrolepiota permixta ( Dedekülahı mantarı),

7-Macrolepiota excoriata (Kadınmemesi mantarı) ve

8-Macrolepiota phaeodisca (Çavdareveleği mantarı)

Dip not: Sitemizde yazılanlar, sadece ve sadece BİLGİLENDİRME amaçlıdır. Mantar toplamak ve tanımlamak kesinlikle uzmanlık gerektiren bir konudur. Sitemizdeki bilgilere göre mantar toplamamanız ve tüketmemeniz önemle duyurulur! Diğer yazılarımıza göz atmak için tıklayınız.

GALERİ

Güzel mantar görselleri ve bilgiler için Mantarlı Yaşam- Mantar Avcıları Facebook Grubumuzu da ziyaret edebilirsiniz. Web Sitemizde emeği olan herkese çok teşekkür ederiz.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Clitocybaceae32 dakika ago

Sünük Hunimantarı (Clitocybe vibecina)

Boletaceae2 gün ago

Süngertop Mantarı (Wakefieldia macrospora)

Aspergillaceae4 gün ago

Mavi Küf Mantarı (Penicillium italicum)

Boletaceae6 gün ago

Sahte Çörek Mantarı (Boletus huronensis)

Mantar Türleri1 hafta ago

Tepeli Paraşüt Mantarı (Marasmius collinus)

Gloeophyllaceae2 hafta ago

Kokulu Kütüktereği Mantarı (Gloeophyllum odoratum)

Boletaceae3 hafta ago

Kuzumantarı (Neoboletus eryhtropus)

Bjerkandera3 hafta ago

Kandermantarı (Bjerkandera adusta)

Mantar Türleri3 hafta ago

Ak Dikenlitabak Mantarı (Scutellinia armatospora)

Mantar Türleri4 hafta ago

Keme Mantarı (Terfezia boudieri)

Asterophora1 ay ago

Top Mantareniği (Asterophora lycoperdoides)

Mantar Türleri1 ay ago

Mekik Sarıpelte Mantarı (Tremella fuciformis)

Boletaceae1 ay ago

Badem Süngerciği Mantarı (Suillellus amygdalinus)

Agaricaceae2 ay ago

Badem Mantarı (Agaricus subrufescens)

Cheimonophyllum2 ay ago

Akyelpaze Mantarı (Cheimonophyllum candidissimum)

Geopyxis2 ay ago

Kömür Kuşağzı Mantarı (Geopyxis carbonaria)

Cortinariaceae2 ay ago

Kestane Örümcek mantarı (Cortinarius roseocastaneus)

Mantar Türleri2 ay ago

Ak Pulbaş Mantarı (Pholiota lenta)

Hymenochaetaceae2 ay ago

Karatoynak Mantarı (Tropicoporus linteus)

Agaricaceae2 ay ago

Mini İçikızıl Mantarı (Agaricus micromegethus)

Dacrymyces2 ay ago

Turuncu Altınpelte Mantarı (Dacrymyces chrysospermus)

Lentinus3 ay ago

Delikli Kaplanmantarı (Lentinus arcularius)

Lactifluus3 ay ago

Mavi-Yeşil Sütlümantar (Lactifluus glaucescens)

Lactifluus3 ay ago

Sütübozuk Mantarı (Lactifluus pergamenus)

Lachnaceae3 ay ago

Sarıtas Mantarı (Lachnellula calyciformis)

Leucopaxillus3 ay ago

Ak Hunişapka Mantarı (Leucopaxillus albissimus)

Mantar Türleri3 ay ago

Çizgili Cüceyanak Mantarı (Resupinatus striatulus)

Dumontinia3 ay ago

Çobançanağı Mantarı (Dumontinia tuberosa)

Bolbitiaceae3 ay ago

Çizgili Gübremantarı (Bolbitius reticulatus)

Cortinariaceae3 ay ago

Sarımsı Örümcekmantarı (Cortinarius leucoluteolus)

Cantharellaceae3 ay ago

Tavukbacağı Mantarı (Cantharellus ferruginascens)

Hygrophorus3 ay ago

Mürekkepgaypaşuk Mantarı (Hygrophorus atramentosus)

Cantharellula3 ay ago

Grikambur Mantarı (Cantharellula umbonata)

Mantar Türleri3 ay ago

Dağınık Trişa Mantarı (Trichia decipiens)

Infundibulicybe4 ay ago

Baz Etçe Mantarı (Infundibulicybe alkaliviolascens)

Mantar Türleri4 ay ago

Sebasin Mantarı (Sebacina epigaea)

Mantar Türleri4 ay ago

Dilburanmantarı (Russula turci)

Cortinariaceae4 ay ago

Keçeli Örümcekmantarı (Cortinarius obtusus)

Discina4 ay ago

Kara Dibiburuşuk Mantarı (Discina melaleuca)

Atractosporocybe4 ay ago

Akkaygan Mantarı (Atractosporocybe inornata)

Lepista4 ay ago

Boz Cincile Mantarı (Lepista multiformis)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş Kozalakebesi Mantarı (Strobilurus esculentus)

Mantar Türleri4 ay ago

Hoş İçikınalı Mantar (Melastiza cornubiensis)

Hygrocybe4 ay ago

Sırlı Mummantarı (Hygrocybe singeri)